W słynnym traktacie pt. O poprawie Rzeczypospolitej Andrzej Frycz-Modrzewski tworzy własną wizję prawidłowo funkcjonującego, sprawiedliwego, prawego państwa. Poglądy autora dotyczą konkretnie Rzeczypospolitej, a nie są rozważaniami abstrakcyjnymi.

 

Jakie tematy podejmuje autor?

Zawarte są w tytułach pięciu ksiąg:

O obyczajach,
O prawach,
O wojnie,
O Kościele,
O szkole.

  • I O obyczajach

    W księdze O obyczajach zajmuje się Modrzewski obowiązkami, cnotami, jakimi winien odznaczać się uczciwy obywatel, wykłada powinności senatora, posła, sędziego, starosty i hetmana.

  • II O prawach

    Najistotniejszą i najbardziej światłą częścią dzieła wydaje się dziś księga II O prawach, ze względu na zawartą w niej myśl: „bez praw nie może być prawdziwej wolności”.
    Zdaniem Modrzewskiego, większość problemów bierze się z niesprawiedliwości społecznej.
    Bo czy sprawiedliwe jest, że winny szlachcic wymiguje się od kary, a chłop za takie samo przestępstwo otrzymuje karę śmierci? Zdaniem polskiej szlachty – jest to sprawiedliwe.
    Ale Modrzewski – protestuje: złe to obyczaje. Równość obywateli wobec prawa to podstawowe prawo demokracji, głosi – może być lekarstwem dla chorej ojczyzny.
    Każdy obywatel powinien mieć też prawo wyborcze.

  • III O wojnie

    W księdze O wojnie Andrzej Frycz Modrzewski namawia do… pokoju. Podobnie jak Erazm z Rotterdamu uważa, że wojny przynoszą zbrodnie, hańbę, straty nie tylko w ludziach, ale przede wszystkim straty moralne. Czy nie lepiej żyć w zgodzie i pokoju? Trudno nie zgodzić się z argumentami pacyfisty (wtedy nazywanego irenistą) Andrzeja Frycza Modrzewskiego.

  • IV O Kościele

    Nic tak nie niszczy państwa, jak niezgoda, również na tle religijnym. Modrzewski jest człowiekiem tolerancyjnym i do tego próbuje namówić też innych Polaków.

  • V O szkole

    W księdze O szkole widać, jak ogromną – większą niż Rej – przykłada Modrzewski wagę do edukacji młodego obywatela i do wagi zawodu nauczyciela. Pisze: „szkolny stan jest najcudniejszy i rzeczom ludzkim najpożytniejszy” – i woła o finansowanie szkół, które ważniejsze jest niż wydatki na zbytki. Postulat ten bardzo łatwo zapamiętać, bo jest dziś tak samo lub bardziej jeszcze aktualny niż w XVI wieku.

Zapamiętaj!
Andrzej Frycz-Modrzewski był faktycznie pierwszym – nie tylko polskim, ale i europejskim – pisarzem, który podjął temat demokracji. Państwo demokratyczne to zdaniem Modrzewskiego najbardziej sprawiedliwy i przyjazny obywatelom ustrój.

 

Postulaty Andrzeja Frycza Modrzewskiego:

  • wszyscy obywatele powinni być równi wobec prawa,
  • wszyscy obywatele (również chłopi) powinni brać udział w wyborze króla,
  • wojna jest rzeczą złą – państwa powinny współistnieć pokojowo,
  • szkoła wymaga reform i nakładów finansowych,
  • człowiek jest z natury dobry, można zaufać jego naturze,
  • państwo powinno być rządzone sprawnie, sprawiedliwie i surowo – króla powinny wspomagać grupy światłych obywateli,
  • tolerancja religijna

 

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Andrzej Frycz-Modrzewski

O czym informuje Andrzej Frycz Modrzewski w dziele O naprawie Rzeczypospolitej? Jak służy temu kompozycja tekstu?

Postawa obywatelskiej troski zawarta w utworach Jana Kochanowskiego, Andrzeja Modrzewskiego i Piotra Skargi.

Polska publicystyka renesansowa

Wzajemne powinności państwa i obywatela. Jak ten problem przedstawiany jest w znanych Ci utworach literackich różnych epok?

RENESANS W POLSCE – TABELA

Tablica najważniejszych twórców i tematów polskiego renesansu