Wypowiedzenie

 

Wypowiedzenie nieczasownikowe
(nie zawiera orzeczenia)

      • Za chwilę odjazd autobusu.
      • Kto tam?

Wypowiedzenie czasownikowe
zawiera co najmniej jedno orzeczenie

  • Ojciec idzie do pracy.
  • Jestem.
  • równoważnik (można wprowadzić orzeczenie)

    Wypowiedzenie, które nie zawiera osobowej formy czasownika, ale dopuszcza możliwość jej wprowadzenia na podstawie kontekstu.


    równoważnik zdania                         zdanie (jest orzeczenie)
    Kto tam? (brak orzeczenia)                  Kto tam jest? (zdanie)
    Za chwilę odjazd pociągu!                     Za chwilę odjedzie pociąg! 
    Co z nim?                                                 Co jest z nim?
    Ale gorąc!                                                 Ale jest gorąco! 
    Wreszcie koniec zajęć.                         Wreszcie jest koniec zajęć.
    Za chwilę start!                                         Za chwilę jest start!
    Równoważniki spotyka się także w przysłowiach:
    Panu Bogu świeczkę i diabłu ogarek.

  • zawiadomienie (nie można wprowadzić orzeczenia)
    Jest to wypowiedzenie, które nie zawiera osobowej formy czasownika i nie dopuszcza możliwości jej wprowadzenia; do zawiadomień zaliczamy najczęściej nagłówki, tytuły:

    • Niecodzienne znalezisko.
    • Syzyf.
    • Moje podróże po świecie.
    • Znowu odwilż.
    • Przylot siatkarzy.
    • Szokująca sytuacja.
    • Niespotykane upały
  • wykrzyknienie nie można wprowadzić orzeczenia
    Jjest to wypowiedzenie, które nie zawiera osobowej formy czasownika i nie dopuszcza możliwości jej wprowadzenia; niesie silny ładunek emocjonalny. Za pomocą takich wołaczy, wykrzykników, które odzwierciedlają uczucia, przekazujemy swoje stany emocjonalne:

    • No jasne!,
    • Aj!, Ojej!!!, O rety!,
    • Pomocy!, Ratunku!!
    • Do diabła!, Psiakrew!, Tam do licha!
  • Pamiętaj!
    W odróżnieniu od równoważników zdań – nie można do tych krótkich konstrukcji
    wprowadzić orzeczeń w żadnej formie.

zdanie pojedyncze zawiera jedno orzeczenie

    • zdanie pojedyncze nierozwiniętezawiera podmiot i orzeczenie albo tylko orzeczenieMama prasuje.
      Chłopiec rysuje.
      Chodźmy! Idź!
      (podmiot domyślny + orzeczenie)

 

    • zdanie pojedyncze rozwinięte

      zawiera podmiot + orzeczenie + wyrazy określające)
      Mama prasuje moje ubrania.
      Chodźmy wieczorem do parku!
      Ojciec idzie do pracy.
      Mały chłopiec ładnie maluje obrazek.

zdanie złożone zawiera dwa orzeczenia

    • Zdanie złożone współrzędnie

      • łączne
      • rozłączne
      • przeciwstawne
      • wynikowe
    • Zdanie złożone podrzędnie

      • podmiotowe 
      • orzecznikowe
      • przydawkowe 
      • dopełnieniowe
      • okolicznikowe

zdanie wielokrotnie złożone
zawiera trzy lub więcej orzeczeń

W sobotę muszę posprzątać, podlać kwiaty i zrobić zakupy.

Wypowiedzenia czasownikowe

Zdanie pojedyncze
Zdanie zawierające jeden czasownik w formie osobowej, czyli jedno orzeczenie.

Magda odrabia lekcje.
Dobrze się bawię.
Kto tam puka?
Kto idzie?

  • nierozwinięte
    Składa się tylko z orzeczenia lub z podmiotu i orzeczenia.

    • Śpiewa. (samo orzeczenie)
    • Marek recytuje.  (podmiot i orzeczenie)
  • rozwinięte
    składa się z podmiotu, orzeczenia i wyrazów określających.

    • Moja siostra Kasia śpiewa pięknie i głośno.

Zdanie złożone
Zdanie zawierające dwa orzeczenia.

W wypowiedzeniach złożonych zdania mogą być złożone współrzędnie lub podrzędnie.

  • W zdaniach złożonych podrzędnie
    jedno ze zdań jest nadrzędne. A zdanie podrzędne określa zdanie nadrzędne.

    • Powodem mojej nieobecności była nagła konieczność wyjazdu do rodziny.
    • Przyszedłem, ponieważ chciałem cię odwiedzić.
    • Powiedz mu, żeby nie przychodził.
  • W zdaniach złożonych współrzędnie
    żadne ze zdań nie określa drugiego. Takie wypowiedzenie można podzielić na kilka oddzielnych, tak samo ważnych zdań.

    • Michał pisze list do rodziców, a Agata z Rafałem grają w karty.
    • Pójdziemy do kina lub pojedziemy za miasto.

Zdanie wielokrotnie złożone
Zdanie zawierające trzy lub więcej orzeczeń.

  • W czasie wakacji chodziliśmy do kina, jeździliśmy na wycieczki, graliśmy w szachy, a jak była ładna pogoda, pływaliśmy w pobliskim jeziorze.
  • W pracy odbieram korespondencję, odpisuję na listy, załatwiam sprawy urzędowe, a czasem wyjeżdżam służbowo do Poznania.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Rodzaje wypowiedzeń

Elementy składniowe zdania pojedynczego

Części zdania