Okolicznik

Okolicznik należy do grupy orzeczenia, a jego rolą jest:

określanie

  •  czasownika
    szybko biegnie,
    – przyjdzie jutro,
    – pracuje w sklepie
  • przymiotnika
     strasznie ponury dzień,
    bardzo ładny poranek,
    mało znaczący fakt
  • przysłówka
    bardzo ładnie śpiewasz,
    – mówi niezwykle spokojni
    ekstremalnie trudna trasa

informowanie o okolicznościach, czyli o:

  • czasie,
  • miejscu,
  • sposobie,
  • celu,
  • przyczynie,
  • warunku wykonania jakiejś czynności.

Zapamiętaj! Dzięki okolicznikowi możemy określić czas, miejsce czy cel jakiegoś działania.

 

W zdaniu okolicznikiem może być:

• rzeczownik  
   – Wieczorem wróciliśmy do domu. 
    – Rano spadł śnieg.
    – Szliśmy brzegiem morza.   
    – Ty pójdziesz górą, a ja doliną.

wyrażenie przyimkowe  
    – Zaprosiłam kolegów do domu.  
    – Od rana pada deszcz.  
    – Posprzątaj bałagan na biurku.  
    – Płakał z żalu.

przysłówek
    – Mieszkam niedaleko ciebie. 
    – Ubierz się elegancko.
    – Mów wyraźnie.

zaimek przesłowny 
   – Pójdziemy tamtędy.  
   – Tu i tam leżały porozrzucane gazety
   – Tam leżały oberwane gałęzie.

• imiesłów przysłówkowy współczesny 
   – Szedł, podskakując.   
   – Pisał wypracowanie, słuchając radia.

• bezokolicznik
    – Przyszedł prosić o pomoc.  
     – Poszedł zadzwonić.

 

Podział okoliczników

  • okolicznik czasu
  • okolicznik miejsca
  • okolicznik sposobu
  • okolicznik celu
  • okolicznik przyczyny
  • okolicznik warunku
  • okolicznik przyzwolenia
  • okolicznik względu
  • okolicznik sytuacyjny
  • okolicznik stopnia i miary


Okolicznik czasu

Te okoliczniki określają czas, w jakim odbywała się dana czynność.

kiedy?
Dlaczego wstałeś o świcie

Mieszkała tu przed laty.

w jakim czasie?

Od drugiej do trzeciej pisaliśmy test.  


jak długo?
– Nasze milczenie trwało chwilę.

Długo myślałem nad tym zadaniem.

jak dawno?

Dawno, dawno temu, za górami, za lasami…

jak często?
Rzadko dostaję szóstki.


z jaką częstotliwością?
Każdego ranka wstaje o siódmej.

Co sobota wyjeżdżają na wieś.

odkąd, od kiedy?
Od samego początku byli skłóceni. Deszcz pada od rana.


do kiedy, dokąd?
Do wieczora muszę odrobić wszystkie lekcje.
Tańczą do białego rana!

Czekaliśmy na Ankę do ósmej.
Do środy muszę napisać pracę.

 

Okolicznik miejsca

Określa miejsce czynności, zjawisk, punkt wyjścia, kierunek ruchu osób, przedmiotów, drogę, po której odbywa się ruch.

  • Oto pytania, na które odpowiada:

    gdzie?
    Pracuję w sklepie.
    Kiedy w końcu wrócisz do domu?
    Pojechaliśmy nad jezioro.
    Zuzia mieszka
    daleko od Agnieszki.


    skąd?
    Wrócili z wycieczki.

    dokąd?
    Jadą nad morze.

    którędy?
    Wędrowali przez las.

Zauważmy, że okolicznikami czasu, podobnie jak miejsca, są najczęściej wyrażenia przyimkowe i przysłówkiwrócił wczoraj, posiedzi do niedzieli.


Okolicznik sposobu

Opisują sposób wykonania czynności.

  • Oto pytania, na które odpowiada:

    jak?
    Pisze starannie, czyta płynnie, uczył się pilnie,

    Szedł, kulejąc.
    Zawodnicy biegli szybko.  
    Zosia spała spokojnie.

    w jaki sposób? 
    Drzwi sali otworzyły się z trzaskiem.

    Porusza się płynnie.
    Musiałem nauczyć się wiersza na pamięć.
    Zrobiła to z rozmysłem.



Okolicznik celu

Określają cel opisywanej czynności.

  • Pytania, na które odpowiada:

    po co? 
    Wyszedł po chleb.  

