Iliada na egzaminie

Czy  dziełem, którego dotyczyć będzie temat wypracowania, może być Iliada? Jak najbardziej. To lektura obowiązkowa (z gwiazdką*), więc autorzy pytań mają prawo wymagać znajomości utworu. Obszar odwołań – to z pewnością mitologia grecka i „Odyseja”. Jakie fragmenty przywołają autorzy testu? Tego nie wie nikt. Słynny jest pojedynek Hektora z Achillesem, opis tarczy Achillesa, pożegnanie Hektora z Andromachą. Kuszący dla twórców testu może wydać się poniższy dialog – dwóch rycerzy, wrogów, których łączy… Właśnie  co?  Wyobraźmy sobie, że to będzie ten tekst.

 Pryjam zaś głosem błagalnym tak do Achilla powiedział:
Wspomnij na ojca swojego, do bogów podobny Achillu.
W moich on latach jest teraz i stoi na progu starości.
[…]
Ale i on gdy o tobie, że jeszcze żyjesz usłyszy,
Radość ma w sercu i potem każdego dnia się spodziewa
Syna miłego zobaczyć wracającego spod Troi.
Mnie już pocieszyć nie zdoła nic, bo z mych synów walecznych
W Troi rozległej zrodzonych – żaden mi już nie pozostał.
[…]
Jeden, co z wszystkich mi został, osłaniał miasto i Trojan –
Ty go niedawno zabiłeś, Hektora, gdy swojej ojczyzny
Bronił. Dla niego przybyłem dziś pod okręty Achajów,
Aby wyzwolić go, okup przynosząc ci niezmierzony.
Bogów uszanuj Achillu, i miejże litość nade mną,
Wspomnij o ojcu swym własnym. Jam jest godniejszy litości –
Nikt ze śmiertelnych nie doznał tego, co ja dziś doznaję,
Kiedy do ust swych podnoszę rękę zabójcy mych dzieci”.
Rzekł tak – i ojca wspomnieniem w Achillu żałość obudził.
Obu wspomnienia objęły. Ten – przypominał Hektora,
Wrogów pogromcę – i płakał u nóg boskiego Achilla.
Tamten o ojcu rozmyślał i utraconym Patroklu,
Łzy wylewając. Ich głośne szlochania dom napełniły.
[…]
Achilles […]
Powstał i starca Pryjama dźwignął za ręce z podłogi –
Głowa go siwa i broda zbielała do głębi wzruszyły.
A więc się zwrócił do niego i rzekł te słowa skrzydlate:
„Starcze nieszczęsny! Twe serce straszliwe ciosy przeżyło.
Jakże ty miałeś odwagę przyjść pod okręty Achajów,
Aby tu stać oko w oko z tym, co tak licznych i dzielnych
Synów ci zabił. Zaprawdę żelazne jest w tobie serce.
Brankom Achilles rozkazał, aby obmyły Hektora
I namaściły tajemnie, nim Pryjam zwłoki zobaczy.
[…]
Kiedy już ciało obmyte i wonnościami natarte
W chiton odziały służebne i tkaninami okryły,
Achill sam dźwignął je z ziemi, na mary kładąc Hektora.

 Możliwy temat:

Czy prawdziwy rycerz przebacza wrogowi? Na przykładzie przytoczonego fragmentu opisz emocje, jakie towarzyszą obu bohaterom i wyjaśnij jaką postawę ludzką pochwala Homer. Odwołaj się do portretów innych rycerzy z „Iliady”.

Pamiętaj! 
Schemat postępowania zawsze jest podobny:

  • Dobrze przeczytać temat – odpowiedzieć sobie na pytanie: czego konkretnie wymaga.
  • Spokojnie przeczytać przytoczony fragment lektury.
  • Odpowiedzieć na pytania tematu w oparciu o tekst i lekturę.
  • Przytoczyć odwołania – jeśli temat tego wymaga.
  • Zadbać o podniesienie poziomu pracy (czyli popisać się większą wiedzą).
  • Sformułować efektowne zakończenie.

Instrukcja pisania pracy

1. Początek

Utwórz swoją tezę. Pomyśl, jak ją udowodnisz. Zanotuj to sobie w brudnopisie. O co pyta temat?
Nie tyle o to, czy rycerz wybacza – bo wiemy z „Iliady”, że tak – ile o co z tym przebaczeniem chodzi. Czy jest to cecha godna pochwały według Homera? Emocje łatwo będzie prześledzić w tekście, innych rycerzy „Iliady” trzeba przywołać z pamięci, a wniosek wymyślić samemu, ale też łatwo odczytać go z tekstu. To przecież piękna scena, której dwaj zażarci wrogowie odsuwają nienawiść i pragnienie zemsty, w  obliczu śmierci potrafią zapomnieć urazy i uszanować wzajemnie swój ból.

2. Rozwinięcie:

Zadaj sobie pytanie: o czym napiszę?

  • Na przykład: Przedstawię obu bohaterów – i jak chce temat  – emocje jakie im towarzyszą.

    • Portret Priama – kim był, co się stało. Jego uczucia: rozpacz, upokorzenie, szacunek do Achillesa, miłość do syna. Do czego się odwołuje? Do synowskich uczuć Achillesa, do bogów, swojego upokorzenia, wielkiego okupu.
    • Portret Achillesa – kim był, co się stało. Jego uczucia: podziw dla odwagi Priama, wspomnienie własnego ojca, wzruszenie, szacunek. Decyzja o pogrzebie Hektora – co więcej by oszczędzić bólu Priamowi, nakazuje płaczkom obmycie i przystrojenie zwłok Hektora.
  • Co łączy obu rycerzy?

    • Żałoba, wspomnienie bliskich, szacunek dla miłości
    • ojcowskiej, szacunek dla siebie wzajemnie.
  • Inni rycerze znani z „Iliady”: Hektor, Odyseusz.
  • Inni rycerze znani Ci z literatury: Roland, Jurand ze Spychowa.

Wnioski: Rycerz walczy uczciwie, wygrywa z honorem, ale szanuje swojego wroga. Jego cechą jest też wielkoduszność i przebaczenie.

3. Jak zakończyć?

Wnioskiem podsumowującym. Wskazówki są w temacie. Najprościej: odpowiadasz na główne pytanie i piszesz, co pochwala Homer:

PRZYKŁAD 1
Tak – prawdziwy rycerz przebaczy wrogowi, uszanuje jego ból. Co więcej szacunek, jaki mu okaże, jest w pewnym sensie szacunkiem do siebie samego. Wszyscy jesteśmy ludźmi, kochamy, cierpimy po stracie bliskich. Homer pochwala ideę przebaczania i wielkoduszności –  są to według niego cechy nie tylko rycerskie, ale świadczą o człowieczeństwie.

PRZYKŁAD 2

Trochę trudniej – ale jeśli znasz pojęcie humanizm, wykorzystaj to!

Obraz przebaczenia, jaki nakreślił w powyższej scenie Homer, to nie tylko przykład postawy rycerskiej i szacunku dla żałoby. To postawa humanizmu, zrozumienia bólu drugiego człowieka i wybaczenia mu, nawet gdy jest wrogiem.
Homer zawarł w swoich eposach myśl głęboko humanistyczną: człowiek powinien umieć przebaczyć człowiekowi, zrozumieć jego cierpienie i uszanować ból w obliczu śmierci. Poległemu należy okazać cześć, jego rodzinie współczucie. Wobec śmierci staniemy wszyscy –  zwycięzcy czy pokonani, dlatego pokora, wielkoduszność są postawami ponadczasowymi.

Jak zacząć?

Zapamiętaj dwa sposoby:

  • Masz w temacie pojęcie – zdefiniuj je po swojemu albo – jeśli pamiętasz – przytocz związaną z nim sentencję. To zawsze ładnie wygląda i dobrze nastraja sprawdzających.

    PRZYKŁAD 1 – wstęp
    Przebaczenie to piękna postawa, ale chyba niełatwa. Wyraźnie widać, że Homer pochwala ideę wybaczenia, ale łatwiej o tym czytać niż rzeczywiście wybaczać.
  • Nie masz innego pomysłu – nawiąż do przytoczonej sceny – po prostu spisz „jej dane” – kto, co, gdzie – co się dzieje we wskazanym fragmencie, gdzie jesteśmy, kto występuje. To daje gwarancję, że nie popełnisz błędu.

