Najważniejsze informacje:

  • Niezależnie od tego, jaki jest cel wojny, słuszny czy nie, wojna jest złem. Ponieważ umierają nie tylko żołnierze, także bezbronni ludzie, rodziny zostają rozdzielone, zrujnowana gospodarka i środowisko, zniszczone dzieła sztuki i dorobek wielu lat. Mimo to człowiek ciągle prowadzi wojny.
  • Dobiega końca wojna w Iraku. Jakie będzie to państwo po obaleniu reżimu Saddama Husajna? I czy konieczna była zbrojna interwencja wojsk amerykańskich i ich sprzymierzeńców?

 

Bohaterowie, o których powinieneś pamiętać:

  • Zawisza Czarny – najsłynniejszy polski rycerz, walczył pod Grunwaldem.
  • Szlachta z Soplicowa (Pan Tadeusz) – po bitwie w Soplicowie w obawie przed represjami ze strony rosyjskich żołnierzy wyrusza do Polski i przyłącza się do polskich oddziałów wspierających Napoleona. Tadeusz z niedoświadczonego, delikatnego młodzieńca staje się odważnym, poważnym żołnierzem.
  • Józef Skawiński (Latarnik) – uczestnik nie tylko powstania listopadowego, także Wiosny Ludów, wojny secesyjnej w Stanach. Wzór żołnierza.

Niezbędne dzieła literackie:

Iliada – epos Homera o wojnie między Grekami a mieszkańcami Troi (Ilionu). Wojna trwała 10 lat. I zakończyła się dzięki podstępowi Odyseusza (koń trojański).

Pan Tadeusz – z rosyjską wojną Napoleona Polacy wiążą ogromne nadzieje. Epopeja rozgrywa się w chwili przygotowań i wymarszu na Rosję. Utwór przepełniony jest entuzjazmem i nadzieją, dopiero w Epilogu Mickiewicz ujawnia ogromne rozczarowanie.

Krzyżacy – wielka zwycięska wojna polskiego rycerstwa z zakonem krzyżackim. Bitwa pod Grunwaldem to chyba najsłynniejsza polska bitwa. Dowód? Nikt nie ma problemu z zapamiętaniem tej daty, a co roku na polach grunwaldzkich zagorzali wielbiciele epoki rycerstwa rekonstruują przebieg bitwy. Widowisko jest fantastyczne.

Trylogia – wiek XVII to czas wielkich wojen z Turcją, Szwecją, Ukrainą. Trylogia to opis przygód szlachciców biorących udział w wojnach. Najsłynniejsze momenty: oblężenie Zbaraża w Ogniem i mieczem, obrona klasztoru na Jasnej Górze (Potop), wysadzenie Kamieńca Podolskiego (Pan Wołodyjowski).

Kamienie na szaniec (Aleksander Kamiński) – walka Szarych Szeregów w ramach Małego Sabotażu z okupantem hitlerowskim. Brakowało im broni, ale nie brakowało odwagi i poświęcenia. Najsłynniejszy moment – akcja pod Arsenałem, czyli odbicie Rudego z rąk gestapo.

Pamiętnik z powstania warszawskiego (Miron Białoszewski) – wojna, a konkretnie powstanie warszawskie widziane oczami cywila. Najważniejszym staje się przetrwać, przeżyć i ocalić najbliższych.

 

Jaki może być temat wypracowania egzaminacyjnego?

  • Czy są sytuacje, w których wojna jest absolutną koniecznością? Wypowiedz się na ten temat, odwołując do swojej znajomości historii.
    Temat bardzo trudny. Bo wiadomo, że wojna jest zła. Ale czy zdarzają się sytuacje, w których wojna jest usprawiedliwiona, jest koniecznością? Tak, to wojna obronna. Trudno bowiem siedzieć z założonymi rękami, kiedy wróg napada na nasz kraj. A więc II wojna światowa z punktu widzenia Polski jest jak najbardziej usprawiedliwiona, z punktu widzenia agresora czyli Niemiec i Związku Radzieckiego, jest to wojna zła. Usprawiedliwiona jest także wojna, która występuje przeciwko uciskowi człowieka, przeciwko nieludzkiemu, szaleńczemu reżimowi. Taki był przecież oficjalny powód interwencji zbrojnej Amerykanów w Iraku. Kolejny powód – groźba użycia przez Irak broni masowego rażenia.

