Jakie gatunki literackie przejęła epoka średniowiecza ze starożytności, a jakie nowe wytworzyła?

Do gatunków starożytnych przejętych przez średniowiecze należą:

  • carmina (pieśni)
  • tragedia
  • komedia
  • historia
  • satyra

Do gatunków nowych zaliczymy m.in.:

  • żywoty świętych
  • dramaty religijne: misteria, dramat liturgiczny i moralitet

Szczególnie ciekawym gatunkiem wytworzonym w średniowieczu był moralitet – sztuka dydaktyczna. Jej słynnym bohaterem był Everyman, czyli Człowiek-Każdy, ktoś, kto symbolizował każdą istotę ludzką. Everyman spotykał na swojej drodze alegorie – uosobione cnoty lub grzechy, np. Czystość, Męstwo, Chciwość. Cnoty te roztrząsały abstrakcyjne kwestie moralne, obrazowały pokusy czyhające na człowieka, a także drogi wzorcowe, te, które wiodą do zbawienia. Alegorie toczyły spór o duszę człowieka, zaś droga Everymana symbolizowała uniwersalny los ludzki.

 

Przykłady poszczególnych gatunków:

Pieśni Bogurodzica
Pieśń o zabiciu Jędrzeja Tęczyńskiego

Żywoty świętychLegenda o św. Aleksym

Moralitet Everyman

Kroniki Kronika polska Galla Anonima

Satyra O zachowaniu się przy stole Słoty
Satyra na leniwych chłopów

Kazania Kazania świętokrzyskie
– Kazania gnieźnieńskie

Apokryfy Rozmyślania przemyskie

 

Uwaga! Wszystkie powyższe przykłady poza moralitetem (Everyman) pochodzą z literatury polskiej. Można je podzielić także na gatunki religijne i świeckie.

  • Religijne: hagiografia, pieśni kościelne, moralitet, dramat liturgiczny, kazanie, misteria, psalmy, modlitwy.
  • Świeckie: epos rycerski, kroniki, apokryfy, satyry, liryka miłosna wędrownych trubadurów.
  • Misteria – były to z kolei widowiska sceniczne, których treść dotyczyła najczęściej tematów ze Starego i Nowego Testamentu. Inscenizacje te wystawiano zwłaszcza w okresie świąt religijnych – od XIV w. poza kościołami. Akcja misteriów zawsze prezentowała dramat chrześcijańskich dziejów ludzkości, upadek człowieka, odkupienie i Sąd Ostateczny. Dramat liturgiczny obejmował przedstawienia związane z liturgią Kościoła katolickiego. Ukazywał np. zmartwychwstanie Jezusa, odgrywany zaś był w kościołach lub w specjalnie wyznaczonych do tego miejscach na zewnątrz kościołów.

 

Zapamiętaj!

  • uniwersalizm
  • teocentryzm
  • anonimowość autorów
  • dualizm w postrzeganiu świata
  • tajemniczość
  • magię
  • mistycyzm.

Wspomnij dwa główne style architektury średniowiecznej: romański i gotycki. W charakterystyce wstępnej wyróżnić można kilka ulubionych tematów: motyw danse macabre, nurt rycerski, wątek parenetyczny, hagiografię, historiografię epoki.

Uwaga!
Od razu warto zapamiętać, że gotyk zafascynował twórców romantycznych, atmosfera zamierzchłej historii, sceneria średniowiecznego zamku, pełne dramatycznych, krwawych zdarzeń opowieści z tych czasów – chętnie podejmowali je romantycy, a zjawisko to otrzymało nazwę gotycyzmu

Uwaga!
Z gotykiem kojarzy się przymiotnik wertykalny – czyli wyniesiony ku górze, strzelisty, w przeciwieństwie do poziomej, horyzontalnej przestrzeni.

 

Zobacz:

Cechy i gatunki średniowiecznej literatury

Średniowieczne tematy, postacie i gatunki literackie

Gatunki literackie uprawiane w średniowieczu

Jakie nowe gatunki literackie wytworzyła epoka średniowiecza?

MATURALNA WIEDZA O ŚREDNIOWIECZU

Średniowieczna hagiografia

Średniowiecze – życiorys kultury

Średniowiecze w Europie

ŚREDNIOWIECZE – TABELA

";?>
PODYSKUTUJ: