Związek zgody, rządu i przynależności


Związek zgody

  • Występuje wówczas, gdy dwa wyrazy są ze sobą zgodne pod względem: przypadka, liczby i rodzaju.
    (W trakcie odmiany oba wyrazy zmieniają formy – moja mama, mojej mamy, mojej mamie).

    W zdaniu Tata kupił czerwony samochód.

    • tata kupił – oba wyrazy mają liczbę pojedynczą, są rodzaju męskiego;
    • czerwony samochód – oba wyrazy mają liczbę pojedynczą, rodzaj męski, przypadek – biernik.
  • Związek zgody jest związkiem głównym w zdaniu.

    wyraz określany + wyraz określający = ta sama liczba, rodzaj, przypadek

 

Związek zgody jest to związek:

  • podmiotu i orzeczenia, czyli związek główny
    Anka poszła do kina.
    Zuzia usnęła wczoraj o siódmej.
    Chłopcy wygrali mecz koszykówki.
    Uwaga! W związku podmiotu i orzeczenia musi być zgodna liczba i rodzaj.
  • rzeczownika

    • z przymiotnikiem
      – Olka kupiła tylko dojrzałe jabłka. (Wyrazy dojrzałe jabłka zgadzają się ze sobą gramatycznie – liczba mnoga, rodzaj niemęskoosobowy, przypadek – biernik);
    • z zaimkiem przymiotnym
      Będziecie dumni z moich ocen. (l. mn., rodzaj niemęskoosobowy, dopełniacz);
    • z liczebnikiem
      Michał przeczytał w lutym sześć książek. (przypadek – biernik, rodzaj niemęskoosobowy);
      z imiesłowem przymiotnikowym czynnym
      Wiosną najbardziej lubię przyglądać się kwitnącym drzewom. (liczba mnoga, rodzaj niemęskoosobowy, przypadek – celownik);
    • z imiesłowem przymiotnikowym biernym
      Dlaczego jeszcze nie schowałeś umytych naczyń? (liczba mnoga, rodzaj niemęskoosobowy, przypadek – dopełniacz).

Zapamiętaj!

  • W związkach zgody wyraz podrzędny zawsze dostosowuje swoją formę gramatyczną do wyrazu nadrzędnego.
  • Taka zgodność występuje w zakresie przypadka, liczby i rodzaju, np.
    czyste powietrze, czysty ręcznik, czyste okna,
    one pracowały, oni pracowali, on pracował, ona pracowała.
  • Szukając związku zgody, zwracaj uwagę na rzeczowniki – one zwykle są wyrazami nadrzędnymi.
    Ojciec kupił nowy samochód.
  • Rzeczownik pospolity połączony z rzeczownikiem własnym to też związek zgody, np.
    rzeka Odra,
    miasto Szczecin,
    gazeta Gimbus,
    pies Kleks.


Związek rządu

  • Występuje, gdy przez przypadki odmienia się tylko jeden wyraz, mimo że oba wyrazy są odmienne:
    – babcia Majki, babci Majki, babcię Majki;
    posąg z marmuru, posągu z marmuru,posągowi z marmuru;
    – klucz do konserw, klucza do konserw, (o) kluczu do konserw

Związek rządu to związek

  • zawsze orzeczenia z dopełnieniem
    bawi się klockamiprzesłuchują świadka
    Przyniósł lampę. Przyniosła lampę. Przynieśli lampę.
    – Nie rozumiem zadania. Magda nie rozumie zadania. Nie zrozumieli zadania.
  • rzeczownika

    •  z rzeczownikiem (w dopełniaczu)
      –  samochód ojca,
      –  ból ręki

z wyrażeniem przyimkowym
–  droga przez las
–  drogą przez las
–  drodze przez las


Jak rozpoznać związek rządu?

  • Szukając w zdaniu związku rządu, znajdź dopełnienia. To dopełnienie jest wyrazem podrzędnym (z przyimkiem lub bez przyimka), którym rządzi jakiś wyraz nadrzędny.
  • Wystarczy, jeśli między wyrazem nadrzędnym a podrzędnym postawisz pytanie jednego z przypadków.
    Pytania przypadków są znakiem rozpoznawczym związków rządu:

    • przyniósł (co?) lampę,
    • oglądam (co?)  film,
    • nie słyszę (kogo?) Marka
    • zapomniałem (czego?) zeszytu,
    • nie rozumiem (czego?) zadania,
    • nie rozumiem (kogo?) Magdy,
    • obraz (kogo?) Kossaka,
    •  godny (czego?) zaufania,
    • zapomniałem (czego?) zeszytu.

