Państwo i społeczeństwo

INTERNATIONAL RELATIONS – STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE

INTERNATIONAL RELATIONS I visited my uncle in Moscow last summer. He is an ambassador there so I could observe his work in diplomacy. Polish – Russian relations were rather tense therefore he worked on reducing the tension between the two countries. He managed to reach compromise on many important issues. He also negotiated terms of the summit which was due to take place in September. Poland and Russia signed a treaty which

THE LAW – PRAWO

THE LAW Crime The number of kidnappings for ransom is growing in proportion to economic development and the widening disproportion in incomes. Kidnappers are usually people with a criminal record for offences such as robberies, muggings or burglaries. If a family gets instructions from a kidnapper, the police should be informed, despite the warnings not to do so. When I was on holidays, I saw a robbery. I went to the bank and I was just about to take the money out

WELFARE – opieka społeczna

WELFARE – opieka społeczna Poverty A lot of people in Poland live in poverty. If they have right to welfare, they turn to the Department of Social Security. They receive a benefit but it is often too low for them to get by so they often fall into debts. Hopefully, there are a lot of charity organizations which offer financial and material support for people in need. Poverty – ubóstwo to live

RELIGION & DENOMINATIONS – RELIGIA I WYZNANIA

RELIGION & DENOMINATIONS There are more than one hundred registered churches and religious associations in Poland. The biggest numbers belong to the Catholic Church, approximately 95% of the religious segment of Polish society. There are now 40 dioceses and 13 Latin metropolitan archdioceses, and one Byzantine-Ukrainian metropolitan archdiocese. The head of a diocese is its bishop. All the bishops together constitute the Episcopate of Poland. Apart from the Catholic Church there

ECONOMY – GOSPODARKA

ECONOMY Since the turning point of 1989, Poland has undergone great political, social and economic changes. The introduction of democratic structures, the shift from a command economy to the free market and wide-ranging systemic reforms are all achievements which enable the country to develop its economy. After a short period of recession and stagnation the crisis has been overcome. Although the inflation rate is still high, there are more and more investments

AUTHORITY – WŁADZA

political system – ustrój democracy – demokracja dictatorship – dyktatura monarchy – monarchia oligarchy – oligarchia republic – republika socialistic – socjalistyczny communistic – komunistyczny communism – komunizm capitalistic – kapitalistyczny totalitarian – totalitarny totalitarianism – totalitaryzm anarchy – anarchia empire – cesarstwo national authority – władze państwowe Head of State – głowa państwa president – prezydent government – rząd to rule – rządzić legislative authority – władza ustawodawcza executive

STATE AND SOCIETY – zadanie maturalne

Zadanie maturalne Przeczytaj uważnie artykuł, z którego usunięto pięć zdań. Zdania te wraz z jednym, dodatkowym zdaniem, które nie pasuje do żadnej luki, oznaczono literami A–F. Dobierz wypowiedzi tak, aby otrzymać spójny i logiczny tekst. W każde puste miejsce wstaw literę odpowiadającą wybranemu zdaniu. Do we still need the norms of society? Watching carefully public life one may get the impression that most norms of society have lost importance recently.

AUTHORITY – władza

AUTHORITY Political system After the Second World War Poland become a socialistic country where political and cultural life complied with communistic ideology. In 1998 Poland threw off Russian dictatorship in favour of democracy. The transition from the totalitarian system was not easy but it took place without anarchy and chaos. Political system – ustrój democracy – demokracja dictatorship – dyktatura monarchy – monarchia oligarchy – oligarchia republic – republika socialistic –

ECONOMY – GOSPODARKA

economic development – rozwój gospodarczy to develop – rozwijać to revive, to thrive – przeżywać rozkwit boom in the market – dobra koniunktura slump in the market – zła koniunktura free trade – wolny handel monopoly – monopol reform – reforma to reform – reformować progress – postęp profit – zysk investment – inwestycja crisis – kryzys recession – recesja stagnation – stagnacja inflation – inflacja inflation rate – wskaźnik

RELIGION & DENOMINATIONS – RELIGIA I WYZNANIA

religions – religie Buddhism – buddyzm Buddhist – buddysta Hinduism – hinduizm Hindu – wyznzwca hinduizmu Islam – islam Muslim – muzułmanin Judaism – judaizm Jew, Jewish – Żyd, Żydówka Catholicism – katolicyzm Catholic – katolik Protestantism – protestantyzm Protestant – protestant religious concepts – pojęcia związane z religią to believe in God – wierzyć w Boga faith – wiara to worship – adorować, wielbić to convert – nawracać to repent –

