Okolicznik należy do grupy orzeczenia, a jego rolą jest:

określanie

  •  czasownika
    – szybko biegnie,
    – przyjdzie jutro,
    – pracuje w sklepie
  • przymiotnika
     strasznie ponury dzień,
    – bardzo ładny poranek,
    – mało znaczący fakt
  • przysłówka
    bardzo ładnie śpiewasz,
    – mówi niezwykle spokojni
    – ekstremalnie trudna trasa

informowanie o okolicznościach, czyli o:

  • czasie,
  • miejscu,
  • sposobie,
  • celu,
  • przyczynie,
  • warunku wykonania jakiejś czynności.

Zapamiętaj! Dzięki okolicznikowi możemy określić czas, miejsce czy cel jakiegoś działania.

 

W zdaniu okolicznikiem może być:

• rzeczownik  
– Wieczorem wróciliśmy do domu. 
    – Rano spadł śnieg.
– Szliśmy brzegiem morza.
– Ty pójdziesz górą, a ja doliną.

wyrażenie przyimkowe 
– Zaprosiłam kolegów do domu.  
    – Od rana pada deszcz.
– Posprzątaj bałagan na biurku.
    – Płakał z żalu.

przysłówek
– Mieszkam niedaleko ciebie. 
    – Ubierz się elegancko.
    – Mów wyraźnie.

zaimek przysłowny 
   – Pójdziemy tamtędy.
– Tu i tam leżały porozrzucane gazety
– Tam leżały oberwane gałęzie.

• imiesłów przysłówkowy współczesny 
   – Szedł, podskakując.
   – Pisał wypracowanie, słuchając radia.

• bezokolicznik
    – Przyszedł prosić o pomoc.
     – Poszedł zadzwonić.

 

Podział okoliczników

  • okolicznik czasu
  • okolicznik miejsca
  • okolicznik sposobu
  • okolicznik celu
  • okolicznik przyczyny
  • okolicznik warunku
  • okolicznik przyzwolenia
  • okolicznik względu
  • okolicznik sytuacyjny
  • okolicznik stopnia i miary


Okolicznik czasu

Te okoliczniki określają czas, w jakim odbywała się dana czynność.

  • kiedy?
    Dlaczego wstałeś o świcie? 
    Mieszkała tu przed laty.
  • w jakim czasie?
    – Od drugiej do trzeciej pisaliśmy test.
  • jak długo?
    – Nasze milczenie trwało chwilę.
    – Długo myślałem nad tym zadaniem.
  • jak dawno?
    Dawno, dawno temu, za górami, za lasami…
  • jak często?
    Rzadko dostaję szóstki.
  • z jaką częstotliwością?
    Każdego ranka wstaje o siódmej.
    Co sobota wyjeżdżają na wieś.
  • odkąd, od kiedy?
    – Od samego początku byli skłóceni. Deszcz pada od rana.
  • do kiedy, dokąd?
    Do wieczora muszę odrobić wszystkie lekcje.
    – Tańczą do białego rana!

    – Czekaliśmy na Ankę do ósmej.
    – Do środy muszę napisać pracę.

 

Okolicznik miejsca

Określa miejsce czynności, zjawisk, punkt wyjścia, kierunek ruchu osób, przedmiotów, drogę, po której odbywa się ruch.

Oto pytania, na które odpowiada:

  • gdzie?
    – Pracuję w sklepie.
    – Kiedy w końcu wrócisz do domu?
    Pojechaliśmy nad jezioro.
    – Zuzia mieszka
    daleko od Agnieszki.
  • skąd?
    – Wrócili z wycieczki.
  • dokąd?
    – Jadą nad morze.
  • którędy?
    – Wędrowali przez las.

Zauważmy, że okolicznikami czasu, podobnie jak miejsca, są najczęściej wyrażenia przyimkowe i przysłówkiwrócił wczoraj, posiedzi do niedzieli.


Okolicznik sposobu

Opisują sposób wykonania czynności.

Oto pytania, na które odpowiada:

  • jak?
    – Pisze starannie, czyta płynnie, uczył się pilnie,

    – Szedł, kulejąc.
    – Zawodnicy biegli szybko.
    – Zosia spała spokojnie.
  • w jaki sposób? 
    – Drzwi sali otworzyły się z trzaskiem.

    – Porusza się płynnie.
    – Musiałem nauczyć się wiersza na pamięć.
    – Zrobiła to z rozmysłem.


Okolicznik celu

Określają cel opisywanej czynności.

Pytania, na które odpowiada:

  • po co? 
    – Wyszedł po chleb.  

