Breaking news
  • No posts where found

Nauka o języku -pytania i odpowiedzi (matura)

Komplikacje słowotwórcze

Uwzględnianie oboczności fonetycznych, odróżnianie końcówek fleksyjnych od formantów, wyszukiwanie właściwych wyrazów podstawowych, wreszcie: pamiętanie o „ukrytych” formantach paradygmatycznych – to najważniejsze utrudnienia przy przeprowadzeniu analizy słowotwórczej. W takie pułapki można wpaść przy analizowaniu wyrazów pochodnych, zwanych także formacjami słowotwórczymi czy po prostu derywatami.   Od jakich części mowy tworzymy przymiotniki? Dokonaj analizy wyrazów: przemiły, ostrzegawczy, drewniany, przydrożny, prawoskrętny, swojski, przenośny. Oto analiza powyższych przymiotników. Wyraz podstawowy podkreślono: przemiły: prze-miły (bardziej niż

Osobliwości w odmianie wyrazów

Osobliwości w odmianie wyrazów Fleksja (nauka o odmianie wyrazów) jest działem morfologii (nauki o budowie wyrazów). Polska fleksja jest bardzo regularna – to pocieszenie przede wszystkim dla cudzoziemców, chcących opanować polszczyznę. Niemniej jednak pamiętajmy o wyjątkach wśród tych regularności. Na szczęście, fleksyjne pułapki należą do najłatwiejszych w gramatyce. Deklinacja Trzeba podkreślić, że w polskiej gramatyce mamy siedem przypadków. Są to: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik oraz wołacz. Rozpoznajemy je dzięki pytaniom diagnostycznym: mianownik    –

Fleksja cz. 1

Fleksja jest to nauka o odmianie wyrazów. Deklinacja – to odmiana przez przypadki i liczby. Dotyczy: rzeczowników, przymiotników, imiesłowów przymiotnikowych, liczebników (przez liczby tylko liczebniki porządkowe), zaimków (rzeczownych, przymiotnych i liczebnych). Koniugacja – to odmiana czasownika przez: osoby, czasy, liczby, tryby.   Co to znaczy, że polszczyzna jest językiem fleksyjnym? Językom fleksyjnym przeciwstawiamy języki pozycyjne. Polecenia sugeruje, że polszczyzna nie jest językiem pozycyjnym. Ponieważ fleksja to odmiana wyrazów, można wysnuć wniosek,

Słowotwórstwo – pytania i odpowiedzi

Słowotwórstwo – pytania i odpowiedzi Na jakie grupy można podzielić pod względem słowotwórczym wyrazy: dom, biel, ściana, podskok, narożnik, miednica, imadło, świniobicie, podjechać, konkretny, filiżanka, wodoodporny? Pod względem budowy ogół wyrazów możemy podzielić na wyrazy proste oraz formacje słowotwórcze. Wyrazy proste (podkreślone powyżej) to wyrazy, które nie pochodzą od innych wyrazów. Są one więc niepodzielne słowotwórczo –  nie można w nich wyodrębnić tematu słowotwórczego i formantu słowotwórczego. Rzeczownik miednica z historycznej perspektywy nie

Z historii polszczyzny

Do jakiej grupy językowej należy język polski? Wymień języki najbliżej z nim spokrewnione. Dzieje polszczyzny liczymy tak, jak dzieje państwa polskiego – od drugiej połowy X w. Wtedy to język polski wykształcił się z grupy (rodziny) języków słowiańskich, która z kolei stanowi jedną z grup składających się na rodzinę języków indoeuropejskich – największą rodzinę języków na świecie. Do tej rodziny należą prawie wszystkie języki Europy i wiele języków Azji. Język polski okazuje się więc daleko

Jakie znasz sposoby wzbogacania słownictwa? Omów na przykładach

Rzeczywistość nieustannie się zmienia, a zadaniem języka jest reagować na te zmiany, by ludzie mogli się porozumieć na każdy możliwy temat. Postęp w nauce, technice, zmiany w realiach życia prowadzą do pojawiania się nowych elementów językowych. Zależy nam też na tym, by wyrazić swoje myśli w sposób najbardziej adekwatny. Dlatego język jest stale wzbogacany na różne sposoby, na przykład poprzez: Tworzenie nowych wyrazów Działania słowotwórcze są najbardziej oczywistym sposobem powiększania zasobu słownictwa. Za pomocą

Cechy języka potocznego

Cechy języka potocznego Język potoczny jest tą odmianą, z którą mamy kontakt najwcześniej. Jest ona wspólna wszystkim Polakom i najbardziej swobodna. Komunikując się w sytuacjach nieoficjalnych, codziennych, używamy właśnie języka potocznego. Jego charakterystyczne cechy to: słownictwo neutralne (brak podniosłego), występowanie środków językowych wyrażających emocje: zdrobnień, zgrubień, wykrzykników, partykuł („Pokaż mamusi rączki”. „Ach, jakie ciężkie te siaty!”), prosta składnia (równoważniki zdań, zdania pojedyncze, urwane, elipsy), ograniczona liczba spójników (dominują: bo, i, a, więc, to),

Ad. 10. Jak powinno się akcentować następujące wyrazy: matematyka, technikum, sprzedawalibyśmy, robiłby, myśleliście, osiemset? Sformułuj odpowiednie reguły.

