TEST z wiedzy o renesansie z komentarzem

TEST z wiedzy o renesansie z komentarzem

1. Jakie wydarzenia historyczne ukształtowały epokę renesansu? a) założenie akademii Krakowskiej 1354 rokub) odkrycia geograficznec) wystąpienie...

„Wesele” - Stanisław Wyspiański

„Wesele” - Stanisław Wyspiański

Miejsce akcji Podkrakowska wieś Bronowice. Zabór austriacki: największa autonomia: szkolnictwo w języku polskim, swoboda głoszenia haseł...

Akademia maturalna cz. 5

Akademia maturalna cz. 5

WYPOWIEDŹ MONOLOGOWA – KROK PO KROKU Kluczem do sukcesu egzaminacyjnego jest, o czym wspominam właściwie przy każdej sposobności, zastosowanie...

  • TEST z wiedzy o renesansie z komentarzem

    TEST z wiedzy o renesansie z komentarzem

  • „Wesele” - Stanisław Wyspiański

    „Wesele” - Stanisław Wyspiański

  • Akademia maturalna cz. 5

    Akademia maturalna cz. 5

Matura

Tabela lektur barokowych
Świętoszek  – Molier
Temat Co jest ważne?  Co pisać, z czym kojar...

Więcej

„Nad Niemnem” - Eliza Orzeszkowa
Czas i miejsce akcji
Lipiec i sierpień 1886 roku na Grodzieńszczyźnie; dworki –...

Więcej

Tabela lektur renesansowych
Krótka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wójtem a Plebanem – Mikołaj Rej
...

Więcej

„Ludzie bezdomni” - Żeromskiego
Żeromski bynajmniej nie zamierzał stworzyć nieskazitelnej, czystej postaci owładniętej jedynie myślą...

Więcej

TEST z Szekspira z komentarzem
 1. Williama Szekspira nazywa się również mistrzem za Stratfordu, gdyż:
a. pochodził z m...

Więcej

Dziedzictwo epok - Tabela 3 TYP- IDEAŁ
Tabela 3  Typ - ideał

Przegląd okresów historycznoliterackich według ich zawartośc...

Więcej

Dziedzictwo epok - Tabela 2 CZŁOWIEK
 Tabela 2  Człowiek
Przegląd okresów historycznoliterackich według ich zawartości i...

Więcej

TEST z literatury modernistycznej
Sprawdź swoją wiedzę z zakresu literatury modernistycznej
 
1. Patronat filozofic...

Więcej

„Giaur” - kartkówka
 Sprawdź swoją wiedzę z Giaura.


1. Czy istnieje jakaś sugestia co do narodow...

Więcej

„Nie-Boska komedia” - Zygmunta Krasińskiego
Początkowo dramat Zygmunta Krasińskiego miał nosić tytuł Mąż i skupić tym samym uwagę czytelnik...

Więcej

LEKTURA Z GWIAZDKĄ
„Pieśni” - Jan Kochanowski
Cykl pieśni Jana Kochanowskiego wyróżnia ogromne bogactwo tematyki...

Więcej

Awangardowa proza Brunona Schulza
„Sklepy cynamonowe"


Zanim zaczniesz czytać
Nastaw się z góry na przygodę z...

Więcej

Twoja przyszłość

Chcę zostać... ETNOGRAFEM
Charakterystyka zawodu
Etnograf (etnolog) to osoba, która zajmuje się odkrywaniem, badaniem...

Więcej

Chcę projektować i budować
Branża budowlana


W pracowni projektowej... ...


Archite...

Więcej

Chcę pracować przy filmie.
Zawody związane z teatrem i filmem

Pracować przy produkcji filmu, poczuć atmosferę plan...

Więcej

Jak wybrać właściwy kierunek studiów?
Przede wszystkim przy wyborze studiów warto zastanowić się nad ogólnie znaną kwestią:
mieć ...

Więcej

Inwestycje

Galeria
„Płonąca żyrafa” - Salvador Dali
Świat na obrazach Salwadora Dali to kraina...