    – Idę do sklepu po czekoladę.
  • w jakim celu?
    – Przyszedł po radę.
    – Zrobiłam to dla zabawy.
    – Jadę na koncert.
    – Dla pewności dwa razy sprawdziłam.
    – Przyszedł, żeby oddać książkę.

 

Okolicznik przyczyny

Wyjaśniają powód zaistnienia czynności.

Pytania, na które odpowiada:

  • dlaczego?
    – Julka zaczerwieniła się ze złości.
    – Ubrała sweter, ponieważ zrobiło się zimno.
  • dzięki czemu?
    Dzięki koleżankom Olka zdała do następnej klasy.
  • z jakiego powodu?
    – Z powodu deszczu odwołano wyjazd na wycieczkę.
    W Afryce ludzie umierają z głodu.
  • z jakiej przyczyny?
    – Płakał z radości.
    – Zrobiłam to
    z głupoty.
    – Twarz pobladła Marcinowi ze strachu.
  • przez co, kogo?
    – Pogniewała się przez twoje głupie żarty.

 

Okolicznik warunku

Okoliczniki te mówią o takich warunkach, od których zależy, czy czynność się odbędzie, czy nie.

Pytania, na które odpowiada:

  • pod jakim warunkiem?
    – Pojadę z tobą, jeśli będę miała czas.
    – Zrobię to pod warunkiem, że pomożesz mi posprzątać pokój.
    Jeśli jutro będzie padać, będziemy musieli odwołać wycieczkę.
  • w jakim wypadku?
    –W przypadku choroby nie pojadę na wycieczkę.
    –W razie deszczu weź parasol.
    – Musicie pomyśleć o schronisku na wypadek deszczu.
    –W wypadku zgubienia biletu zapłacisz karę.

 

Okolicznik przyzwolenia

Okoliczniki te mówią o takich warunkach, które powinny przeszkodzić, a nie przeszkodziły w wykonaniu czynności.

Pytania, na które odpowiada:

  • pomimo co?
    –Pomimo bólu zawodnik dokończył bieg.
    – Pomimo upału ludzie nadal pracowali przy sianokosach.
  • mimo czego?
    Spacerujemy
    mimo zawiei.
    – Mimo deszczu wybraliśmy się na wycieczkę.
  • wbrew czemu?
    – Wbrew zakazom chłopcy weszli na zamarznięte jezioro.
  • na przekór czego?
    – Na przekór babci nie założyła czapki.


Okolicznik stopnia i miary

Okolicznik stopnia określa siłę, intensywność zjawisk.

Pytania, na które odpowiada:

  • Jak?, jak bardzo?
    Małgosia jest nadzwyczaj koleżeńska.
    – Adam biegał bardzo szybko.
    – Droga, którą szli, stała się nagle ekstremalnie niebezpieczna.
  • w jakim stopniu?
    – Jestem strasznie zmęczony.
    – Ola była dla mnie niezwykle uprzejma.
    – Jestem prawie zdrowa.
    – Przez mgłę drugi brzeg rzeki był ledwie widoczny.

Okolicznik miary szczegółowo określa wymiary, objętość, ciężar przedmiotów.

  • ile?
    – Dół był na metr głęboki.
    – Szliśmy pięć godzin.
    – Szafa była akurat na szerokość drzwi.
    –Na pięć godzin zamknięto lotnisko.
    – Piłkarz przebiegł całą długość boiska.

 

Okolicznik względu

Wymienia, jaką cechę bierzemy pod uwagę, dokonując podziału przedmiotów i zjawisk.

Pytania, na które odpowiada:

  • pod jakim względem?
    – Pod względem ważności, to pierwsza taka sprawa.
    – To druga uczelnia w Polsce pod względem jakości kształcenia.
  • ze względu na co?
    – Ze względu na bezpieczeństwo ten samochód jest najlepszy.
    – Z uwagi na hałas nie mogli zrozumieć komunikatu.
    – Otrzymuje stypendium z uwag i na trudną sytuację materialną.

 

Okolicznik sytuacyjny

Określa sytuacje i okoliczności, w jakiej coś się dzieje.

Pytania, na które odpowiada:

  • kiedy?
    W ciemnościach nie mogli odnaleźć drogi.
    Kiedy pada, dzieci się nudzą .
    Podczas mgły często dochodzi tu do wypadków.
  • w jakich okolicznościach?
    W stresie nasze tętno przyśpiesza .
    W niesprzyjających okolicznościach może dojść do wybuchu.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Części zdania

Części mowy a części zdania

4. Orzeczenie