Bardzo wiele prawzorców zachowań, uniwersalnych postaw czy mądrości zostało utrwalonych w dorobku starożytności. Wybierzmy kilka:

Bunt

Z antykumit o Prometeuszu, o Ikarze, i Antygona. Te trzy postacie wystarczą, by zobrazować trzy rodzaje ludzkiego buntu:

  • pełen poświęcenia dla dobra ludzkości bunt Prometeusza przeciw bogom,
  • bunt syna Ikara przeciw nakazowi ojcowskiemu,
  • bunt obywatelki Antygony przeciw okrutnemu rozkazowi władcy.

Z Biblii – bunt przeciw Bogu – to motyw, który często ukazuje Pismo Święte, przestrzegając przed jego skutkami. Oto:

  • bunt aniołów – strąconych potem w przepaść (przeistoczone w szatany),
  • bunt pierwszych rodziców Adama i Ewy (wygnanie z Raju),
  • bunt Kaina (zbrodnia i napiętnowanie),
  • nieposłuszeństwo ludzi, które spowodowało potop (potem zniszczenie Sodomy i Gomory za grzechy ich mieszkańców).

Miłość

  • Z antyku – nieodzowny element większości mitów.
    • Miłość jako ,,dziedzina’’ ludzkiego życia przypada w podziale kompetencji bogini Afrodycie, przy czym pamiętać też trzeba o sprytnym bożku miłości – Erosie.
    • Nieobliczalne skutki miała miłość Parysa, królewicza trojańskiego do Heleny, żony Menelaosa.
    • Z licznych romansów mitologicznych na uwagę zasługuje uczucie Ariadny i Tezeusza, z Odysei – postawa kochającej, wiernej żony – Penelopy (zwłaszcza że Odyseusz wiernością podczas swojej tułaczki bynajmniej nie grzeszył).
  • Z Biblii – najważniejszą ideę miłości bliźniego głosi oczywiście Chrystus i idea ta należy do Nowego Testamentu. Ale i uczucie pomiędzy kobietą a mężczyzną i inne wymiary miłości pojawiają się w Biblii wielokrotnie, a jej poetycką wersję znajdujemy w Pieśni nad Pieśniami i w Hymnie o miłości św. Pawła.

Cierpienie

  • Z antyku
    • Wymowne jest cierpienie Prometeusza, który przykuty do skał Kaukazu pokutował za swoje poświęcenie – przysługę oddaną ludzkości. Cierpienie to wielokrotne – wątroba, którą wyjada mu zgłodniały sęp przecież odrasta.
    • Inne jest cierpienie Edypa (nie tylko rodzi się kaleki i obarczony klątwą, ale gdy poznaje swoje przewinienia wykłuwa własne oczy i odchodzi na tułaczkę). To cierpienie człowieka odgórnie skazanego na swój los, dotkniętego antycznym fatum.
    • Cierpi też Antygona – zraniona miłością siostry i ceną, którą przyjdzie jej zapłacić za wierność swoim zasadom.
    • Cierpi Kasandra – cierpieniem kobiety, której nikt nie chce uwierzyć,
    • Cierpi król Priam, gdy błagać musi o zwłoki syna Hektora.
    • Cierpienie ludzkie posiada niezwykle dużo odcieni.
  • Z Biblii
    • Zacząć należy od cierpienia Chrystusa za ludzkość, jest to bowiem motyw sakralny w naszym kręgu kulturowym.
    • Innym symbolem cierpienia jest Hiob – starotestamentowy cierpiętnik poddany próbie wierności Bogu. Jest to (co ważne!) cierpienie człowieka niewinnego, co daje tę jedyną pociechę, jaką jest spokój w cierpieniu.
    • Cierpieć musieli też Adam i Ewa, gdy utracili raj.
    • Kain i Abel – Kain z zazdrości o miłość, Abel, gdy niewinnie tracił życie.
    • Cierpienie towarzyszy ludziom od początków – trapią ich choroby (trąd), lęk o najbliższych (Abraham i Izaak), poczucie przemijalności (Księga Koheleta). Wszystkie ,,odmiany’’ rejestruje i przedstawia Biblia.

Władza

  • Z antyku
    • O władzę walczą pierwsi bogowie – walka to bezpardonowa i świetnie obrazuje ludzkie dążenie do władzy.
    • Bohaterowie ludzcy też pożądają władzy – o nic innego, jak o to starli się nieszczęśni bracia Antygony.
    • Również u źródeł wojny trojańskiej legło coś więcej niż zemsta za porwanie żony Menelaosa.
    • Prawdziwy problem władcy przeżywał Kreon – co stało się osnową tragedii Sofoklesa.
    • O władzy wypowiadają się też filozofowie.
  • Z Biblii – tu jedynym władcą nad ludźmi jest Stwórca – on wyznaczył kodeks moralny, reguły obowiązujące w raju, on rozgrzesza lub karze za wykroczenia przeciw Boskim przykazaniom. Ale władcy-ludzie także są bohaterami Biblii. Na przykład Salomon słynny ze swojej mądrości (znasz zapewne opowieść o tym, jak rozsądził dwie kobiety spierające się o dziecko) lub inny biblijny przykład władcy – król Dawid, władca idealny.

Inne postawy i wartości:

  • praca (Hefajstos, Syzyf),
  • poświęcenie (Prometeusz, Chrystus),
  • przyjaźń (Achilles i Patroklos),
  • miłość ojcowska (Priam i Hektor, Abraham i Izaak).

Zobacz:

Jakie uniwersalne postawy, wartości, uczucia ludzkie znajdziemy w Biblii?

Dwie postawy życiowe – Antygona i Kreon