Scharakteryzuj najważniejsze gatunki literackie romantyzmu

Gatunki literackie romantyzmu

Powieść poetycka

To gatunek łączący dwa rodzaje literackie: epikę (powieść) i lirykę (poetycka). Powieść poetycka zwana jest również poematem epickim i jest formą przejściową pomiędzy klasyczną poezją a powieścią realistyczną.

Twórcą gatunku był George Byron, a jego utwory (Giaur, Korsarz) są sztandarowymi przykładami tego gatunku.

Powieść poetycką rozpoznajemy poprzez:

  • luźną, fragmentaryczną kompozycję
  • inwersję czasową
  • obecność bohatera bajronicznego
  • regularny wiersz
  • narratora ujawniającego swe uczucia
  • liryczne dygresje
  • scenerię egzotyczną bądź historyczną potęgującą efekt tajemniczości.

Gatunek ten wyróżnia się charakterystyczną dla epiki obecnością fabuły. I oczywiście też – kogoś, kto tę fabułę opowiada, czyli narratora, co połączone jest jednak z lirycznym wyrażaniem uczuć (subiektywizacja narracji) i poetyckim obrazowaniem, np. w opisach przyrody.

Cechą rozpoznawczą powieści poetyckiej jest również charakterystyczna konstrukcja samego jej bohatera: mrocznego charakteru, niezrozumianego i stroniącego od ludzi. Autorem i twórcą, który wymyślił i pierwszy zastosował ten typ postaci w swoich utworach, jest George Byron. Od jego imienia ten typ postaci nazywa się bohaterem bajronicznym. Jest to człowiek dumny i zbuntowany, na zewnątrz zimny i nieczuły, natomiast wewnętrznie przeżywający tragedię. Bohater bajroniczny to postać odwrócona od świata, jego przeszłość kryje tajemnicę, której nie będzie nam dane poznać. Bohater powieści poetyckiej nie pozostaje bierny, walczy ze światem – nie zawsze zgodnie z regułami kodeksu moralnego.

Ballada

Ballada to gatunek charakterystyczny dla wczesnej fazy romantyzmu. Wywodzi się z celtyckich podań ludowych, a jej artystyczną wersję stworzyli romantycy niemieccy – głównie Johann Wolfgang Goethe (Król olch) i Fryderyk Schiller (Rękawiczka). Jej romantyczny wzorzec w literaturze polskiej ustalił zaś Adam Mickiewicz.

Główne cechy ballady to:

  • epicka narracja połączona z lirycznym komentarzem i dialogami,
  • niezwykłe wydarzenie odkrywające prawdę ludowej etyki,
  • fabuła zaczerpnięta z ludowych podań,
  • fantastyka: duchy, elfy, upiory,
  • tajemnicza, groźna sceneria,
  • prosty, plebejski bohater.

Ballada jest specyficznym gatunkiem literackim spokrewnionym z sielanką, wywodzi się z tradycji ludowej, z podań i opowieś­ci ludu. Jest to utwór epicko-liryczny (podobnie jak powieść poetycka). Pisana wierszem, zawiera wiele poetyckich obrazów, a nastrojowość i liryzm narracji sugerować by mogły jej przynależność do liryki. Jednak tak nie jest. Fabuła, postacie, tło akcji, opis i dialogi to elementy epickie, dlatego też ballada jest gatunkiem mieszanym, synkretycznym. Ballada zawiera zawsze udramatyzowaną akcję, opowiada o wydarzeniach niezwykłych i tajemniczych, a jej bohaterowie obcują z duchami, widmami, upiorami, strzygami, wilkołakami i wszelkimi innymi istotami nadprzyrodzonymi. Dlatego balladę spośród innych gatunków wyróżnia atmosfera tajemniczoś­ci, grozy i fantastyki.

Dramat romantyczny

to najważniejsza z romantycznych form literackich. Łączy niemal wszystkie rodzaje literackie ze wszystkimi rodzajami sztuki. Przez wielu uważany jest za niesceniczny, gdyż odwołuje się raczej do wyobraźni czytelnika niż oczu widza.

