Bardzo to oryginalna postać polskiej sceny renesansowej, barwna, dynamiczna, głosząca dyskusyjne poglądy. Należał do najwybitniejszych publicystów epoki. Był przeciwnikiem Andrzeja Frycza-Modrzewskiego. Umiał doskonale wczuwać się w nastroje społeczne i głośno bronił ogólnie popularnych postulatów, a protestował przeciw tym reformom, których szlachta nie chciała. W sprawie reformy państwa też się wypowiedział. Wymyślił mianowicie Quincunx – po polsku mówiąc „cynek” – figurę przypominającą piramidę, a mającą obrazować pożądany ustrój państwowy.

Oto podstawa – jej cztery kąty to wiara, kapłan, ołtarz, król. Na szczyt wyniesiony ma być Kościół – dominujący spośród pięciu elementów państwa. Wiara, religia katolicka, państwowość polska, mają być podstawowymi wartościami – w oparciu o nie szlachta może dążyć do swobód, zwłaszcza w swoich stosunkach z królem. Stanisław Orzechowski był świetnym mówcą (pióro też miał cięte), stosował znakomite chwyty retoryki na wzór Cycerona, był też demagogiem. Głosił zupełnie przeciwne do Frycza Modrzewskiego postulaty – znajdował argumenty i racje dla ideologii rosnącej demokracji szlacheckiej.

Stanisław Orzechowski wydał następujące dzieła:

  • Mowa o prawie bezżeństwa (tu występował przeciw celibatowi)
  • Kroniki polskie od zgonu Zygmunta Pierwszego
  • Żywot i śmierć Jana Tarnowskiego… (biografia magnata)
  • Rozmowa albo Dyjalog około egzekucyjej Polskiej Korony (w tym Quincunx)

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Renesansowa publicystyka

Publicystyka w trosce o losy ojczyzny

TEST z wiedzy o renesansie z komentarzem cz. 1

TEST z wiedzy o renesansie z komentarzem cz. 2

Renesans – praca domowa