Podkreślenia odpowiadają sylabom akcentowanym. Właśnie tam powinien padać akcent w wymawianych wyrazach. Nietrudno zauważyć, że w żadnym z tych wyrazów akcent nie jest paroksytoniczny, tzn. że nie pada w nich na sylabę przedostatnią. Wyraz matematyka należy do grupy rzeczowników obcego pochodzenia zakończonych na -ika lub -yka. We wszystkich formach równych co do długości sylab mianownikowi akcent jest tu proparoksytoniczny – na sylabie przedprzedostatniej, co odpowiada etymologii tych wyrazów. Rzeczowniki te

Ad. 9 Scharakteryzuj akcent w języku polskim. Jakie są odstępstwa od stałego akcentu?

Każde wylosowane na maturze pytanie warto uważnie przeczytać. Czasem wskutek sformułowania znajdzie się w nim fragment odpowiedzi, jakiej trzeba udzielić. Akcent we współczesnej polszczyźnie jest – właśnie – stały, padający w większości wypadków na sylabę przedostatnią. Taki typ akcentu nazywamy akcentem paroksytonicznym. Stałość akcentu przejawia się tym, że nie zmienia on swego miejsca w trakcie odmiany wyrazu. Nie jest więc związany z konkretną (co do brzmienia) sylabą wyrazu. W wyrazie

Ad. 8.: Jak są wymawiane samogłoski nosowe w języku polskim?

W polszczyźnie samogłoski nosowe wymawiamy w czystej formie wyłącznie przed spółgłoskami szczelinowymi. W wyrazach kęs, mężczyzna, gałąź, wąwóz, mąż literze „z ogonkiem” odpowiada jeden dźwięk. Natomiast w wyrazach dąb, pięć, zęby, kąt, rąbać, ręka, mąka, mędrzec w odpowiednim miejscu słyszymy dyftong (czyli dwie głoski): odpowiednią samogłoskę ustną i odpowiednią spółgłoskę nosową. Wyraz dąb brzmi więc tak, jakbyśmy pisali go domp (z ubezdźwięcznieniem w wygłosie!) , a wyraz kąt wymawiamy jako

Ad. 7 Omów podstawowe rozbieżności między wymową a pisownią w języku polskim.

To najtrudniejsze pytanie z puli fonetycznej. Dotyczy ono zjawisk zachodzących w takich wyrazach, które na co dzień wymawiamy inaczej, niż gdybyśmy odczytali je głoska po głosce. Najliczniejszą ich grupę tworzą rzeczowniki kończące się (na piśmie!!!) taką spółgłoskę dźwięczną, która ma swój bezdźwięczny odpowiednik. Wyrazy: sad, lew, kurz, pieniądz, stóg, łeb, rów, wkład, krew, żołnierz, brud, kod, czeladź, paw, sód, brzeg i wiele innych w wymowie kończą się odpowiednią głoską bezdźwięczną,

Ad. 6 Do podanych głosek dobierz takie, które różnią się od nich wskazaną obok cechą:

Do podanych głosek dobierz takie, które różnią się od nich wskazaną obok cechą: s – ….. bezdźwięczność – dźwięczność k – ….. miejsce artykulacji d – ….. stopień zbliżenia narządów mowy z – ….. twardość – miękkość m – ….. miejsce artykulacji Od początku powinniśmy być czujni. W poleceniu nie powiedziano wprost, że wyszczególniona obok głoski cecha ma być jedyną różniącą. Niemniej jednak, o taki właśnie warunek w pytaniu chodzi.

Ad. 5. Wskaż cechy wspólne spółgłosek: r, l, m, n, ń.

Polecenie dotyczy spółgłosek; ciągle więc pamiętamy, że polskie spółgłoski charakteryzujemy ze względu na pięć ich cech: dźwięczność lub bezdźwięczność, ustność albo nosowość, twardość albo miękkość, odpowiednie miejsce artykulacji, rodzaj artykulacji, czyli stopień zbliżenia narządów mowy. Z całego repertuaru interesować nas będą teraz dwa kryteria podziału głosek: dźwięczność/bezdźwięczność i rodzaj artykulacji, czyli stopień zbliżenia narządów mowy. Tylko te dwie cechy są wspólne: Nie wszystkie wymienione powyżej głoski są nosowe (r oraz

Ad.4.: Jaka jest różnica między samogłoskami a spółgłoskami?

