Dramat wywodzi się ze świąt ku czci Dionizosa – boga obfitości, płodnej natury i wina. Jego początki sięgają VI w. p.n.e. Były to obrzędy religijnie, lecz obchodzono je bardzo hucznie i radośnie:

  • w miastach urządzano wiosną Dionizje Wielkie,
  • na wsiach – zimą – Dionizje Małe.

Podczas tych świąt składano bogu podziękowanie za obfitość plonów i dary przyrody. Podczas tanecznych korowodów miały miejsce występy męskich chórów, którym przewodził Koźlarz – swoisty przewodnik wchodzący w dialog ze śpiewającymi. Dialog rozrastał się – i tak wykształciła się z obrzędu tragedia, a potem komedia.

  • Tragedia bierze początek z Dionizjów Wielkich,
  • komedia z Dionizjów Małych.

Za moment przełomowy w procesie przechodzenia od dytyrambu (uroczysta pieśń ku czci Dionizosa śpiewana przez chór) do formy dramatycznej uznaje się wprowadzenie w 534 r. p.n.e. przez niejakiego Tespisa pierwszego aktora, który odpowiadał na pieśni chóru i jego przodownika, koryfeusza, który miał za zadanie rozpoczynać pieśń i dyrygować śpiewem i tańcem pozostałych.

Sofokles, autor Antygony i Króla Edypa, wprowadził do akcji trzeciego aktora i ograniczył rolę chóru;

Ważne

  • Tematy swoich utworów twórcy antyczni czerpali z mitologii. Wykorzystywali wątki mitologiczne, przerabiając je i dostosowując do swoich potrzeb.
  • Tragedii przypisywano bardzo dużą wartość estetyczną. Miała być dla widzów istotnym przeżyciem, prowadzić do katharsis – oczyszczenia. Katharsis dokonywało się za sprawą osoby bohatera tragicznego: jego trudna sytuacja miała wzbudzać w widzach litość, a jego podobieństwo do każdego z nich – trwogę.
  • Z dramatem greckim nieodłącznie związana była koncepcja tragizmu. Polegała na ukazaniu bohatera w sytuacji bez wyjścia, ciągle borykającego się z nieuchronnym i bezlitosnym Fatum, czyli losem, przeznaczeniem. Bohater tragiczny musi dokonać wyboru, ale jakiegokolwiek dokona, nieuchronnie doprowadzi go do katastrofy.

.

Teatr grecki

Wraz z rozwojem dramatu rozwijał się także sam teatr jako budowla. Jego konstrukcja można wyodrębnić stałe elementy spełniające określone funkcje.

  • Orchestra – prostokątny lub kolisty plac z umieszczonym w jej środku ołtarzem boga, na którym występował chór.
  • Skene (od tego dzisiejsza nazwa scena) to drewniany barak służący i jako garderoba, i jako dekoracja wypełniająca tło akcji; był pomysłem Ajschylosa.
  • Proskenion (od tego dzisiejsza nazwa proscenium, część sceny wysunięta przed kurtynę), czyli front skene, początkowo ozdobiony był kolumnami, pomiędzy które wsuwano drewniane tablice stanowiące rodzaj dekoracji.
  • Parodos to szerokie przejścia znajdujące się po obu stronach pomiędzy orchestrą a skeną, przez które chór wchodził na orchestrę, a publiczność dostawała się do teatru, zwłaszcza do niższych rzędów.
  • Theatron (od tego dzisiejszy teatr) to wówczas widownia – z początku prowizoryczna: zbocze góry, na którym siadali widzowie – później zaś drewniane i kamienne ławy stawiane jedne nad drugimi.

Początkowo teatry budowano z drewna, później z kamienia. Pierwszy teatr mieścił się w Atenach na agorze; uległ zniszczeniu w 499 roku p.n.e.

.

Podstawowe cechy tragedii

  • Brak jakichkolwiek scen fantastycznych.
  • Wszystkie występujące na scenie postacie mówią uroczystym, retorycznym, wysokim stylem.
  • Panuje tylko tylko podniosły nastrój.
  • Silna teatralizacja przedstawień – kostiumy aktorów, niepodobne do codziennych ubiorów Ateńczyków, maski symbolizujące postacie. Aktorzy występują na koturnach. Poczucie sacrum.
  • Na scenie nie występuje nigdy więcej niż trzech aktorów, oczywiście nie licząc chóru, który jest na scenie stale.
  • Na scenie mogą grać tylko mężczyźni – również role kobiece.
  • Nie ma śmiechu! W tragedii nie ma scen komediowych, ani postaci z gminu – sami królewicze, książęta i rycerze.
  • Istotą gatunku jest tragizm. Nie chodzi o ciąg nieszczęść. Chodzi o taką sytuację,
    z której nie ma dobrego wyjścia. Pochowasz brata – źle – grozi ci kara śmierci (Antygona). Nie pochowasz – źle – nie spełnisz obowiązku siostry, skazujesz duszę na wieczną tułaczkę. Oto sytuacja tragiczna!
  • Rzecz rozgrywa się w tym samym miejscu – wiadomości z innych miejsc są relacjonowane np. przez chór, bądź posłańców.
  • Scen okrutnych nie rozgrywa się na oczach widzów.

