Powieść realistyczna

„Powieść jest jak zwierciadło, które obnosi się po gościńcu”. To jedna z pierwszych, najbardziej znaczących definicji gatunku, którą sformułował Stendhal. Wskazywała na elementarny wyznacznik powieści – Arystotelesowską zasadę mimezis, czyli naśladownictwa rzeczywistości. Powieść niczym lustro miała odbijać świat, z fotograficzną dokładnością odtwarzać to, co zgodnie z regułą prawdopodobieństwa mogłoby się zdarzyć.

Cechy powieści realistycznej:

  • obecność wszechwiedzącego, trzecioosobowego, „przezroczystego” narratora,
  • szczegółowość w opisie świata przedstawionego,
  • rzeczywisty byt fikcji (czyli prawdopodobna, realna fabuła),
  • bohater powieści realistycznej (czyli silna, przedsiębiorcza osobowość, która często usytuowana jest na styku dwóch różnych światów).

Jak te postulaty realizuje Balzak?

Ojciec Goriot odzwierciedla życie, przekrój społeczny, obyczaje Paryża lat 20.

Wszechwiedzący narrator (zna np. myśli bohaterów, ich przeszłość i tajemnice) opowiada zdarzenia, nie ujawniając swojej interpretacji, jest przekaźnikiem. Wydarzenia powieści biegną kolejno, wynikają z siebie, są racjonalne i prawdopodobne, nie ma interwencji sił pozaziemskich, wizji, fantazji.

Obserwujemy też skrupulatną szczegółowość w opisie świata przedstawionego – Balzak odtwarza mapę Paryża, układ uliczek w dzielnicy, opis pensjonatu z zewnątrz. Stosuje zabieg milieu – czyli chwyt charakteryzowania postaci poprzez opis przedmiotów, którymi dana osoba się otacza, pomieszczeń, w których przebywa, czy ludzi, z którymi przestaje (przykładem milieu jest opis pensjonatu pani Vauquer).

Pozostaje bohater. Oczywiście ojciec Goriot nie jest typowym bohaterem realistycznym. Rolę tę odgrywa w powieści Vautrin – jest silną, przedsiębiorczą osobowością, stoi na granicy świata zwykłego i przestępczego podziemia. Działa także w momencie zmian stosunków społecznych – oto zdeklasowany feudalizm ustępuje miejsca kapitalizmowi. Dodajmy, że Ojciec Goriot spełnia cele powieści realistycznej: pokazuje świat z punktu widzenia zwykłego odbiorcy, odkrywa i obnaża prawa rządzące rzeczywistością i ujawnia prawdę o życiu.

Zobacz:

Ojciec Goriot – Honoriusz Balzak

Czy Ojciec Goriot Balzaka jest powieścią realistyczną?

Eugeniusz de Rastignac – bohater Ojca Goriot Honoriusza Balzaka

Ojciec Goriot, tytułowy bohater powieści Honoriusza Balzaka, na tle innych ojców w literaturze.