Doskonale wiemy, która głoska jest samogłoską, która jest spółgłoską. Problem tkwi w tym, dlaczego tak jest? Samogłoska może sama tworzyć sylabę; większość samogłosek występujących w polszczyźnie ma taką własność. Nie mogą same stanowić sylaby głoski ą, ę czy y. A jednak są samogłoskami. Lepiej więc przyjąć, że samogłoska może stanowić centrum sylaby (ośrodek), że wokół niej mogą grupować się inne głoski – te drugie, spółgłoski. Niektóre podręczniki uznają, że w

Ad. 3.: Jaka jest różnica między głoską, literą a fonemem?

Litery piszemy lub odczytujemy, natomiast głoski wymawiamy i słyszymy. „Pe” to nazwa litery, która oznacza głoskę p. Litery są więc znakami graficznymi, stosowanymi do oznaczania głosek. Zbiór takich znaków nazywamy alfabetem. Powyższe stwierdzenia, choć prawdziwe, nie są wystarczające. Przede wszystkim należy zdać sobie sprawę z tego, że relacja między literami a głoskami nie jest w pełni symetryczna. Na pewno nie można jej opisać stosunkiem 1:1. Bywa, że jedna litera odpowiada

Ad. 2.: Jaką rolę w powstawaniu dźwięków pełnią: krtań, podniebienie miękkie, język, wargi?

Pytanie bardzo podobne do poprzedniego. Różnica polega na uściśleniu wymagań. Jeżeli poprzednio zdający sam decydował, o których narządach mowy (i wobec tego: o których głoskach!!!) chce mówić, to teraz już takiej swobody nie ma. Ze względu na miejsce artykulacji wyodrębniamy pięć grup: A. Wargowe:    b, p, m, w, f oraz b’, p’, m’, w’, f’ B. Przednojęzykowe zębowe:t, d, s, z, c, dz, n C. Przednojęzykowe dziąsłowe:cz, dz, sz, ż

A.1. Opisz budowę i funkcję narządów mowy na przykładzie wybranych głosek.

Narządami mowy są te organy, które uczestniczą w wytwarzaniu głosek. A zatem: płuca, tchawica, krtań z wiązadłami głosowymi, język, wargi, zęby, dziąsła, podniebienie twarde, podniebienie miękkie, jak również jama nosowa. Strumień powietrza tłoczonego z płuc dostaje się przez tchawicę do krtani. Tam pobudza do drgań wiązadła głosowe, umieszczone w głośni. Tak dzieje się przy wymowie głosek dźwięcznych. Wówczas wiązadła głosowe są zsunięte, strumień powietrza wprawi je w drgania, gdy będzie

13. Dawne formy fleksyjne

Polecenie: Proszę dokończyć przysłowie: Mądrej głowie dość… Liczba podwójna Obecnie wyrazy odmieniające się przez liczby mogą występować albo w formach liczby pojedynczej, albo w formach liczby mnogiej. Jednakże w staropolszczyźnie do XVI wieku występowała również liczba podwójna. Używano jej do oznaczenia podwójności, zawsze z liczebnikiem dwa w odpowiedniej formie. W liczbie podwójnej mogły występować rzeczowniki, przymiotniki, czasowniki i odpowiednie zaimki. Końcówki liczby podwójnej oczywiście musiały być inne niż końcówki liczby

2. Jaką formę mają wymienione wyrazy w mianowniku liczby pojedynczej: dziewczęta, mieszczanie, Hiszpanie, ludzie, strzemiona, podwoje, Karpaty, Beskidy? Na czym polega osobliwość fleksyjna tych form?

2. Jaką formę mają wymienione wyrazy w mianowniku liczby pojedynczej: dziewczęta, mieszczanie, Hiszpanie, ludzie, strzemiona, podwoje, Karpaty, Beskidy? Na czym polega osobliwość fleksyjna tych form? Fleksja rzeczowników dziewczę oraz strzemię jest osobliwa, gdyż w obu liczbach występują nieco inne tematy fleksyjne, przy czym forma mianownika (i biernika) liczby pojedynczej jest krótsza od innych form: dziewcz-ę – dziewczęć-a, dziewczęt-a oraz strzem’-ę – strzemień-a, strzemion-a. Rzeczowniki mieszczanie oraz Hiszpanie kończą się tak

3. Omów główne sposoby wzbogacania słownictwa języka polskiego.

3. Omów główne sposoby wzbogacania słownictwa języka polskiego. Słownictwo wzbogaca się przede wszystkim dzięki neologizmom słowotwórczym – nowo utworzonym wyrazom podzielnym słowotwórczo, które przyjmą się w języku zwłaszcza wtedy, gdy okażą się potrzebne – wypełnią lukę w zasobie słownictwa. Inna metoda powiększania zasobu słów polega na nadawaniu nowych znaczeń wyrazom używanym do tej pory. Pozornie nie zwiększa się wtedy liczba słów tworzących dany język. Niektóre uzyskują nowe znaczenia (terminologiczne albo