    Idę do sklepu po czekoladę.

    w jakim celu?
    Przyszedł po radę.  

    Zrobiłam to dla zabawy.
    Jadę na koncert.  
    Dla pewności dwa razy sprawdziłam.
    Przyszedł, żeby oddać książkę.

 

Okolicznik przyczyny

Wyjaśniają powód zaistnienia czynności.

  • Pytania, na które odpowiada:

    dlaczego?
    Julka zaczerwieniła się ze złości.

    Ubrała sweter, ponieważ zrobiło się zimno.

    dzięki czemu?
    Dzięki koleżankom Olka zdała do następnej klasy.

    z jakiego powodu?
    Z powodu deszczu odwołano wyjazd na wycieczkę.

    W Afryce ludzie umierają z głodu.

    z jakiej przyczyny?
    Płakał z radości.
    Zrobiłam to
    z głupoty.

    Twarz pobladła Marcinowi ze strachu.

    przez co, kogo?
    Pogniewała się przez twoje głupie żarty.

 

Okolicznik warunku

Okoliczniki te mówią o takich warunkach, od których zależy, czy czynność się odbędzie, czy nie.

  • Pytania, na które odpowiada:

    pod jakim warunkiem?
    Pojadę z tobą, jeśli będę miała czas.

    Zrobię to pod warunkiem, że pomożesz mi posprzątać pokój.
    Jeśli jutro będzie padać, będziemy musieli odwołać wycieczkę.

    w jakim wypadku?
    W przypadku choroby nie pojadę na wycieczkę.

    W razie deszczu weź parasol.
    Musicie pomyśleć o schronisku na wypadek deszczu.
    W wypadku zgubienia biletu zapłacisz karę.

 

Okolicznik przyzwolenia

Okoliczniki te mówią o takich warunkach, które powinny przeszkodzić, a nie przeszkodziły w wykonaniu czynności.

  • Pytania, na które odpowiada:pomimo co?
    Pomimo bólu zawodnik dokończył bieg.

    Pomimo upału ludzie nadal pracowali przy sianokosach.

    mimo czego?
    Spacerujemy
    mimo zawiei.

    Mimo deszczu wybraliśmy się na wycieczkę.

    wbrew czemu?
    Wbrew zakazom chłopcy weszli na zamarznięte jezioro.


    na przekór czego?
    Na przekór babci nie założyła czapki.



Okolicznik stopnia i miary

Okolicznik stopnia kreśla siłę, intensywność zjawisk.

  • Pytania, na które odpowiada:        Jak?, jak bardzo?
    Małgosia jest nadzwyczaj koleżeńska.

    Adam biegał bardzo szybko.
    Droga, którą szli, stała się nagle ekstremalnie niebezpieczna.

    w jakim stopniu?
    Jestem strasznie zmęczony.

    Ola była dla mnie niezwykle uprzejma.
    Jestem prawie zdrowa.
    Przez mgłę drugi brzeg rzeki był ledwie widoczny.
  • Okolicznik miary szczegółowo określa wymiary, objętość, ciężar przedmiotów.

    ile?

    Dół był na metr głęboki.

    Szliśmy pięć godzin. 
    Szafa była akurat na szerokość drzwi.
    Na pięć godzin zamknięto lotnisko.
    Piłkarz przebiegł całą długość boiska.

 

Okolicznik względu

Wymienia, jaką cechę bierzemy pod uwagę, dokonując podziału przedmiotów i zjawisk.

  • Pytania, na które odpowiada:

    pod jakim względem?
    Pod względem ważności, to pierwsza taka sprawa.

    To druga uczelnia w Polsce pod względem jakości kształcenia.

    ze względu na co?
    Ze względu na bezpieczeństwo ten samochód jest najlepszy.
    Z uwagi na hałas nie mogli zrozumieć komunikatu.
    – Otrzymuje stypendium z uwag i na trudną sytuację materialną.

 

Okolicznik sytuacyjny

Określa sytuacje i okoliczności, w jakiej coś się dzieje.

  • Pytania, na które odpowiada:

    kiedy?  
    W ciemnościach nie mogli odnaleźć drogi.
    Kiedy pada, dzieci się nudzą .
    Podczas mgły często dochodzi tu do wypadków.

    w jakich okolicznościach?
    W stresie nasze tętno przyśpiesza .

    W niesprzyjających okolicznościach może dojść do wybuchu.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Części zdania

Części mowy a części zdania

4. Orzeczenie