Charakteryzuje się:

  • Zerwaniem z klasyczną zasadą trzech jedności: akcja rozgrywa się w wielu przestrzeniach, które przemierzamy, podążając za bohaterem; czas akcji często rozciąga się na przestrzeni kilku lat, podobnie jest z samą akcją, w dramacie mamy do czynienia z wielością wątków, często wcale ze sobą niepowiązanych.
  • Synkretyzmem rodzajowym i gatunkowym: łączeniem części epickich z partiami lirycznymi.
  • Obecnością istot fantastycznych i zdarzeń nadprzyrodzonych.
  • Kompozycją otwartą: sceny zdarzenia utworu nie są powiązane ciągiem przyczynowo-skutkowym. Każda z nich stanowi niezależną całość. Między scenami brak związku, akcję oglądamy we fragmentach, koniec dzieła nie przynosi żadnego rozwiązania.
  • Niescenicznością: oznacza to, że utwór jest trudny do wystawienia na scenie, a to dlatego, że nie był pisany na potrzeby teatru, istnieje jako dzieło samo w sobie i stąd techniczne trudności w jego realizacji.
  • Wprowadzeniem romantycznego bohatera: jego obecność jest wyznacznikiem gatunku.

Najważniejsze przykłady dramatów romantycznych w literaturze polskiej to: Dziady Adama Mickiewicza, Kordian, Nie-Boska komedia i Irydion Zygmunta Krasińskiego.

 

Poemat dygresyjny

to gatunek typowy dla późnej fazy polskiego romantyzmu. Cechą charakterystyczna poematu dygresyjnego jest to, że zawarte w nim dygresje, czyli poboczne, niezwiązane z treścią wstawki odautorskie, są dużo ważniejsze niż sama oś akcji i główni bohaterowie. Pozostałe cechy gatunkowe to:

  • niezbyt rozbudowana fabuła osnuta najczęściej wokół podróży głównego bohatera,
  • liczne dygresje na tematy osobiste, ideologiczne, artystyczne i filozoficzne, odsłaniające często warsztat samego pisania,
  • ironiczny dystans do przedstawianej rzeczywistości.

Najsłynniejsze europejskie dramaty dygresyjne to Don Juan i Wędrówki Childe Harolda George’a Byrona. W Polsce mistrzem poematu dygresyjnego był Juliusz Słowacki, a jego Beniowski to typowy przykład tego gatunku. Beniowski to historia szlachcica, który wyrusza na wojnę, ale barwna opowieść o jego losach jest tylko przykrywka do licznych dygresji odautorskich na tematy dotyczące przemyśleń o współczesności, polemiki z wrogami i refleksji na tematy polityczne lub literackie.

 

Zapamiętaj inaczej

Ballada

  • ludowe pochodzenie
  • fabuła pełna zagadek
  • atmosfera tajemniczości
  • postacie – typy (pan, dziewczyna itp.)
  • subiektywna narracja, czasem ref­ren lub dialog
    • Rękawiczka – Fryderyka Schillera;
    • Romantyczność, Świteź, Rybka, Lilie – Adama Mickiewicza

Powieść poetycka

  • synkretyzm rodzajów literackich
  • brak chronologii zdarzeń
  • dramatyczna fabuła z lukami
  • tajemniczość
  • bohater bajroniczny
    • Giaur – George’a Byrona,
    • Konrad Wallenrod – Adama Mickiewicza

Dramat romantyczny

  • zerwanie z klasyczną regułą trzech jedności (przestrzeń, czas o szerokim zakresie, wiele wątków)
  • synkretyzm rodzajowy
  • niesceniczność
  • zakłócenia chronologii zdarzeń
  • kompozycja otwarta (luki, zagadkowość, otwarte zakończenie)
  • obecność bohatera romantycznego
    • Dziady – Adama Mickiewicza,
    • Kordian – Juliusza Słowackiego,
    • Nie-Boska komedia – Zygmunta Krasińskiego

Poemat dygresyjny

  • główna linia akcji jest pretekstem do wtrącania licznych dygresji autora – dotyczących problematyki współczesnej: polemik, programów literackich, definicji twórczoś­ci itp.
  • fabułę stanowią epizody przygód bohatera oparte na osi podróży
  • narrator ujawnia się wielokrotnie w dygresjach, często stosując ironię romantyczną
  • kompozycja swobodna

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Gatunki dramatyczne

BALLADA

Wymień cechy powieści poetyckiej

Udowodnij, że „Dziady” są dramatem romantycznym

POEMAT DYGRESYJNY

Wymień podstawowe cechy poematu dygresyjnego

PODYSKUTUJ: