Zawody przyszłości –  prognoza

Zawody przyszłości – prognoza

Wybór studiów bezpośrednio wiąże się z przyszłą pracą, dlatego to tak ważna decyzja. Tym istotniejsza, zważywszy na fakt, że bezrobocie...

Jak wybrać właściwy kierunek studiów?

Jak wybrać właściwy kierunek studiów?

Krok pierwszy. Poznaj siebiePoznanie swoich umiejętności i zainteresowań jest pierwszym i najważniejszym krokiem w wyborze kierunków...

Jak się uczyć?

Jak się uczyć?

Techniki zapamiętywania Trzeba wiedzieć o tym, że pamięć to proces składający się z trzech ogniw: zapamiętywania, przechowywania, i...

  • Zawody przyszłości –  prognoza

    Zawody przyszłości – prognoza

  • Jak wybrać właściwy kierunek studiów?

    Jak wybrać właściwy kierunek studiów?

  • Jak się uczyć?

    Jak się uczyć?

Matura

„Pieśni o Rolandzie” Klucze maturalne.
Pieśni o Rolandzie


Co warto wiedzieć o „Pieśni o Rolandzie”, czyli trzy podstawow...

Więcej

„Makbet" Klucze maturalne.
Makbet
 
Co warto wiedzieć o „Makbecie”, czyli cztery podstawowe zagadnienia zawa...

Więcej

Horacy na maturze
A jeśli to będzie wiersz Horacego
Możliwe tematy
Zinterpretuj utwór Horacego, wskazu...

Więcej

Motyw do prac pisemnych
Artysta i sztuka
Wzory sformułowania tematu

Czy jak twierdzi Joseph C...

Więcej

Twoja przyszłość

Chcę projektować i budować
Branża budowlana


W pracowni projektowej... ...


Archite...

Więcej

Chcę pracować przy filmie.
Zawody związane z teatrem i filmem

Pracować przy produkcji filmu, poczuć atmosferę plan...

Więcej

Kirunek studiów - archeologia
Inwestycje w liceum

Jeśli poważnie myślisz o studiowaniu archeologii, zacznij inw...

Więcej

Zawód architekt
Co robi architekt?

Praca architekta polega na projektowaniu obiektów budowlanych,...

Więcej

Inwestycje

Zapiski erudyty
 Filozofia  1. Jak powstał świat?
Pomysły na „początek” istnienia


Tales z Miletu: Początkiem wszechrzeczy...

Więcej

Galeria
Rembrandt van Rijn
„Lekcja anatomii doktora Tulpa"
Jeśli sądzisz, że makabryczny pomysł...

Więcej

Czym jest poezja?
Spotkanie 1.
Zacznijmy od ustalenia: czym jest poezja i czego w niej...

Więcej

Poeci XX wieku
Guillaume Apollinaire
Ideolog „bandy Picassa’; wiecznie „cierpiący na miłość’, spadkobierca Francoisa Villona...

Więcej

14. Zdanie złożone podrzędnie

Zdanie złożone podrzędnie

  • Zdanie złożone zawiera co najmniej dwa orzeczenia.
  • W zdaniu złożonym podrzędnie jedno ze zdań składowych określa drugie, czyli jest wobec niego podrzędne.
  • Zdanie nadrzędne (określane) jest ważniejsze.
  • Zdanie podrzędne określa zdanie nadrzędne.


W zdaniu złożonym podrzędnie wyróżniamy

  • zdanie nadrzędne (to, do którego stawiamy pytanie)
  • zdanie podrzędne (to, które jest odpowiedzią na pytanie)

    (1) Podoba mi się sukienka, (jaka?)
                                                               (2) którą masz na sobie.

                      zdanie nadrzędne                     zdanie podrzędne

    (1) Zrezygnowaliśmy ze spaceru, (dlaczego?)
                                                                                (2) ponieważ zerwał się wiatr.

                      zdanie nadrzędne                                           zdanie podrzędne



Funkcje zdania podrzędnego

Zdanie podrzędne pełni w zdaniu złożonym taką funkcję, jak poszczególne części zdania pojedynczego, a więc może zastępować:

    • podmiot (zdanie złożone podrzędnie podmiotowe)
    • orzecznik orzeczenia imiennego (zdanie złożone podrzędnie orzecznikowe),
    • przydawkę (zdanie złożone podrzędnie przydawkowe)
    • dopełnienie, (zdanie złożone podrzędnie dopełnieniowe)
    • okolicznik (zdanie złożone podrzędnie okolicznikowe)


Typy zdań złożonych podrzędnie

    • podmiotowe
    • orzecznikowe
    • dopełnieniowe
    • przydawkowe
    • okolicznikowe
      • miejsca,
      • czasu,
      • przyczyny,
      • stopnia,
      • sposobu,
      • celu,
      • przyzwolenia,
      • warunku

 


Zdanie złożone podrzędnie podmiotowe

    • Zastępuje podmiot zdania nadrzędnego.
    • Odpowiada na pytania:
      kto?, co?

      zdanie nadrzędne
Ten dostanie nagrodę,
                                         (kto?)         zdanie podrzędne
                                                     kto okaże się najlepszy. 

zdanie nadrzędne

Martwi mnie,
                         (co?)      zdanie podrzędne
                                     że Joanna wyjeżdża. 

Zdania złożone podrzędnie z podrzędnym podmiotowym


Dobra rada!

  • Aby właściwie rozpoznać zdanie złożone z podrzędnym podmiotowym, należy ustalić
    • czy zdanie nadrzędne jest bezpodmiotowe,
      Śniło mi się (co?), że zdobyłem puchar burmistrza.
    • czy w zdaniu nadrzędnym mamy do czynienia z podmiotem wyrażonym zaimkiem ten, ta, to.
    • Zapamiętaj!
      Zdanie podrzędne podmiotowe zastępuje podmiot zdania nadrzędnego.



Zdanie złożone podrzędnie orzecznikowe

    • Zastępuje orzecznik zdania nadrzędnego;
    • Odpowiada na pytania:
      kim jest?, czym jest?, jaki jest?,
      jaki był?, kim stał się?
      , kim został?


zdanie nadrzędne
Maciek był tym, 
                             (kim był?)           zdanie podrzędne
                                               na kim mi bardzo zależało.

zdanie nadrzędne

Andrzej jest taki,
                             (jaki jest?)          zdanie podrzędne
                                               że wszyscy koledzy go lubią. 

zdanie nadrzędne
Śnieg był taki, 
                        (jaki był?)          zdanie podrzędne
                                         że po chwili przemokliśmy.

 zdanie nadrzędne
Kraków jest tym dla Polski,
                                             (czym jest?)        zdanie podrzędne
                                                                    czym Rzym dla Europy. 

zdanie nadrzędne
Hałas był taki,
                          (jaki był?)                 zdanie podrzędne
                                             że nic nie można było zrozumieć.

Zdania złożone podrzędnie z podrzędnym orzecznikowym


Dobra rada!

Aby właściwie rozpoznać zdanie złożone z podrzędnym orzecznikowym, należy ustalić, czy w zdaniu nadrzędnym mamy

  • po pierwsze – do czynienia z orzeczeniem imiennym,
  • po drugie – czy orzecznik orzeczenia imiennego jest wyrażony zaimkiem, np,
    – był taki,
    – stała się tym,
    – jest tym,
    – został tym
    , itp.

    Pamiętaj! Orzecznik to druga część orzeczenia imiennego, np.
    Ranek był chłodny.
    • był chłodny to orzeczenie imienne,
    • wyraz chłodny to orzecznik.

 

Zdanie złożone podrzędnie przydawkowe

    • Zastępuje przydawkę zdania nadrzędnego.
    • Jest rozwiniętym w formę zdania określeniem rzeczownika.
    • Odpowiada na pytania: 
      jaki? jaka? jakie?
       
      który? która? które? 
      czyj? czyja? czyje? ile? z czego?

       zdanie nadrzędne
Wykorzystałam pomysł,
                                         (jaki?)            zdanie podrzędne
                                                     który podsunęła mi Magda. 

       zdanie nadrzędne
Otrzymałam wiadomość,
                                           (jaką?)         zdanie podrzędne
                                                         że mój brat zdał maturę.

zdanie nadrzędne
Oglądałem film,
                           (jaki?)              zdanie podrzędne
                                       który był naprawdę interesujący. 