Więcej

Spotkanie z poezją
Spotkanie 3. Lingwizm i poezja Mirona Białoszewskiego

Po co to zrobił...

Więcej

Filozofia
Pomysły na „początek” istnienia
Filozofia to miłość mądrości. Próba poznania i zrozumienia spraw...

Więcej

Jak się uczyć?
Techniki zapamiętywania

Trzeba wiedzieć o tym, że pamięć to proces składający...

Więcej

Romantyzm w Polsce

Sytuacja w Polsce u progu romantyzmu

  • Kraj był pod zaborami. Polska jako samodzielne państwo nie istniała. Królestwo Polskie z carem Aleksandrem jako władcą było zaledwie namiastką ojczyzny, początkowy względny liberalizm ustępował stopniowo miejsca uciskowi. Świeże były jeszcze w pamięci nadzieje związane z Napoleonem i bolesne rozczarowanie po jego klęsce.

  • Wyrosło młode pokolenie – pełne nienawiści do zaborcy i chęci do walki. Ideologia romantyzmu znalazła tu podatny grunt. Przecież podkreślała siłę wiary i uczucia, przypisywała wielkie możliwości jednostce, głosiła możliwości irracjonalne.

  • Romantyzm sprzyjał także tajnym związkom, atmosferze spisku i tajemnicy. Gloryfikował osamotnionego bohatera walczącego o wolność i sprawiedliwość. Powstawały więc liczne organizacje, m.in. filomatów i filaretów, Wolnomularstwo Narodowe, Narodowe Towarzystwo Patriotyczne.

  • Młode pokolenie hołdowało nowym wzorcom – romantycznych straceńców, męczenników, którzy poświęcają wszystko ojczyźnie, tak jak więziony przez przeszło 40 lat Walerian Łukasiński. W przyszłości miało to zaowocować powstaniem listopadowym 1830 r.


Co jest ważne?

  • Cały romantyzm jest niezwykle ważny w polskiej literaturze! Trwał romantyzm 45 lat – ale rolę w polskiej kulturze odegrał, jakby był tysiącleciem.

  • Jest to epoka wieszczów: Mickiewicza, Słowackiego i Norwida.

  • Wzniosłej tematyki literatury: walki o wolność ojczyzny, mesjanizmu, mistycyzmu.

  • Wiele istitnych dla narodu dzieł powstało z tęsknoty za utraconą ojczyzną. Podyktowane były tak ważnym wydarzeniem jak powstanie listopadowe.

  • Epoka romantzymu dała potomnym: bohatera romantycznego, spiskowca, patriotę, mesjanizm polski.

  • Jest to epoka ważnych dramatów narodowych, poezji patriotycznej i największego dzieła o polskiej tradycji, czyli Pana Tadeusza.

  • Ideały i postawy romantyczne wkraczają we wszystkie dziedziny kultury: filozofię, sztukę, modę, architekturę, obyczajowość, nawet politykę.

  • Fala buntu przeciw niewoli ogarnia społeczeństwa europejskie – w tym mocno Polskę.

  • Buduje się i umacnia mit Napoleona, zwłaszcza w Polsce.

  • Bardzo ważna, kluczowa w epoce jest kreacja bohatera romantycznego. Trzeba zapamiętać ten schemat i umieć wskazać jego modyfikacje w następnych epokach, np. Jacek Soplica i za chwilę – Kmicic, Judym, Wokulski, Artur…

  • Rodzi się warstwa inteligencji powstająca ze zubożałej szlachty, która zarabia na życie, korzystając ze zdobytej przez siebie wiedzy. 

  • Zwróć uwagę na związek biografii romantycznych twórców z ich dziełami. Jest to istotne szczególnie w przypadku Adama Mickiewicza.

  • Nowe gatunki! Dramat romantyczny, ballady, poemat epicki i dygresyjny. Ich tytuły trzeba znać.
    • Ostatni epos – Pan Tadeusz – biblia Polski szlacheckiej. Ostoja tradycji i patriotyzmu. Postacie, tematy, wymowa, emocje autora – to jeden z pewniaków egzaminacyjnych.
    • Dziady – zwróć uwagę na kodeks moralny.
    • Zemsta – zwróć uwagę na świat szlacheckiego dworku.

  • Natura to temat szczególny dla romantyków – jest niemal istotą żyjącą, współodczuwającą emocje człowieka. Ważne przy interpretowaniu poezji.

  • Konrad Wallenrod – pojęcia wallenrodyzmu i dylematów rycerza, który dopuścił się zdrady. W realiach Polski romantycznej to zagadnienie tak ważne jak mesjanizm, hasło: Polska Chrystusem narodów i winkelriedyzm.


A zaczęło się… od walki klasyków z romantykami.

Tak nazywa się dziś spór literacki pomiędzy przedstawicielami młodego pokolenia a autorytetami nauki hołdującymi jeszcze myśli oświeceniowej, który uznaje się za początek epoki w Polsce. Romantycy opowiadają się za wprowadzeniem do literatury fantastyki, uczuć, podań ludowych. Klasycy protestują. Zwyciężają romantycy.

Argumenty klasyków

  • Wierzenia ludu to zabobon, nie mogą być tematem poezji.
  • Najważniejsze wartości to wiedza, rozum i nauka.
  • Autorytetami literatury pozostają wzorce klasyczn.
  • Trzeba dbać o czystość języka, a nie zaśmiecać go nowościami.
  • Twórczość romantyczna to szkoła zdrady i zarazy!

Argumenty romantyków

  • Ludowe podania i etyka ukazują nowe prawdy. Są źródłem kultury narodowej.
  • Serce, wiara, uczucia – to najwyższe wartości i środek poznawania prawdy.
  • Należy odejść od skostniałych autorytetów, wprowadzać nowe gatunki i tematykę.
  • Romantyzm jako nowa tendencja w sztuce powinien być uznany za kierunek równorzędny klasycyzmowi.


Specyfika polskiego romantyzmu

W Europie romantyzm przeszedł jak gwałtowna burza, zaistniał jako innowacja estetyczna, zabłysnął modą na Wertera i Weltschmerz, zwrócił uwagę świata na uczucia jednostki, wrażliwość i miłość – i dość szybko ustąpił realizmowi.

Specyfika polskiego romantyzmu polega na tym, że nie kończy się on na teoriach estetycznych i filozoficznych, lecz ma silny podtekst historyczny.

  • W Polsce ideologia romantyzmu pada na podatny grunt urastając do rangi jednej z najbardziej znaczących epok literackich. Polski nie ma na mapie Europy – podzielona jest między zaborców, dążenie do wolności staje się zatem podstawowym dążeniem Polaków. Jak nigdy postawa spisku i buntu, bohater walczący o ojczyznę odpowiadał polskim duszom. Jak nigdy potrzebna była wiara w cuda, w hasło „mierz siły na zamiary”, pogarda dla realizmu – bo bez nich nie można by mieć nadziei na pokonanie trzech mocarstw.

  • Walka o polskość miała także inny wymiar – walki o kulturę, tradycję i język.

  • I tym sposobem romantyzm zrósł się z polską kulturą nierozerwalnie i znajdujemy się w najważniejszej polskiej epoce literackiej. Dlatego, że romantyzm wpłynął na polską świadomość, ukształtował polską postawę polityczną, a nawet pewien typ psychologiczny Polaka – powstańca-romantyka (jego spadkobiercą będzie inteligent).

  • Po upadku powstania listopadowego nastąpiło upolitycznienie romantycznego światopoglądu, poeta został uznany za narodowego przywódcę. W wielkich dramatach romantycznych (Dziady cz. III, Kordian) pojawiły się koncepcje mesjanizmu Polski uzasadniające szczególną rolę Polski w dziejach świata.

  • Na romantyzm polski bardzo oddziałała filozofia i literatura niemiecka, a także modna u nas twórczość i osoba lorda Georga Byrona.


Ramy czasowe i podział polskiego romantyzmu

  • 1818 – teoretyczny początek.
    • Kazimierz Brodziński wydał rozprawę O klasyczności i romantyczności, tudzież o duchu poezji polskiej, w której stwierdził fakt istnienia w kulturze europejskiej dwu nurtów artystycznych, klasyczności i romantyczności.

  • 1822 – praktyczny początek romantyzmu.
    • Adam Mickiewicz wydał Ballady i romanse – zbiór 14 ballad, który praktycznie, literacko realizował założenia romantyzmu.

  • 1822-1830 – wstępna faza romantyzmu.
    • Młodzi twórcy krystalizują swój program, piszą młodzieńcze utwory, przesycone baśniowością i uczuciowością.
    • Ppowstaje w tym czasie wiele przekładów literatury zagranicznej.

  • 1830-1848 – dojrzała, szczytowa faza romantyzmu.
    • Rok 1830 to rok powstania listopadowego.
    • 1848 – to data Wiosny Ludów.
    • W tym przedziale ważką rolę odegrała tzw. Wielka Emigracja – czyli masowy wyjazd Polaków do Europy Zachodniej, w większości w obawie przed popowstańczymi restrykcjami.
    • Największe dzieła wieszczów polskich powstały na emigracji po 1830 r., zwłaszcza że po klęsce powstania podstawową rolę w literaturze zaczął odgrywać element patriotyczny. Jest to okres, w którym powstały:
      • Dziady część III i Pan Tadeusz Mickiewicza,
      • Kordian Słowackiego,
      • Nie-Boska komedia Zygmunta Krasińskiego,
      • inne dzieła tych twórców.
      • W kraju pisali tzw. romantyczni poeci krajowi, którzy potwierdzali swoje słowa czynem, brali udział w spiskach antycarskich, w powstaniu, byli szykanowani i prześladowani.

  • 1848-1863 – to schyłkowa faza romantyzmu.
    • Umierają wielcy twórcy (Słowacki w 1849, Mickiewicz w 1855, Krasiński w 1859).
    • Prawdziwie wielkim talentem, spóźnionym wobec starszego pokolenia wieszczów, a bardzo dziś cenionym, był Cyprian Kamil Norwid (1821-1883), który tworzył właśnie w tym czasie.
    • Powieści historyczne i współczesne pisał Józef Ignacy Kraszewski (1812 – 1887).
    • Rok 1863 przyniósł kolejne powstanie – styczniowe, także zakończone klęską. W dziedzinie filozofii i literatury, sposobie myślenia rok ów także stał się przełomem. Następne pokolenie z nieufnością odniosło się do romantycznych koncepcji i zrywów powstańczych, zwróciło się ku bardziej realnym i opartym o rzetelną wiedzę i o pracę ideałom.


Porównaj epoki

Ideały klasyczne
XVIII wiek

  • autorytet wiedzy i rozumu (racjonalizm),
  • autorytet uczonego, sędziwego mędrca,
  • autorytet klasycznych wzorców,
  • działanie na rzecz społeczności,
  • pochwała działań zgodnych z panującym prawem, powolnych, często zakładających ugodę z zaborcą!


Ideały romantyczne
Pierwsza połowa XIX wieku

  • odrzucenie nauki i racjonalizmu; górą – wiara, uczucie, wyobraźnia (irracjonalizm),
  • kult młodości i o to chodzi, młodość ma moc,
  • czas uwierzyć w mądrość kultury ludowej,
  • jednostka i jej uczucia ważniejsze niż zbiorowość,
  • pochwała buntu, spisku, konspiracji, wreszcie rewolucyjnej walki o wolność!



Sytuacja w trzech zaborach


Zabór rosyjski

Po ustaleniach kongresu wiedeńskiego powstało zależne od Rosji Królestwo Polskie ze stolicą w Warszawie. Tu właśnie w roku 1830 wybuchnie powstanie listopadowe i tu najsilniejsze będą represje popowstaniowe: likwidacji ulegnie sejm, zniesiona zostanie konstytucja, przestanie istnieć armia i wprowadzony zostanie obowiązek służby w wojsku rosyjskim. Nastąpią konfiskaty majątków, aresztowania, zsyłki. Bardzo nasili się rusyfikacja, zamknięte zostaną uniwersytety
w Wilnie i Warszawie. Odpowiedzią Polaków będzie wzmożona działalność spiskowa.

Zabór pruski
Zabór o najszybszym rozwoju gospodarczym. Tu najwcześniej, bo w roku 1811 i 1823, przeprowadzono reformy uwłaszczeniowe. Także w Wielkopolsce najwcześniej pojawią się – wiązane z następną epoką, pozytywizmem – ideały pracy organicznej, metodą walki o polskość będzie wzmacnianie polskości przez działania gospodarcze i oświatowe. Germanizacja początkowo nie jest ostentacyjna – polega na wprowadzeniu niemieckiego do szkół i popieraniu niemieckich kolonistów – ale po roku 1832 wyraźnie się nasili i spotka z oporem.

Zabór austriacki
Ośrodki: Kraków, Lwów. Słaba sytuacja gospodarcza, ograniczanie swobód, germanizacja (w Akademii Krakowskiej wprowadzono język niemiecki). Tu w roku 1846 nastąpi rabacja chłopska pod wodzą Jakuba Szeli. Po wydarzeniach Wiosny Ludów w 1848 roku zostanie zniesiona pańszczyzna.


Dziedzictwo epoki

  • Nowy sposób myślenia – raz podważone zaufanie do wiedzy na zawsze pozostawi miejsce dla fantastyki i tworów wyobraźni w kulturze.
  • Apoteoza uczuć, miłości i wrażliwości.
  • Typ werterowski i bajronowski w kulturze Europy – kult indywidualizmu.
  • Kult wolności – jednostki i narodu – w Polsce walka o wolność ojczyzny jako najważniejsze wyzwanie, czas powstania listopadowego.
  • W Polsce panteon dzieł narodowych; dramaty romantyczne i Pan Tadeusz, kanon poezji narodowej.
  • W Polsce mit spisku, konspiracji, kreacja tragicznego bohatera poświęcającego się za ojczyznę.
  • Apoteoza poezji i poety.
 

Początek epoki:

teoretyczny – rok
1818
Kazimierz Brodziński ogłasza traktat O klasyczności i romantyczności

faktyczny – rok 1822
Adam Mickiewicz wydaje Ballady i romanse – pierwsze dzieło romantyczne


Koniec epoki:

Powstanie styczniowe w 1863 roku
zam­k­nę­ło epokę romantyzmu.
Jej bohater raz jeszcze porzucił dom, ukochaną, poszedł do boju i zginął.

Jego narzeczona, siostra, żona znów przywdziały czarną suknię żałobną.
A następcy romantyków  postanowili szukać dróg wyjścia w innej, bardziej realnej sferze.


 

Najważniejsze dzieła epoki:

  • Trzy dramaty romantyczne:
    Dziady,
    Kordian,
    Nie-Boska komedia.
  • Powieść poetycka:
    Konrad Wallenrod.

  • Poemat dygresyjny:
    Beniowski.

  • Komedia:
    Śluby panieńskie.

  • Epopeja szlachecka:
    Pan Tadeusz.




Ośrodki życia kulturalnego

Życie kulturalne i oświatowe tętniło tam, gdzie istniały centra nauki, gdzie skupiali się młodzi:

  • Wilno – tu przecież funkcjonował słynny Uniwersytet Wileński,

  • Warszawa (w 1818 r. zaczął działalność Uniwersytet Warszawski),

  • Kraków, gdzie nie tylko żywe były tradycje uczelni jagiellońskiej, lecz gdzie istniała względna wolność.