 

Wybitni dramatopisarze greccy

  • Tespis (VI w. p.n.e.) – legendarny pierwszy tragik, wprowadził pierwszego aktora, który występował w różnych rolach i prowadził dialog z chórem.
  • Ajschylos (525-456 r. p.n.e.) – wprowadził drugiego aktora, ale nadal przeważały partie chórowe z koryfeuszem. Kładł duży nacisk na dekoracje, ulepszał stroje aktorów – powłóczyste szaty i wyższe koturny. Autor dziewięćdziesięciu tragedii, z których zachowało się dziewięć, w tym Oresteja, Błagalnice.
  • Sofokles (496-406 r. p.n.e.) – wprowadził trzeciego aktora i postacie kobiece, dzięki czemu rozbudował dialogi i akcję tragedii. Ograniczył też rolę bogów, większy nacisk położył na przeżycia osób dramatu, pogłębił ich psychologię – jego tragedie są bardziej realistyczne, ludzkie. Zwiększył liczbę osób w chórze z 12 do 15. Udoskonalił dekoracje sceniczne. Napisał około stu trzydziestu sztuk, z których przetrwało osiem. Najbardziej znane są: Antygona, Król Edyp, Edyp w Kolonie. To on tworzy formę dramatu, który w tym kształcie przetrwa do wieku XVII.
  • Eurypides (ok. 486-406 r. p.n.e.) – wprowadził większą liczbę aktorów, ograniczając rolę chóru. Pomniejszał rolę fatum, a rozbudowywał rolę uczuć i ludzkich konieczności – od tragedii „boskiej” przeszedł do tragedii „ludzkiej”. Wprowadził szereg postaci kobiecych, bo interesowała go przede wszystkim psychika kobieca, gra żądz i namiętności oraz pomyślne zakończenie i deus ex machina. Autor tragedii: Medea, Bachantki, Elektra, Ifigenia i ponad osiemdziesięciu innych. Stworzył także tragikomedię.

Zapamiętaj!
Obok mitów i eposu – dramat jest bardzo ważną gałęzią twórczości starożytnych Greków. Tragedię przedkładano nad komedię – poruszała tematy ponadczasowe, mówiła o ludzkim losie, definicjach życia i świata.

Twórcy teatru greckiego

  • Tespis – legendarny pierwszy tragik, wprowadza pierwszego aktora;
  • Ajschylos – wprowadza drugiego aktora, autor tragedii Oresteja i Błagalnice;
  • Sofokles – wprowadza trzeciego aktora, autor Antygony i Króla Edypa;
  • Eurypides – próbuje wprowadzić większą liczbę aktorów, autor tragedii Medea i Bachantki;
  • Arystofanes – twórca komedii Żaby, Chmury.

Pierwszy teatr
powstał w Atenach w V wieku p.n.e. W starożytnej Grecji wykorzystywano naturalne ukształtowanie terenu, na miejsce teatru wybierano przeważnie wzgórze, na jego zboczu mieściła się widownia, w dole zaś okrągły plac zwany orchestrą, na którym występował chór. Kiedy do teatru wprowadzono aktorów, za orchestrą wybudowano prostokątne podwyższenie. Nazwano je proskenion. Za nim znajdował się niewielki budynek – skene – spełniający funkcję garderoby.

Skąd aktor na scenie?
Aktorzy zawdzięczają swój zawód Sofoklesowi. W początkach tragedii greckiej aktorem bowiem był sam autor utworu. Zwyczaj ten przełamał dopiero Sofokles, któremu zbyt słaby głos uniemożliwiał granie na scenie. Wielki tragik zagrał w swym życiu tylko dwie role, do tego jeszcze… nieme.

Uwaga! Szekspir jako pierwszy zrezygnował z zasady trzech jedności, za co został ostro skrytykowany przez większość swoich współczesnych. Dopiero po jakimś czasie odstąpienie Szekspira od klasycznych wzorców zostało uznane za arcygenialne.

Komedia

Powstanie komedii wiąże się z obchodzonymi w porze jesiennej świętami winobrania, zwanymi Małymi Dionizjami. W przeciwieństwie do Wielkich Dionizji, które miały miejsce w porze wiosennego zrównania dnia z nocą i odznaczały się podniosłym charakterem, Małe Dionizje przypominały bardziej ludyczne widowisko wypełnione śmiechem i wrzawą. Śpiewano wówczas lekkie, żartobliwe pieśni, zwane komos i to właśnie one dały początek komedii, która, zgodnie ze swym pochodzeniem od obrzędowych zabaw ludowych, była utworem proponującym humorystyczno-komiczną wizję świata.

Jednym z najstarszych, a zarazem najwybitniejszych twórców komedii starożytnej był Arystofanes.
Tworzył dzieła eksponujące sferę fantastyki, w których poruszał najistotniejsze problemy ówczesnego życia. Nie szczędził ostrej satyry o charakterze politycznym i społecznym. Spośród 40 zapisanych przez niego komedii zachowało się zaledwie 11. Najbardziej znane to Ptaki, Żaby, Chmury, Osy.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Dramat antyczny

Jakie zasady rządziły tragedią grecką?

Jak zbudowana była tragedia grecka?

Z jakich części składała się tragedia grecka?

5. DRAMAT – Skąd wziął się dramat? Tragedia grecka – główne zasady kompozycji. Podstawowe cechy tragedii. Kompozycja tragedii greckiej. Jak wygladał teatr grecki.

Opisz krótko, jak wyglądał teatr w starożytnej Grecji.

Jak wyglądał teatr grecki?

Przemiany dramatu

MATURALNA WIEDZA O ANTYKU

ANTYK – TABELA