Wyrazami nadrzędnymi mogą być:

    • rzeczowniki 
      zeszyt Doroty,
      – płacz dziecka,
      – dom babci,
      – koszyk z wikliny,
      – dom z drewna
    • czasowniki 
      – piszę list,
      – jem deser,
      – widziałem Janka,
      – oglądam film,
      – kupiłem płytę

    • przymiotniki 
      – godny zaufania,
      – żądny wiedzy,
      – pewny zwycięstwa
    • przysłówek
      – przepisany starannie
      – zrobiony dokładnie

    • imiesłowy przysłówkowe
      – mówiący głośno

    • imiesłowy przymiotnikowe
      – napisany ołówkiem

Zapamiętaj!  

  • Wyraz nadrzędny narzuca formę gramatyczną wyrazowi podrzędnemu.
  • Przypadek wyrazu podrzędnego jest stały. Nawet gdy wyraz nadrzędny zmienił swoją formę, np.
    samochód Krzyśka, samochodem Krzyśka, z samochodu Krzyśka, o samochodzie Krzyśka.

Związek przynależności

  • W związku przynależności z reguły jeden człon (podrzędny) jest nieodmienny.
  • Jest to każdy związek, w którego skład wchodzi okolicznik
    – wraca późno,
    – biegnie szybko.
  • W związku przynależności nie ma żadnej zależności wyrazu podrzędnego od nadrzędnego.
  • Wyraz nadrzędny i podrzędny łączą się ze sobą jedynie w sposób logiczny.
    Mówiąc: pisał starannie,
    wiemy, że wyraz starannie określa wyraz pisał.
  • Wyrazem nadrzędnym związku przynależności,
    • oprócz czasownika – mówił wyraźnie;
    • może być również przymiotnik – bardzo ładny;
      lub przysłówek – bardzo ładnie.
  • Chcąc szybko rozpoznać w zdaniu związek przynależności, znajdź okoliczniki i orzeczenie.

 

Związek przynależności tworzy orzeczenie:

  • z imiesłowem przysłówkowym współczesnym
    szliśmy śpiewając;
  • z przysłówkiem
    – mówiliście głośno,
    – biegł szybko,
    – szedł powoli,
    – lubił bardzo;
  • przyimkiem
    – przyjdę jutro;
  • z zaimkiem przysłownym
    – mieszka tutaj,
    – uczę się w gimnazjum;
  • wyrażeniem przyimkowym
    – idzie przez pole,
    – uśmiechał się pod wąsem,
    – jadę do domu;

 

W związku przynależności występują okoliczniki:

  •  miejsca  

– jechał blisko,
– pojechali daleko,
– stała przy poczcie;

  • czasu   
    – słyszałem wczoraj,
    – zrobię jutro;

  • sposobu  
    spał spokojnie,
    – biegał szybko,
    – czytał dokładnie;
  • celu   
    idę na koncert,
    – poszedł po gazetę,
    – poszli na spacer;
  • przyczyny  
    – czerwienił się ze złości

Zapamiętaj!

  • Jeśli odmieniając przez przypadki dwa wyrazy, które wchodzą w skład danego związku (np. błyszcząca gwiazda), obydwa się odmieniają (błyszczącej gwieździe, błyszczącą gwiazdą) to mamy do czynienia ze związkiem zgody.
    !!!  Związkiem zgody w zdaniu jest połączenie podmiotu
    z orzeczeniem – tzw. związek główny.
  • Jeśli w trakcie odmiany jeden z wyrazów pozostaje wciąż w tym samym przypadku (nora lisa, norę lisa, norą lisa, norze lisa) – mamy do czynienia ze związkiem rządu.
  • Jeśli jeden z wyrazów w związku jest w ogóle nieodmienny (idę tam, przejdź obok), mamy do czynienia ze związkiem przynależności.
    !!!  Każdy okolicznik określający orzeczenie jest w związku przynależności.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Związki wyrazów w zdaniu TEST

9. Związki wyrazów w zdaniu

Związki składniowe