Ortografia polska

Jak pisać -bym, -byś, -by, -byśmy -byście –  razem czy oddzielnie?


Oto jeden z najpopularniejszych dylematów uczniowskich – jak pisać nieszczęsną cząstkę by, np. z czasownikami – łącznie czy oddzielnie? Czy jest  jakaś zasada, która to porządkuje? Oczywiście jest, ale też jest sposób na ominięcie tej pułapki. Zacznijmy od niej.

Sposób
Jeżeli kompletnie nie wiesz jak napisać by na końcu danego wyrazu – spróbuj przestawić go przed ów wyraz. Wtedy zawsze będzie pisany oddzielnie jako samodzielne słówko.

– Antek chciałby – Antek by chciał.
– Myślałby kto! – Kto by myślał.

Nie zawsze da się dokonać zgrabnie takiego manewru:

– Trzeba by kupić mleko. By trzeba kupić mleko.
– Szukano by wówczas… By wówczas szukano…

Nie da rady. Dlatego warto znać regułę – a reguła jest prosta:

 

-bym, -byś, -by, -byśmy, -byście piszemy łącznie

  • z osobowymi formami czasowników, użytymi w funkcji osobowej
    • pisałbym, pisalibyśmy
    • pisałbyś, pisalibyście
    • pisałby, pisałaby, pisałoby, pisaliby, pisałyby
  • z osobowymi formami czasowników, użytymi w w funkcji bezosobowej
    • należałoby się zastanowić,  
    • słuchałoby się z przyjemnością,
    • wypadałoby złożyć wizytę,  
    • poszłoby się do lasu na grzyby
  • z partykułami
    • bodajbyś,
    • czyżbyś,
    • gdzieżby,
    • obym,
    • niżbym

  • ze spójnikami gdy, że, a itp.
    • gdyby, żeby, aby, alboby chociażbyś choćbym gdybyś jakby, ponieważbym, skoroby
  • piszesz łącznie w wyrazach porównawczych:

    • jakby, jakoby, niby
  • Po rzeczownikach, przymiotnikach, wszystkich częściach mowy poza czasownikami
    • Koń by się uśmiał.
    • Jasno by to należało powiedzieć.
    • Śmieszny byś nie był.
    • Dwudziestu byś nie uniósł.
    • Twój by się rozleciał.
  • Po zaimkach (pytajnych, względnych, odp. wskazujących – ważny kontekst)
    • dlaczego by, dlatego by, dotąd by (dojść),
    • którędy by, kiedy by, tam by, wtedy by
    • jak by (w jaki sposób)


-bym, -byś, -by, -byśmy, -byście piszemy rozdzielnie

  • z bezokolicznikami
    • Czekać byście musieli. 
    • Potańczyć byśmy mogli. 
    • Naradzić bym się chciał z tobą.
  • z czasownikami: można, niepodobna, trzeba, warto, wolno
    • Można by to sprzedać.
    • Niepodobna by było go nie zaprosić.
    • Trzeba by pójść wreszcie do kina.
    • Warto by było wybrać się na mecz.
    • Wolno by było tam wejść.
  • z wyrazami winien, powinien
    • Dawno winien byś przeprosić mamę. 
    • Powinni byście mu pomóc.
  • z nieosobowymi formami czasownika zakończonymi na -no, -to
    • Rozpoczęto by budowę osiedla.
    • Zamknięto by szkołę na wiele dni.
    • Zastąpiono by dyżurnych.
    • Zniszczono by wszystko.
  • kiedy występują jako spójniki, które rozpoczynają następne zdanie
    • Chciał, byśmy mu pomogli w nauce. 
    • Wstał, by zdążyć na pociąg.

Zapamiętaj

Zawsze zapytaj o sprawcę. Kto?

  • Jeśli wiadomo – piszemy by łącznie.
            myślałbyś (ty), pragnełaby (ona), witaliby (oni).
  • Jeśli nie wiadomo kto – oddzielnie.
            Napisano by podanie do dyrektora.
            Wysłano by paczkę z ubraniami.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Podstawowe zasady polskiej ortografii

Ortografia TEST