    PRZYKŁAD 2 – wstęp
    Przytoczony fragment „Iliady” ukazuje scenę niezwykłą. Jesteśmy świadkami chwili, kiedy rozstrzygnęły się losy pojedynku. Już wiadomo – Achilles pokonał Hektora, pomścił Patroklesa. I co się dzieje? Do obozu wroga przychodzi Priam – zbolały ojciec – prosić o wydanie zwłok syna. Stanie twarzą w twarz z wodzem wrogich wojsk i zabójcą syna…

Trudności

Pojawiają się, gdy temat wymaga odwołania się do szerszej wiedzy. Wówczas przypomnij sobie filmy, książki i wiersze, jakie mogą się przydać, nawet jeśli nie czytałeś ich w całości, ale wiesz, że podejmują zagadnienie.

PRZYKŁADY:

Nawiąż do innych utworów antyku:

  • W „Antygonie” Kreon nie chce przebaczyć Polinejkesowi, który najechał Teby, by walczyć o swoje prawo do tronu. Antygona reprezentuje odmienną postawę – szacunek dla zwłok brata, bez względu na to, czy był wrogiem miasta, czy nie. Dokonuje pochówku wbrew rozkazowi króla. Mimo faktu, że obie strony mają swoje racje – chór i bogowie przyjmują stronę Antygony. Widać w dramacie myśl starożytnych pochwalającą pogodzenie się i szacunek dla wroga w obliczu śmierci.

Nawiąż do innych tekstów kultury: Innymi słowy, kto jeszcze przebaczył wrogowi?

  • Jurand ze Spychowa – bohater „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza. Bardzo piękny przykład rycerskiego i chrześcijańskiego przebaczenia. Rzadko kto został tak skrzywdzony jak Jurand przez Krzyżaków. A jednak gdy w końcu może dokonać zemsty na swoim wrogu Zygfrydzie – puszcza go wolno. Jakby chciał powiedzieć, że pomnażanie zła i okrucieństwa nie ma sensu.
  • Kmicic i Wołodyjowski w Potopie Henryka Sienkiewicza.

Sformułowania:

Na początek:

  • Lubię pisać (rozmyślać) o bohaterach literackich / rycerzach / osobach z dawnych czasów,
  • Literatura antyku jest właściwie obca nam/współczesnej młodzieży. Mimo to podejmuje tematy, które są nam bliskie!

Nawiązanie do tematu:

  • Twierdzenie (pytanie) zawarte w temacie pracy…
  • Przywołuje w mojej pamięci pewną scenę…
  • Kojarzy mi się z bohaterem literackim…
  • Rodzi pewne wątpliwości / refleksje, skojarzenia…
  • Temat poddaje w wątpliwość…
  • Teza zawarta w temacie jest/każe zastanowić się nad…

Między myślami:

  • Kolejny ciekawy przykład literacki (filmowy, teatralny):
  • Podobny przypadek porusza pisarz w…
  • Z odmiennym przykładem mamy do czynienia w…
  • Zupełnie inną postawę prezentuje…

O sobie:

  • Kiedy zastanawiam się nad tym zagadnieniem…
  • Dochodzę do wniosku, że …
  • Moja opinia jest następująca:…

Przywołaj autorytet:

  • Wspomniał o tym Kochanowski w „Trenach”…
  • Przytoczę słowa myśliciela (poety, filozofa, artysty z innej epoki…
  • Temat pojawia się w literaturze wielokrotnie. Na przykład Sienkiewicz pisze o tym następująco…

Na zakończenie:

  • Powrócę do pytania postawionego w temacie…. Moja odpowiedź brzmi tak:…
  • Na koniec refleksja:…
  • Zakończę swoje rozważania sentencją…

Zobacz:

Jak napisać wypracowanie?

Konspekt wypracowania

Jak napisać wstęp wypracowania? Przykłady.