Jakie utwory przywołać?

Materiału literackiego dostarczy już pierwszy oficjalny tomik Różewicza (Niepokój 1947 rok). Pochodzą z niego dwa bardzo popularne wiersze poety – Ocalony oraz Lament.

  • Początek Ocalonego nietrudno jest zapamiętać (a cytat zawsze robi dobrze wrażenie):

mam dwadzieścia cztery lata/ ocalałem
prowadzony na rzeź.

Wiersz zawiera wiele takich okrutnych w swojej konkretności sformułowań – poeta np. stwierdza: „widziałem furgony porąbanych ludzi”. Ich pozornie beznamiętny i zdystansowany ton nie jest równoznaczny z akceptacją przez podmiot liryczny (w przypadku poezji Różewicza możemy mówić o jego tożsamości z autorem) ludzkich tragedii!

  • Rozterki moralne i wewnętrzne rozdarcie znajdziemy właśnie w Lamencie. Napotykamy tu z jednej strony ogrom zwątpienia w istnienie wartości etycznych reprezentowanych przez tradycję antyczną (postacie Achillesa i Hektora) oraz chrześcijańską (święty Franciszek, niebo, odpuszczenie grzechów), a z drugiej – dramatyczne poszukiwanie „nauczyciela i mistrza”, który pomógłby „odzyskać wzrok, słuch i mowę”. Trzeba koniecznie podkreślić, że niepokoje i lęki, zrodzone pod wpływem przeżyć wojennych, staną się nieodłącznym motywem twórczości Różewicza, chociaż w różnych okresach jego życia będą przybierały różne kształty.


Jak wzbogacić wypowiedź?

  • Jako kontekst warto przywołać wiersz Tadeusza Gajcego Do potomnego. Jego bohater liryczny: poeta-Kolumb, który przeżył wojnę, doskonale pasuje do postaci samego Różewicza, któremu zawsze będzie towarzyszyć „olbrzymia śmierć i przerażenie” (cytat z wiersza Gajcego).
  • Ale po doświadczeniu wojny inaczej smakuje zwykła spokojna codzienność i o tym też warto powiedzieć! Utwór Różewicza Jak dobrze.
              Jak dobrze
              jesteś przy mnie
              tak ci serce bije
              Myślałem – człowiek nie ma serca.
    jest jej afirmacją i wyznaniem wiary w ludzką dobroć.
  • Wart uwagi jest też List do ludożerców, w którym splatają się motywy oceny współczesnego świata zdominowanego przez agresję (pojawiają się one również w wierszu Spadanie) i humanistycznego protestu przeciwko takiej sytuacji.

Co to znaczy: poeta moralnego niepokoju?

To twórca, który w swej poezji podejmuje tematykę moralną, ale nie tylko w sensie głoszenia, co dobre, a co złe, ale właśnie w poczuciu głębokiego niepokoju o zagubienie współczesnego człowieka pośród wartości. Różewicz jako ten, który przeżył wojnę, ma prawo do niepokoju szczególnego: nic nie jest już jasne, od nowa trzeba oddzielić światło od ­ciemnoś­ci.

Dodaj
Problematyka moralna towarzyszy nie tylko wierszom Różewicza, jest ona również obecna w jego dramatach (chociażby w Kartotece będącej rozrachunkiem Kolumba z wojenną przeszłością i poszukiwaniem swojego miejsca w nierozumiejącym go świecie współczesnym).

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Zaprezentuj wiersze Różewicza, które wydają Ci się szczególnie cenne.

Tadeusz Różewicz – „Ocalony”

Tadeusz Różewicz – List do ludożerców

Tadeusz Różewicz – „Prawa i obowiązki”