Zdanie złożone podrzędnie z podrzędnym przydawkowym.

Pamiętaj!

  • Przydawka jest określeniem rzeczownika.
  • Oznacza właściwości przedmiotów, np. barwę, wielkość, kształt albo przynależność do kogoś.


Zdanie złożone podrzędnie dopełnieniowe

    • Zastępuje dopełnienie zdania nadrzędnego.
    • Odpowiada na pytania przypadków zależnych:
      kogo?, czego?, komu?, czemu? 

      kogo?, co?
      z kim?, z czym?
      o kim?, o czym?

zdanie nadrzędne
Kasia powiedziała koleżankom,
                                                    (o czym?)   zdanie podrzędne
                                                                       że wyjeżdża do Peru.

zdanie nadrzędne
Lubię oglądać, 
                          (co?)     zdanie podrzędne
                                   jak wschodzi słońce.

zdanie nadrzędne
Zastanawiałem się,
                                 (nad czym?)              zdanie podrzędne
                                                       jaki będzie temat wypracowania.

zdanie nadrzędne
Zaufam temu,
                        (komu?)       zdanie podrzędne
                                       kto mnie nie zawiedzie.

zdanie nadrzędne
Nie spodziewałam się,
                                      (czego?)                     zdanie podrzędne
                                                       że spóźnisz się na nasze spotkanie.

zdanie nadrzędne
Dzieci nie chcą pamiętać, 

                                           (o czym?)                  zdanie podrzędne
                                                             o tamtych pechowych wydarzeniach.

Dobra rada!

  • W zdaniach złożonych podrzędnie dopełnieniowych zdanie podrzędne rozwija dopełnienie zdania nadrzędnego, stąd jego nazwa.
  • Pamiętaj o pytaniach przypadków. One wprowadzają zdania podrzędne dopełnieniowe.

 

Zdanie złożone podrzędnie okolicznikowe

    • miejsca,
    • czasu,
    • przyczyny,
    • stopnia,
    • sposobu,
    • celu,
    • przyzwolenia,
    • warunku

 

  • Zastępuje okolicznik zdania nadrzędnego.
  • Zdań złożonych podrzędnie okolicznikowych jest tyle, ile rodzajów okoliczników.
  • Zdania okolicznikowe odpowiadają na pytania poszczególnych okoliczników.
  • Odpowiada na pytania:

 

    • miejsca

gdzie?
skąd?
dokąd?
którędy?

 

zdanie nadrzędne
Jedź tam,
                  (gdzie?)                 zdanie podrzędne
                                  gdzie rozciągają się najładniejsze widoki. 

                                                                       zdanie nadrzędne
                                                             tam dziś są ogromne grzyby.
 zdanie podrzędne                    (gdzie?) 
Gdzie padało dużo deszczu,   
   

zdanie nadrzędne
Na wakacje pojadę tam,
                                        (gdzie?)               zdanie podrzędne
                                                       gdzie urodziła się moja mama.

Zdanie złożone podrzędnie z podrzędnym okolicznikowym miejsca.

    • czasu

kiedy?
jak długo?, jak dawno?
odkąd?, dokąd?

 

zdanie nadrzędne
Odwiedzę cię, 
                         (kiedy?)    zdanie podrzędne
                                        kiedy tylko się rozpogodzi.

zdanie nadrzędne
Lubię patrzeć na niebo,
                                      (kiedy?)     zdanie podrzędne
                                                     kiedy zapadnie zmrok.

Zdania złożone podrzędnie z podrzędnym okolicznikowym czasu.

    • przyczyny

– dlaczego?
z jakiego powodu?
z jakiej przyczyny?

 

zdanie nadrzędne
Dzwonię do ciebie, 
                                (daczego?)         zdanie podrzędne
                                                    bo nie byłaś dzisiaj w szkole.
zdanie nadrzędne
Spóźniłem się do szkoły, 
                                         (dlaczego?)                 zdanie podrzędne
                                                              ponieważ nie zdążyłem na autobus. 

Zdania złożone podrzędnie z podrzędnym okolicznikowym przyczyny.

    • celu

– po co?
w jakim celu?

 

zdanie nadrzędne
Wyszła do sklepu,
                               (po co?)   wypowiedzenie podrzędne
                                              żeby kupić świeże pieczywo.
zdanie nadrzędne
Iga pożyczyła mi rower,
                                       (po co?)          wypowiedzenie podrzędne
                                                      żebym mogła dojechać do domu.

Wypowiedzenie złożone podrzędnie z podrzędnym okolicznikowym celu.

    • sposobu

– jak?
w jaki sposób?

 

zdanie nadrzędne
Marcin pracował tak, 
                                  (jak, w jaki sposób?)         zdanie podrzędne
                                                                     że zasłużył na pochwałę.

zdanie nadrzędne
Zaśpiewam tak,
                           (jak?)    zdanie podrzędne
                                     żeby rodzice byli ze mnie dumni.

Zdanie złożone podrzędnie z podrzędnym okolicznikowym sposobu.

    • warunku

– pod jakim warunkiem?
w jakim wypadku?
jeśli co?


zdanie nadrzędne
Umówię się z tobą, 
                                (pod jakim warunkiem?)           zdanie podrzędne
                                                                         jeśli zaprosisz mnie do kina.

zdanie nadrzędne
Miałbyś kłopoty,
                            (pod jakim warunkiem?)        zdanie podrzędne
                                                                     gdybyś nie zdał egzaminu

Zdania złożone podrzędnie z podrzędnym okolicznikowym warunku.

 

    • przyzwolenia 

– mimo co?
– mimo czego?


zdanie nadrzędne
Chociaż było wietrznie,
                                      (mimo czego?)              zdanie podrzędne
                                                                 wiele osób wybrało się na spacer.

zdanie nadrzędne
Mimo że padał śnieg,
                                    (mimo czego?)                 zdanie podrzędne 
                                                               wszystkie drogi były przejezdne.
Chociaż byłem chory,
                                     (pomimo czego?)      zdanie podrzędne 
                                                                   poszedłem do szkoły.

Z
danie złożone podrzędnie z podrzędnym okolicznikowym przyzwolenia.

    • stopnia

– w jakim stopniu?
– jak bardzo?

 

zdanie nadrzędne
Krzysiek opowiadał tak śmieszne dowcipy,
                                                                       (jak bardzo śmieszne?)                 zdanie podrzędne
                                                                                                                że mógłby występować w kabarecie.

zdanie nadrzędne
Muzyka była tak głośna,
                                         (jak głośna?)      zdanie podrzędne
                                                                 że trzęsły się ściany.


Pamiętaj!

  • Okolicznik jest to określenie czasownika.
  • Wskazuje na okoliczności wykonania jakiejś czynności, np. czas, miejsce, cel, skutek, przyczynę.



Szyk zdań składowych w zdaniu złożonym podrzędnie


Zdanie podrzędne może być umieszczone:

  • po zdaniu nadrzędnym, np.
    (1) Dziecko rozpłakało się (dlaczego?),
                                                                   (2) ponieważ się przewróciło.
  • przed zdaniem nadrzędnym, np. 
                                                       (kiedy?)  (2) wyjadę w góry.
    (1) Kiedy zaczną się wakacje,
  • w środku zdania nadrzędnego, np.
    (1a) Kasia (która?),                                                   (1b) bardzo mi się podoba.
                                     (2) która jest twoją koleżanką,

Dobra rada!

  • Rysowanie i opis wykresu zdania wielokrotnie złożonego rozpoczynamy od wyszukania zdania głównego
  • Opis wykresu rozpoczynamy od zdania głównego, a następnie wypisujemy wszystkie zależności między parami zdań.