 

Temat wojny może się jeszcze pojawić, jeśli motywem przewodnim testu egzaminacyjnego będzie:

Tolerancja

Zwróć uwagę, jak wiele wojen wybuchało właśnie z powodu jej braku. Często zamiast próby zrozumienia czyjejś odmienności – czy to rasowej, społecznej czy religijnej – następował atak, chęć zniszczenia tego, co nieznane. Skojarz Holocaust – prześladowanie i niszczenie Żydów w czasie II wojny światowej.

Zwycięstwo

Przypomnij sobie bohaterów literackich, którym udało się zwyciężyć wroga. Może niektórzy pokonali go tylko moralnie, strzegąc do końca swych ideałów? Może niektórzy pokonani byli jednocześnie zwyciężonymi?

Władza i władca

Zwróć uwagę, jak wiele wojen wynikało z ludzkiej pychy, z próżności tych, którzy rządzili. Skojarz dyktaturę – Hitlera, Stalina, Saddama Husajna – ludzi, którzy dla własnych korzyści poświęcili życie milionów bezbronnych ludzi.

Poświęcenie

Poświęcenie tych, którzy ofiarowali swoje życie za ojczyznę – setek tysięcy walczących z bronią w ręku żołnierzy ale i cywilów, którzy giną w każdej wojnie.

Cierpienie

O tym, że w czasie wojny cierpi wiele niewinnych ludzi, w tym dzieci, nikogo nie trzeba przekonywać. Nie będziesz też miał problemu ze znalezieniem odpowiednich przykładów w literaturze.

Zło

Wojna zawsze jest złem – bez względu na to, czy jest słuszna, czy nie. Zapamiętaj – nie można zła zwyciężać złem!

 

Pisząc o wojnie, nie zapomnij o tych lekturach:

  • Iliada Homera – epos opisujący 50 dni dziesiątego roku wojny trojańskiej
  • Pan Tadeusz Adama Mickiewicza – Polacy, którzy wiążą ogromne nadzieje z rosyjską wojną prowadzoną przez Napoleona
  • Krzyżacy Henryka Sienkiewicza – wielka zwycięska wojna polskich rycerzy z krzyżackim zakonem
  • Trylogia Henryka Sienkiewicza (Ogniem i mieczem, Potop, Pan Wołodyjowski) – czas wielkich XVII-wiecznych wojen polskiego rycerstwa z Turcją, Szwecją i Ukrainą
  • Kamienie na szaniec Aleksandra Kamińskiego – II wojna światowa, walka Szarych Szeregów z hitlerowskim okupantem
  • Pamiętnik z powstania warszawskiego Mirona Białoszewskiego – II wojna światowa (a dokładniej powstanie warszawskie) widziana oczami cywila
  • Niemcy Leona Kruczkowskiego – analiza wojny i postaw, jakie ludzie przyjmują w czasie zagrożenia
  • Ikar Jarosława Iwaszkiewicza – realia II wojny światowej, samotność chłopca, któremu nikt nie pomaga, gdy niesłusznie zostaje zatrzymany przez gestapo
  • Ziele na kraterze Melchiora Wańkowicza – autobiograficzna powieść rozgrywająca się przed wojną i w czasach II wojny światowej

A na co możesz powołać się z liryki?

  • poezję poetów – powstańców, walczących w czasie II wojny światowej: Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i Tadeusza Gajcego,
  • Pieśń o żołnierzach z Westerplatte Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego
  • Alarm Antoniego Słonimskiego.

Zwróć uwagę! Takie tematy mogą pojawić się na egzaminie!

1. W czasie wojny milczą prawa. Ustosunkuj się do słów Cycerona, odwołując się do lektur i swojej wiedzy historycznej.
2. Kiedy się wojna poczyna, to się piekło otwiera. Rozwiń tę myśl, odwołując się do swoich wiadomości z literatury.
3. Cel wojny może być sprawiedliwy, ale środki nigdy. Czy zgadzasz się z tymi słowami?
4. Wiem, że to były dla Ciebie ciężkie chwile. Te słowa uczyń myślą przewodnią listu do przyjaciela, który znalazł się w kraju ogarniętym wojną.
5. Wojna – to naprawdę najgorszy sposób rozstrzygania sporów międzypaństwowych. Wygłoś mowę w tej sprawie.