  • Nowym ośrodkiem, choć o nieco odmiennym charakterze, stawał się Poznań (zabór pruski).









 
Polemika klasyków z romantykami.

  • 1818 data teoretycznego początku epoki, bo Kazimierz Brodziński wydaje traktat O klasyczności i romantyczności.

  • Odpowiada mu klasyk Jan Śniadecki (O pismach klasycznych i romantycznych).

  • Po stronie romantyzmu Mochnacki i Mickiewicz, opowiadają się za wprowadzeniem do literatury fantastyki, uczuć, podań ludowych.
    Klasycy protestują, broniąc schematów szkoły Boileau.

  • 1822 – Mickiewicz wciela ideały romantyczne w czyn.
    Wydaje – Ballady i romanse.

    Zwyciężają romantycy.





 




Kluczowe tematy romantyzmu:

  • Wolność ojczyzny i bunt przeciw zaborcom – obraz Polski jako Chrystusa narodów (mesjanizm narodowy) (skojarz z Dziadami częścią III i Panem Tadeuszem).

  • Mit dworku szlacheckiego
    – ostoi narodowej (skojarz z Panem Tadeuszem).

  • Miłość romantyczna (poświęcona zwykle dla ojczyzny).

  • Kult młodości (skojarz z Odą do młodości).

  • Świat fantazji wizji, wyobrażeń.

  • Ludowość w wyobrażeniu świata (skojarz z balladami Adama Mickiewicza).

  • Mesjanizm narodowy – Polska Chrystusem narodów.

  • Misja poety i poezji.

  • Umiłowanie pejzażu polskiego.

  • Natura, jej piękno, groza i duchowa istota.

  • Romantyczny bohater: wybitna jednostka, zwykle poeta.



 

 

Walka o wolność w Polsce

  • 1795 – III rozbiór.
    Polska znika z mapy świata.

  • 1797 – powstanie Legionów Polskich we Włoszech pod wodzą gen. Dąbrowskiego.

  • do 1812 – udział Polaków w walkach Napoleona, również w ostatniej, przegranej kampanii przeciw Rosji.

  • 1814-1815 – kongres wiedeński porządkuje sprawy po epoce napoleońskiej w Europie. Polska pozostaje pod zaborami – część ziem otrzymuje nazwę Królestwa Polskiego i rosyjskiego cara za króla. Polacy zaczynają konspiracyjne przygotowania do walk z zaborcą, organizują tajne związki, zwłaszcza w ośrodkach uniwersyteckich.

  • 1817 – powstaje Towarzystwo Filomatów (Uniwersytet Wileński).

  • 1830 – rewolucja lipcowa we Francji, rewolucja w Belgii.

  • 29 XI 1830 Polacy wzniecają powstanie listopadowe, zakończone klęską (1831).
    Po powstaniu – zjawisko Wielkiej Emigracji – Polacy wyjeżdżają z kraju, działają na obczyźnie – w Paryżu, Dreźnie, Genewie. Tu będą tworzyć wielcy: Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki.

  • 1841 – Karol Levittoux
    – polski spiskowiec, aby uniknąć tortur przesłuchania podpala się i ginie w płomieniach. Pozostanie symbolem męczeństwa.

  • 1846 – powstanie krakowskie, utworzenie Rządu Narodowego w Krakowie. Również w tym roku bunt chłopów w Galicji, zwany rabacją, pod wodzą Jakuba Szeli.

  • 1848 – czasy Wiosny Ludów. Mickiewicz organizuje legion polski we Włoszech.

  • 1855 – próby utworzenia legionu polskiego w Turcji (w czasie wojny Turcji przeciw Rosji). Tu umiera Mickiewicz.

  • 1863 – wybuch powstania styczniowego. Także zakończy się klęską. Polacy rozczarowani klęskami powstań uwierzą w nieco inną filozofię – pracy, reform, nauki. Oznacza to nową epokę, a powstanie styczniowe uważa się też za koniec romantyzmu.