Nie oszukujmy się – już za późno, żeby nauczyć się pisać świetne wypracowania. Dlatego w tym numerze podsumowujemy najważniejsze informacje i podpowiadamy, jak zdobyć dużo punktów.

Jaka forma jest najtrudniejsza?

Większość z Was uważa, że rozprawka. Bo trzeba kombinować, wymyślać argumenty, a potem to wszystko ubrać w logiczną całość. I jeszcze wyraźnie zaakcentować swoje stanowisko. Pewnie macie rację.
Równie trudny jest reportaż, artykuł – ale jest małe prawdopodobieństwo, że te formy pojawią się na egzaminie.

Pisząc rozprawkę, pamiętaj!

  • Przedstaw tyle argumentów, ile jest wymaganych w poleceniu.
    Jeśli nie ma wyraźnej informacji na ten temat – podaj trzy argumenty. To taka ilość w sam raz.
  • Argumentów nie wystarczy wymienić, trzeba je rozwinąć. Każdy przynajmniej w kilku zdaniach. Postaraj się, aby każdemu argumentowi poświęcić podobną ilość miejsca i uwagi. Chyba że w temacie pracy wyraźnie zaznaczono, że któryś z argumentów ma być dokładniej rozwinięty niż pozostałe.
  • Wstęp i zakończenie to miejsca, w których wyraźnie zaznaczasz swoje stanowisko. Zgadzasz się lub nie zgadzasz z tezą podaną w temacie.
  • Rozprawka jest przeznaczona na przedstawienie swojego stanowiska w jakiejś kwestii. Nie streszczamy lektur, nie opowiadamy o wydarzeniach, nie opisujemy. Wypowiadamy się za pomocą argumentów.

Skąd wziąć argumenty potrzebne do napisania rozprawki?

Wszystko zależy od tematu. Jeśli jest w nim zawarte polecenie posłużenia się przykładami z arkusza egzaminacyjnego, to przed napisaniem rozprawki jeszcze raz uważnie czytasz teksty źródłowe i szukasz w nich przykładu, który Ci się przyda. Jeżeli przeciwnie – w poleceniu jest wyraźne zastrzeżenie, że mają to być Twoje własne przykłady, to absolutnie nie możesz pisać o przykładach wymienionych w arkuszu. Przypominasz sobie przeczytane lektury, znane Ci dzieła sztuki, obejrzane filmy i przedstawienia teatralne. I to do nich odwołujesz się w swojej rozprawce. Nie obawiaj się, jeśli nie znasz wszystkich szczegółów lektury. Nazwisko autora, imiona bohaterów, czas i miejsce akcji, główne problemy – to jest ważne. Ale pomniejsze szczegóły już nie – przecież nie streszczasz lektury, lecz wykorzystujesz zagadnienia z niej do poparcia swojej tezy.

Czy wolno stosować w pracy cytaty?

Jak najbardziej. Pod warunkiem jednak, że dobrze pamiętasz cytat, znasz jego źródło i potrafisz go użyć tak, aby poparł Twoje rozważania. Można też użyć cytatu z tekstu zamieszczonego w arkuszu. Ma to być jednak krótki celny cytat, a nie przepisywanie całego tekstu. Bo wówczas praca nie będzie samodzielna. Cytat powinien być też skomentowany. Przykład:
„Litwo! Ojczyzno moja!” – tymi słowami Adam Mickiewicz w Panu Tadeuszu wyraził swoją tęsknotę za ojczyzną.

Ile czasu przeznaczyć na pisanie wypracowania?

Na rozwiązanie całego testu humanistycznego masz dwie godziny.
To wcale nie jest zbyt dużo, bo przecież musisz w tym czasie zdążyć rozwiązać wszystkie zadania, także te otwarte oraz napisać wypracowanie. Nie ma więc czasu na zbytnie zastanawianie się – trzeba szybko zabierać się do pracy. Poświęć więc na pisanie pracy przynajmniej czterdzieści minut. Czy pisać ją na brudno, a potem przepisywać? To zależy od Ciebie, ale uważaj, bo na przepisanie może nie starczyć Ci czasu. Najlepiej, jeśli na brudno zapiszesz sobie celne sformułowania lub cytaty, którymi chcesz się posłużyć. Lub po prostu wszystko to, co mogłoby Ci uciec z głowy. Mówiąc wprost: w brudnopisie zapisz sobie plan. A wypracowanie pisz od razu na czysto.

Jak długie powinno być wypracowanie na egzaminie?

Tuż pod tematem wypracowania napisana jest taka informacja: Pamiętaj, że twoja praca będzie sprawdzona, jeśli będzie zgodna z tematem i zajmie co najmniej połowę wyznaczonego miejsca.
A to wyznaczone miejsce to półtorej strony wykropkowanych linijek. Napisz więc wypracowanie dłuższe niż na jedną stronę, a będzie dobrze. Pamiętaj też, aby Twoja praca miała właściwe proporcje. Te idealne to: 1/5 (wstęp) + 3/5 (rozwinięcie) + 1/5 (zakończenie).

