Analiza słowotwórcza wyrazów


Co to jest analiza słowotwórcza

Zadaniem analizy jest wykazanie, od jakiego słowa i za pomocą jakiego elementu łączącego został utworzony wyraz, który analizujemy.
Aby jej dokonać musimy porównać ze sobą wyrazy pokrewne, ustalić kolejność ich powstawania i wyodrębnić cząstki wspólne,

  • podstawy słowotwórcze,
  • formanty,
  • rdzenie.

Co to jest formacja słowotwórcza?

Formacją słowotwórczą jest każdy wyraz, w którym możemy za pomocą analizy wyodrębnić części składowe – podstawę słowotwórczą i formant.

Od czego zacząć analizę?

  1. Najpierw należy stwierdzić, czy wyraz jest formacją słowotwórczą, to znaczy czy składa się z podstawy słowotwórczej i formantu.
  2. Następnie należy określić, od jakiego wyrazu podstawowego pochodzi analizowany wyraz.
  3. Wyraz podstawowy dzielimy na temat i końcówkę.
  4. Kolejny krok, to wyodrębnienie wspólnej części dla wyrazu podstawowego i pochodnego, czyli podstawy słowotwórczej (może ich być kilku, w zależności od tego, ile mamy wyrazów podstawowych w danej formacji).
  5. Końcowy etap to odnalezienie formantów.rybak – „ten, kto łowi ryby”
    znaczenie słowotwórczeryba – wyraz podstawowy, ryb -a
    temat końcówkarybak – wyraz pochodny, ryb -ak
    podstawa słowotwórcza formant (przyrostek)

Przykład:

namalowanie

  • Wyraz został utworzony od czasownika namalować, a więc jest formacją słowotwórczą.
    Z kolei słowo namalować powstało od czasownika malować przez dodanie do niego przedrostka na-.
  • Czasownik malować jest podstawą słowotwórczą wyrazu namalować, a wyraz namalować – wyrazem podstawowym w stosunku do rzeczownika namalowanie.
  • Kolejność powstawania słowa namalowanie wygląda następująco:malować → namalować → namalowanie
  • Teraz określamy formant:namalowanie = namalow + -anie przyrostek.

Zapamiętaj!

  • Przedrostki i przyrostki dodajemy nie do rdzenia wyrazu, ale do podstawy słowotwórczej.
  • Zdarza się, że podstawa słowotwórcza jest taka sama jak rdzeń. Np. rzeczownik piesek powstał przez dodanie do rdzenia pies (który jednocześnie jest podstawą słowotwórczą) formantu -ek.
  • Ale dla rzeczownika pieseczek (urobionego od piesek) podstawą jest piesecz (rdzeniem jest nadal pies, który powtarza się we wszystkich wyrazach rodziny: psi, pieskie, psiarnia).

Uważaj przy analizie takich słów, jak np. nadmorski, przybrzeżny, poddasze, przydrożny. Powstały one od wyrażeń przyimkowych nad morzem, przy brzegu, pod dachem, przy drodze!

  • Ich podstawa słowotwórcza wygląda następująco:
    • nad + mor + (formant) -ski,
    • przy + brzeż + (formant) -ski,
    • pod + da + (formant) -sze,
    • przy + droż + (formant) -ny.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Słowotwórstwo

Słowotwórstwo – pytania i odpowiedzi cz. 1

Słowotwórstwo – pytania i odpowiedzi cz. 2

2. Co to są wyrazy podzielne słowotwórczo? Podaj przykłady wyrazów podzielnych i niepodzielnych słowotwórczo.