Składnia

  • Czym jest składnia?
    Składnia to nauka o budowie wypowiedzeń, czyli o budowie zdań i równoważników zdań. Opisuje części składowe wypowiedzeń i sposoby, w jaki się łączą.
  • Co to jest wypowiedzenie?
    Wypowiedzenie – jest to grupa wyrazów (lub nawet pojedyncze słowo – Podejdź!), która zawiera zrozumiałą informację (logiczną treść) i jest połączona według reguł gramatyki.
  • Co to znaczy połączenie treściowe?
    Zespół wyrazów: Mariola, nigdy, sobota, sądzić, kiedyś, lubić, spędzać nie tworzy żadnej logicznej całości (nie zawiera zrozumiałej dla odbiorcy informacji).
    W zdaniu:
    Mariola nigdy nie sądziła, że kiedyś polubi Marka i będzie z nim spędzać każdą sobotę.
    słowa układają się w sposób logiczny i zrozumiały.
    Ma na to wpływ:

    • świadome użycie odpowiednich form gramatycznych (zastosowanie odpowiednich czasów),
    • oraz odpowiedniej kolejności wyrazów.

Pamiętaj!
Funkcją wypowiedzeń jest komunikacja z odbiorcą. W rozmowie używasz całej serii wypowiedzeń.
Chcąc być zrozumiały, musisz:

  • zachować odpowiednią kolejność słów,
  • nadać im właściwą formę gramatyczną (użyć odpowiedniego przypadku, czasu, rodzaju czy liczby).

Takie właśnie logiczne, uporządkowane konstrukcje nazywane są wypowiedzeniami.

  • Co to znaczy połączenie gramatyczne? 
    Oznacza to, że wyrazy w wypowiedzeniu użyte są w odpowiednich formach gramatycznych. Wypowiedzenie:Tata lubi prowadzić samochodem.– wyraz samochodem użyty został niepoprawnie gramatycznie. Zdanie poprawne:
    Tata lubi prowadzić samochód.
  • Co to jest funkcja składniowa wyrazu?
    Jest to rola jaką pełni wyraz w wypowiedzeniu.
    Może być:

    • podmiotem,
    • orzeczeniem,
    • przydawką,
    • dopełnieniem,
    • okolicznikiem.
  • Co to jest klasyfikacja składniowa wyrazów?
    Jest to podział wyrazów na części mowy oparty na analizie ich funkcji, jaką pełnią w wypowiedzeniu.

Uwaga!
Ten sam wyraz może pełnić różne funkcje w zdaniu.

  • Marek czyta książkę – podmiot;
  • Magda pożyczyła mi książkę Marka – przydawka;
  • Wczoraj nie było Marka w szkole – dopełnienie;
  • Idę do Marka – okolicznik;
  • Biegać jest bardzo zdrowo – podmiot;
  • Rafał biega każdego ranka – orzeczenie;
  • Już czas wybiec na boisko – przydawka
  • Chodźmy pobiegać – okolicznik (celu);
  • Muszę dobiec do mety – dopełnienie.
  • Czym jest zdanie?
    Zdanie to:

    • takie wypowiedzenie, które zawiera czasownik w formie osobowej
      – Marek lubi mleko.
      – Magda pisze list.
      albo zespół wyrazów zawierających formę osobową czasownika (który nazywamy orzeczeniem)
      – Arek jest uczniem gimnazjum.
      – Ona zostanie pisarką.
      – Atmosfera staje się coraz bardziej nerwowa.
      i tworzy sensowną i zgodną z regułami gramatycznymi całość.

Pamiętaj!
Bez orzeczenia nie ma zdania!
Zdanie może tworzyć nawet pojedynczy czasownik, użyty w formie osobowej.

– Wstańcie! (orzeczenie zostało wyrażone czasownikiem w trybie rozkazującym)
– Co robicie?
– Spacerujemy. (orzeczenie w trybie oznajmującym)
– Poszlibyśmy. (orzeczenie w trybie przypuszczający)

Zdaniami są również wypowiedzenia zawierające nieosobowe formy czasu przeszłego wybito, zrobiono) oraz czasowniki typu: trzeba, można, należy, powinno się.

Rozlano wodę na podłodze.
Trzeba zadbać o porządek w klasie.
Można to zadanie rozwiązać prościej.
Przechodząc przez ulicę, należy zachować ostrożność.

  • Czym jest równoważnik zdania?
    To wypowiedzenie, które nie zawiera orzeczenia w formie osobowej.

    • Nareszcie ciepło.
    • Cisza!
    • Za chwilę odjazd pociągu.
    • Kto tam?
    • Palenie zabronione.
    • Za chwilę koniec przedstawienia.

Facebook aleklasa 2