Ile punktów można stracić za błędy?

Wszystko zależy od tego, jakie to są błędy.
Jeżeli nie zrobisz żadnego błędu ortograficznego, otrzymasz 2 punkty. Jeżeli zrobisz więcej niż dwa błędy ortograficzne, nie otrzymasz żadnego punktu. Podobnie jest z błędami interpunkcyjnymi. Dopuszczalne są trzy błędy. Jeśli będzie ich więcej, nie dostaniesz żadnego z możliwych 2 punktów.
Ale to nie koniec błędów, jakie mogą Ci się przecież przydarzyć.
Za rzeczowe (np. pomylenie nazwiska autora dzieła) także tracisz punkty.

Co by było, gdyby wypracowanie napisane było w zupełnie innej formie niż ta podana w temacie?

Na pewno nie dostaniesz wówczas maksymalnej liczby punktów. A może się nawet tak zdarzyć, że nie dostaniesz ich wcale, ponieważ praca jest oceniana wówczas, kiedy ma odpowiednią długość i jest zgodna z tematem. A jeśli w temacie podana jest forma (przykładowo: Napisz list…, W formie rozprawki…), to forma wypracowania musi być taka, a nie inna.

 

Ekspresowe przypomnienie form egzaminacyjnych

Artykuł
To forma dziennikarska, w której starasz się przedstawić swoje stanowisko na zadany temat.

Charakterystyka
Przedstawiasz postać, podkreślając te cechy, które są istotne ze względu na temat (np. bohaterstwo, miłość, poświęcenie).

List
Jedna z przyjemniejszych form – bo jest dosyć swobodna i można przedstawić swoje uczucia.

Opis
Możesz zostać poproszony o opisanie przeżyć wewnętrznych (swoich lub innej osoby, np. bohatera tekstu zamieszczonego w arkuszu), pejzażu, przedmiotu, dzieła sztuki. Podstawą opisu jest użycie dużej liczby słów określających. Dobrze też, jeśli w opisie zawrzesz swoją własną ocenę tego, co opisujesz (chyba że wyraźnie zabrania tego temat).

Opowiadanie
Szczególnie zwróć uwagę na temat. Opowiadanie to łatwa forma, ale możesz być poproszony o wzbogacenie go elementami opisu, dialogu. Pamiętaj też o konsekwentnym stosowaniu czasu.

Pamiętnik
Wypowiadasz się zawsze w pierwszej osobie liczby pojedynczej. Uważaj, aby wcielając się w postać autora pamiętnika (możesz być o to poproszony) odpowiednio przedstawiać jego uczucia i poglądy.

Recenzja
Najważniejsze w niej jest zawarcie oceny recenzowanego utworu (książki, filmu, przedstawienia teatralnego).

Reportaż
To najtrudniejsza forma dziennikarska jaka może pojawić się
na egzaminie. Przedstawiasz wydarzenia, bohaterów, problem. Wszystko to w bardzo żywej, dynamicznej formie.

Rozprawka
Tej formie poświęciliśmy w naszej rubryce najwięcej uwagi. Zgodność z tematem, celne argumenty, umiejętność wyrażania własnego zdania – to podstawa dobrze napisanej rozprawki.

Sprawozdanie
Dotąd nie pojawiło się na egzaminach. To rzeczowe i konkretne zrelacjonowanie wydarzenia z punktu widzenia uczestnika lub bezstronnego obserwatora.

Wywiad
Pamiętaj, aby Twoje pytania nie zdominowały odpowiedzi bohatera wywiadu.

Streszczenie
Forma dobrze Ci znana z lekcji polskiego.

Krótkie formy

Kartka pocztowa
Powinna zawierać elementy niezbędne dla „pocztowej formy” – datę, miejsce nadania, określenie nadawcy i adresata.

Podanie
To pismo napisane oficjalnym stylem kierowane do urzędu lub przedstawicieli władz.

Przemówienie
Kilkuzdaniowy, oficjalny zwrot do słuchaczy, np. powitalny, otwierający jakąś imprezę.

Dedykacja
Krótkie, dwu-, trzyzdaniowe ciepłe słowa do wpisania na książce ofiarowywanej komuś.

Ogłoszenie
Najważniejsze w nim jest zawarcie niezbędnej i zrozumiałej dla wszystkich treści i minimalnej liczby słów, bez zbędnych ozdobników.

Plan
Możesz zostać poproszony o napisanie planu wymyślonej przez siebie uroczystości, wycieczki lub planu wydarzeń na podstawie tekstu źródłowego zamieszczonego w arkuszu.