WELFARE – POMOC SOCJALNA

unemployment – bezrobocie job market – rynek pracy unemployed – bezrobotny unemployment rate – wskaźnik bezrobocia increasing – wzrastający decreasing – malejący job centre – biuro pośrednictwa pracy job application – podanie o pracę to lose a job – stracić pracę to dismiss, to fire sb – zwolnić kogoś to give sb a notice – wypowiedzieć pracę to make sb redundant – zwolnić kogoś z pracy unemployment benefit – zasiłek dla bezrobotnych dole –

THE LAW – PRAWO

crime – przestępstwo criminal – przestępca juvenile delinquency – przestępczość nieletnich juvenile delinquent – nieletni przestępca to commit a crime – popełnić przestępstwo offence – wykroczenie thief – złodziej theft – kradzież murderer – morderca murder – morderstwo to murder – zamordować to stab – pchnąć nożem to shoot – zastrzelić to poison – otruć robbery – rabunek, napad to rob sb of sth – okraść kogoś z czegoś burglar – włamywacz burglary

THE ARMED FORCES – SIŁY ZBROJNE

military service – służba wojskowa conscription – pobór do wojska army – armia command – dowództwo headquarters – kwatera główna barracks – koszary uniform – mundur helmet – hełm troops – oddziały platoon – pluton regiment – pułk rank – ranga, stopień wojskowy soldier – żołnierz officer – oficer recruit – rekrut infantry – piechota artillery – artyleria tank – czołg the navy – marynarka wojenna fleet – flota cruiser

WAR – WOJNA

to declare a war on sb – wypowiedzieć komuś wojnę to invade/ attack a neighbouring ­country – napadać państwo ­sąsiednie assault – napaść to bomb – bombardować nuclear war – wojna atomowa world war – wojna światowa civil war – wojna domowa genocide – ludobójstwo martial law – stan wojenny coup d’état – zamach stanu enemy – wróg to defend against – bronić się przed to surrender to, to give up to

INTERNATIONAL RELATIONS – STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE

tense relations – napięte stosunki diplomatic – dyplomatyczne to break off – zerwać to revive – odnowić to reduce tension – redukować napięcia to negotiate – negocjować, pertraktować summit (meeting) – spotkanie na szczycie to reach compromise – osiągnąć kompromis to reconcile – dojść do pojednania to sign a treaty – podpisać układ diplomacy – dyplomacja diplomatic protocol – protokół dyplomatyczny European Council – Rada Europy secretary-general – sekretarz generalny European

INTERNAL CONFLICTS – KONFLIKTY WEWNĘTRZNE

passive resistance – bierny opór active resistance – czynny opór violence – przemoc strike – strajk general strike – strajk generalny hunger strike – strajk głodowy to suppress a strike by force – stłumić strajk siłą demonstration – demonstracja peaceful demonstration – demonstracja pokojowa to protest – protestować riot – rozruchy to block traffic – blokować ruch to raise barricades – wznosić barykady to inscite to sth – podżegać do czegoś

POLITICS – POLITYKA

party – partia to establish a party – założyć partię to join a party – wstąpić do partii to belong to… – należeć do… to be a member of a party – być członkiem partii party leader – przywódca partii politician – polityk policy – polityka (ugrupowania) political career – kariera polityczna political aim – cel polityczny political programme – program polityczny economic policy – polityka gospodarcza local policy – polityka regionalna home policy

OFFICE – URZĘDY

administration – administracja job department – urząd pracy finance department – urząd finansowy health department – urząd zdrowia welfare department – urząd opieki społecznej to hold office – sprawować urząd application – wniosek, podanie to fill in – wypełnić to accept – przyjąć to reject – oddalić, odrzucić certificate – zaświadczenie to issue a certificate – wystawić zaświadczenie permission – zezwolenie to apply for a permission – złożyć podanie o zezwolenie to decline

CRIME AND PUNISHMENT – PRZESTĘPCZOŚĆ I KARA

During your matura exam you are likely to deal with texts connected with crime, offence and punishment. You can be required to: answer questions concerning a written text or recording dealing with the topic of crime; fill in the gaps in a test assessing your lexical and grammatical knowledge; relate a story concerning crime.   Vocabulary connected with crime Crimes and Offences crime – zbrodnia; przestępstwo capital crime – przestępstwo zagrożone karą śmierci