Charakterystyka  renesansu

Tym razem wszystko zaczęło się we Włoszech. Kiedy w Europie północnej jeszcze wznoszono gotyckie katedry, jeszcze dominował ideał rycerza – w Italii Ludzie zaczęli inaczej myśleć. Zdobywca, bogaty kupiec, artysta i geniusz – oto nowi idole epoki.  Zaistniała potrzeba filozofii pochwalającej inne spojrzenie na życie. Słowo klucz to humanizm. Sięgnięto po ideały antyku – dlatego właśnie mamy renesans.

Renesans znaczy ODRODZENIE – starożytnej myśli, pochwały rozumu i człowieka

Jesteśmy w nowej epoce!

Renesans następuje po średniowieczu. Przypada na wiek XVI – a 100 lat wcześniej zaczyna się we Włoszech i powoli ogarnia całą Europę. Najważniejszą ideologią nowych czasów staje się człowiek (humanizm) i związany z nim antropocentryzm. Antropocentryzm to taka postawa twórców, która stawia w centrum zainteresowań człowieka (antropos) i jego sprawy. Pamiętamy, że w średniowieczu w tymże centrum był Bóg i królował teocentryzm (theós = Bóg).

Skąd taka zmiana?

Dlaczego nagle ludzie zapragnęli cieszyć się życiem, być przedsiębiorcami i uznawać, że człowiek to wielka wartość? Przyczyn złożyło się kilka:

  • Po „tańcu czarnej śmierci” w Europie, w XIV wieku (zaraza zdziesiątkowała ludność), ci, którzy przeżyli, cenili sobie życie, poza tym pozostali spadkobiercami majątków. Wiek XV we Włoszech to już czas renesansu, ożywienia gospodarczego, nowej wiary w życie doczesne.
  • Zbudowano wreszcie nowoczesny statek, duży, sterowny, nadający się do dalekich wypraw – karawelę. Było to w wieku XV w Portugalii. Karawela oznaczała początek odkryć geograficznych, a odkrywanie nowych lądów – to zmiana sposobu myślenia i bogactwo. Na co bogatym, ciekawym świata ludziom pokuta i asceza?
  • Rozpowszechnił się druk. Oznaczało to szybki obieg informacji, wiarę w słowo pisane (a nie np. w pamięć starszych ludzi), drukowano mapy, co też wpłynęło na żeglugę. Wydrukowano tezy głoszone przez Marcina Lutra – to wspomogło reformację. Druk rozpowszechniał nowe ideały, wartość młodości, humanizm, przyczynił się do popularyzacji mody i sztuki. Najlepiej być młodym, pięknym i bogatym. I mieć ideologię, która pozwala z tego korzystać.
  • Rozwój reformacji spowodował powstanie nowych odłamów religijnych, Biblię tłumaczono na języki narodowe i można było ją różnie interpretować. Reformacja sprzyjała rozwojowi języków narodowych, tworzeniu się silnych, odrębnych państw – niezależnych od Rzymu. To podobało się narodom i ich władcom. Nie podobało się Rzymowi i jego zwolennikom, dlatego wiek XVI to także wiek wojen religijnych.

Pojęcia określające epokę

  • Humanizm – prąd filozoficzny kierujący uwagę myśli ludzkiej na osobę i sprawy człowieka.
  • Antropocentryzm – poglądy stawiające w centrum zainteresowania człowieka.
  • Reformacja – wielki ruch religijny skierowany przeciw Kościołowi katolickiemu, w jego efekcie powstały nowe odłamy religijne, a także ruch kontrreformacji.
  • Harmonia – renesansowe dążenie do umiaru i równowagi w życiu i postrzeganiu świata, w komponowaniu sztuki i w filozofii.
  • Mecenat – zjawisko opieki możnych nad utalentowanymi i biednymi artystami.

Nowe role człowieka

W renesansie pojawiają się nowe modele ludzkich postaw:

  • Zdobywca – konkwistador, nieustraszony podróżnik (często awanturnik).
  • Renesansowy umysł – erudyta, wykształcony, wszechstronnie uczony i artysta, utalentowany w wielu dziedzinach.
  • Dworzanin – obyty, wykształcony bywalec lub mieszkaniec dworów królewskich lub magnackich.
  • Kupiec, operatywny przedsiębiorca, człowiek interesu, bankier.
  • Mecenas – bogaty znawca i smakosz sztuki sprawujący pieczę nad utalentowanymi artystami.
  • Patriota, człowiek miłujący swój kraj, gotów za niego walczyć i zginąć.

Uwaga! Są to postawy nowe wobec znanych ze średniowiecza: rycerza, ascety, anonimowego twórcy.

 

Porównaj tematy epok

Średniowiecze

  • miłość – dworna, platoniczna;
  • wyprawy – krucjaty, wojny religijne w imię wiary i Boga;
  • rycerz;
  • anonimowość twórców;
  • człowiek podporządkowany Bogu;
  • powaga i myśl o śmierci, zbawieniu, piekle i niebie;
  • żywoty świętych np. Złota legenda Jakuba da Voragine.

 

Renesans

  • miłość – zmysłowa, pełna erotyzmu;
  • wyprawy – zamorskie podróże, odkrycia geograficzne, w celach zysku i podboju nowych ziem;
  • zdobywca;
  • kult sławy, kariery wszelkich indywidualności;
  • człowiek w centrum jako podmiot myśli, działań, bohater literatury;
  • śmiech towarzyszy ludzkiemu życiu – i chęci wyzyskania jego darów;
  • żywoty artystów
    np. Żywoty najsłynniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów Giorgia Vasariego.

Porównaj cechy epok

Średniowiecze

  • teocentryzm (Bóg ośrodkiem myśli)
    życie przyszłe najwyższą wartością;
  • dominacja władzy papieskiej i religii katolickiej;
  • dominacja łaciny;
  • polityczny uniwersalizm Europy
    (próba stworzenia cesarstwa);
  • dzieła, rękopisy, anonimowość autorów;
  • ideał ubóstwa i skromności.

Renesans 

  • antropocentryzm (człowiek ośrodkiem myśli) życie ziemskie w centrum zainteresowania;
  • reformacja: nowe odłamy religijne nieuznające władzy papieża;
  • rozwój języków narodowych;
  • wzrost potęgi odrębnych państw;
  • druk, mecenat, sława twórcy;
  • ideał pieniądza.

Zapamiętaj!

Granice ­czasowe:
Generalnie XVI wiek

Włochy – XIV-XVI wiek
Europa Północna – koniec XV wieku – koniec XVI wieku
Polska wiek XVI – lata 30. XVII wieku.

Początek ­renesansu

  • 1450 – odkrycie druku przez Johanna Gutenberga
  • 1453 – upadek Konstantynopola
  • 1492 – odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba

Nazwa renesans

Renesans – z francuskiego: odrodzenie. Odrodzenie ideałów, norm, filozofii antyku.
Termin Jacoba Burckhardta, XIX-wiecznego badacza literatury. Burckhardt wskazał wyraźny zwrot ludzi XVI-wiecznych ku ideałom antyku, ku człowiekowi, nowej humanistycznej ideologii – czyli odrodzenie dawnych, zapomnianych w średniowieczu, wartości starożytnych.

Te wydarzenia zmieniły świat:

  • ok. 1450 – Gutenberg wynalazł druk.
  • 1492 – Kolumb odkrył Amerykę.
  • 1517 – Marcin Luter wystąpił w Wittenberdze, rozpoczął reformację.
  • 1543 – przewrót kopernikański; zostaje wydane dzieło Kopernika O obrotach sfer niebieskich. To odkrycie kosmosu na nowo. Według Kopernika to Ziemia kręci się wokół Słońca – prawdą jest układ heliocentryczny.

Siły rozbijające monolit średniowiecza: 

  • Odkrycie Kopernika: inne spojrzenie na wszechświat, zachwianie starą pewnością co do miejsca Ziemi i człowieka w kosmosie. Wzrost zaufania do nauki i rozumu ludzkiego.
  • Odkrycia geograficzne – są inne kultury, jest inny świat, są inne wierzenia! Inne towary – bogacimy się.
  • Warstwa feudalna słabnie – warstwa kupiecka (mieszczaństwo) roś­nie w siłę.
  • Ruch reformacji – osłabienie Kościoła, spadek zaufania do religii, rozbicie jedności religijnej Europy.
  • Rozpowszechnienie druku – języki narodowe zastępują uniwersalną łacinę.

Epoka geniuszy

  • Renesans wprowadza coś, co doskonale znamy: hołd dla sławy, stanowisko idola, człowieka popularnego i wielbionego przez społeczeństwo.
  • Renesans jest epoką dowartościowania i rozkwitu jednostki. Indywidualizm zaczyna być w cenie – ponad tłumy wybijali się artyści, konkwistadorzy, władcy. Ludzie renesansu byli świadkami olśniewających karier i wyniesienia wielu jednostek.

Renesansowy umysł (lub człowiek renesansowy)
Tak określa się człowieka wszechstronnego, niezwykle zdolnego, zainteresowanego rozległymi dziedzinami: artystę, a zarazem uczonego, wynalazcę i pisarza. Klasycznym przykładem umysłu renesansowego jest Leonardo da Vinci.

Renesans to epoka ważna dla rozwoju gatunków literackich.

  • Przejmuje gatunek eposu, ale pojawiają się wówczas także nowe gatunki.
  • Dante i Petrarka w pełni ukształtowali włoski sonet, który w XV i XVI wieku rozpowszechnił się w literaturze europejskiej; sonety pisał między innymi Szekspir.
  • Boccaccio ustalił model noweli, a Próby (Essais) Montaigne’a dały początek nowożytnej formie eseju i nazwie tego gatunku.
  • Także dramat Szekspirowski to oryginalna kompozycja, łamiąca reguły tragedii antycznej.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Cechy renesansu

Pojęcia związane z renesansem

TEST z wiedzy o renesansie z komentarzem

TWÓRCY renesansu

6. WAŻNI TWÓRCY Ważni twórcy renesansowej Polski. Mikołaj Rej, Jan Kochanowski, Piotr Skarga. „Kazania sejmowe”.