Komentarz do tematów

Temat 1.
To typowy temat na rozprawkę. Masz się ustosunkować do słów Cycerona. Ustosunkować, czyli albo się z daną myślą zgodzić, albo nie. Pamiętaj – swoje zdanie musisz poprzeć argumentami. Nie wystarczy, że powiesz – zgadzam się/ nie zgadzam się, bo tak.
Zwróć też uwagę na dalszą część tematu. Masz odwołać się do znanych Ci lektur, ale też (koniecznie!) do wiedzy, którą wyniosłeś z lekcji historii. Możesz też powołać się na historię współczesną – czyli wydarzenia, które znasz z gazet i telewizji.
Jak rozumieć ten temat?
Zastanów się, czy w czasie wojen są przestrzegane prawa człowieka, czy nie zmieniają się nasze zasady moralne.

Temat 2.
Także rozprawka. Zwróć jednak uwagę, że zasadniczo różni się od tematu 1. Tam miałeś ustosunkować się do słów zawartych w temacie – czyli napisać, co o nich sądzisz, zgodzić się z nimi lub nie. Ten temat także wykorzystuje cytat – ale w tym wypadku stanowisko, jakie masz zająć, jest z góry określone. Masz rozwinąć myśl – czyli się z nią zgodzić i wskazać przykłady z literatury, które by ją potwierdziły.
Jak rozumieć piekło przywołane w cytacie? Jako najgorsze zło, czas, kiedy często nie ma miejsca na dobro, poświecenie i miłość – właśnie jak piekło na ziemi.

Temat 3.
Następna rozprawka. Przeczytaj uważnie cytat. Zawiera dwie myśli, dla których musisz podać argumenty! Po pierwsze – że cel wojny może być sprawiedliwy. Tak jest w przypadku, kiedy wojna jest absolutną koniecznością – czyli jest wojną obronną lub gdy występuje przeciwko uciskowi i ograniczeniu wolności człowieka.
I wreszcie druga część cytatu – środki wykorzystywane przez wojnę nigdy nie będą sprawiedliwe. Dlaczego? To oczywiste – wojna jest złem, umierają przecież ludzie, bardzo często zupełnie bezbronni.

Temat 4.
Masz napisać list do przyjaciela, który przeżywał trudne chwile. Wojna jest zawsze okrutnym doświadczeniem, sprawia, że człowiek na pewne sprawy zaczyna zupełnie inaczej patrzeć, zmienia się hierarchia wartości. Musisz go pocieszyć, postarać się wczuć w jego sytuację. Pomyśl, czy potrafiłbyś napisać list np. do dziecka z Iraku?
Nie zapomnij też o formalnych cechach listu – zwrotach i formach grzecznościowych, dacie oraz podpisie.

Temat 5.
Forma jasno określona – mowa. Co to oznacza? To, że Twoja wypowiedź będzie do kogoś skierowana – muszą się więc pojawić w niej zwroty do adresata, charakterystyczne dla języka mówionego. I pamiętaj o celu – masz przekonać adresatów swojej wypowiedzi, że wojna jest najgorszym sposobem dochodzenia swoich praw. Powinieneś podać inne sposoby rozwiązywania międzypaństwowych problemów, a więc do czegoś ich przekonać, coś im udowodnić. Twoja praca musi więc zawierać elementy rozprawki.

 

Minisłowniczek:

  • Pacyfizm – postawa absolutnego protestu przeciwko wojnie.
  • Terroryzm – przemoc stosowana wobec pojedynczych osób, demonstrowanie siły poprzez napady, uprowadzenia, ataki bombowe. Nie do zaakceptowania w jakiejkolwiek formie.
  • Wojna domowa – tocząca się wewnątrz państwa pomiędzy wyznawcami odmiennych racji politycznych, czasem religijnych.
  • Stan wojenny – przejęcie władzy w państwie przez władze wojskowe. Wprowadzany w sytuacjach szczególnych, np. zagrożenia ze strony innego państwa.
  • Święta wojna – toczona w imię wiary, poglądów religijnych. Współcześnie najbardziej znana forma świętej wojny – dżihad – wojna wyznawców islamu przeciwko wyznawcom innej religii (głównie chrześcijanom).

Cytaty:

„W czasie wojny milczą prawa”
(Cyceron)

„Wojna to najgorsze zło zrodzone w bezrozumie”
(Leopold Staff)

Zobacz:

Wojna – cytaty

Wojna