Cyprian Kamil Norwid uchodzi za wyjątkowo trudnego poetę. Niektórzy licealiści uważają, że nie warto go czytać, bo i tak nic się z tego nie zrozumie. Wystarczy jednak zadać sobie trudu, a okaże się, że… Norwid może się wydać bliższy współczesnemu czytelnikowi niż Mickiewicz i Słowacki oraz że myśli zawarte w jego dziełach są zaskakująco głębokie i mają charakter uniwersalny. Norwid na maturze? – maturzyści przeklinaliby chyba twórców tematów z języka polskiego, ale, być może, zaryzykują.

Ważne cytaty

Nie wziąłem od was nic, o! wielkoludy,
Prócz dróg zarosłych w piołun, mech i szalej,
Prócz ziemi, klątwą spalonej, i nudy…
Samotny wszedłem i sam błądzę dalej.
(Klaskaniem mając obrzękłe prawice… – apostrofa do wieszczów romantycznych)

Syn – minie pismo, lecz ty spomnisz, wnuku.
(Klaskaniem mając obrzękłe prawice…)

Ty skarżysz się na ciemność mojej mowy;
– Czy też świecę zapalałeś s a m?
(Ciemność)

C z y n o w n i k ó w – o! – czynowników
Naspotykałem w życiu dużo;
Nie pomnę liczby ich guzików,
Ani ku czemu wszystkie służą? –
(Czynowniki)

. . . . . „Nie miecz, nie tarcz – bronią Języka
Lecz – arcydzieła!” –
(Język-ojczysty)

Lecz Ty? – lecz ja? – uderzmy w sądne pienie,
Nawołując: „C i e s z s i ę, p ó ź n y w n u k u!…
J ę k ł y – g ł u c h e k a m i e n i e:
I d e a ł – s i ę g n ą ł b r u k u” –
(Fortepian Szopena)

 

Jego rola w literaturze polskiej

  • Twórczość tego artysty (z wykształcenia rzeźbiarz – wszechstronnie uzdolniony twórca: rzeźbił, malował, rysował) należy do najoryginalniejszych i najciekawszych zjawisk w literaturze polskiej.
  • Za życia poety ukazał się tylko jeden jego zbiór – Poezje (1863). Z publikacji kolejnego zbioru, Vade-mecum, przygotowywanego przez poetę w latach 1864-1865, wydawca się wycofał.
  • Artysta uprawiał różne gatunki literackie – pisał wiersze, poematy, dramaty, listy poetyckie i traktaty. Tworzył prozę poetycką.
  • W swojej twórczości posługiwał się często ironią, niedopowiedzeniem, alegorią i symbolem.
  • W lekturze utworów poetyckich Norwida olbrzymią rolę odgrywa ich forma graficzna – znaki interpunkcyjne w pozornie bardzo niezwykłych miejscach, które wpływają na sposób odczytywania wierszy i ich interpretację. Spotkamy również wyrazy, wyrażenia czy zwroty wyróżnione rozstrzelonym drukiem lub kursywą oraz przemilczenia, pauzy, zapisywane mniej więcej tak: “————————”.
  • Odkrywał również nowe znaczenia słów – czasem cofał się do ich etymologicznego znaczenia, tworzył bogate znaczeniowo neologizmy.
  • Osiągnął mistrzostwo w krótkich, aforystycznych, bardzo celnych utworach z cyklu Vade-mecum (Pójdź za mną). Są to takie utwory jak Przeszłość czy Fatum, które negują „antyczne” rozumienie tego pojęcia.
  • Norwid prowadził swego rodzaju spór z romantycznymi wieszczami. Odrzucał m.in. koncepcję podporządkowania życia jednostki wielkiej idei społecznej czy politycznej, romantyczną z ducha gloryfikację męczeńskiej ofiary; krytykował również etykę spisku i zemsty oraz romantyczny tyrteizm.
  • W twórczości Norwida najważniejszy był CZŁOWIEK, postrzegany przez pryzmat chrześcijańskiego systemu wartości i głębokiego humanizmu.

 

Zawsze możesz o nim pisać:

  • Poeta wielokrotnie podkreślał potrzebę WSPÓŁPRACY (współdziałania) CZYTELNIKA w odbiorze jego wierszy, kształtowaniu ich sensu.
  • Poezja Norwida uważana jest za szczególnie trudną ze względu na odkształconą składnię, neologizmy, wieloznaczne symbole. Trudne do ogarnięcia są także horyzonty myślowe poety.
  • Liczne utwory poświęcił roli i miejscu sztuki w społeczeństwie. Interesowało go też zagadnienie roli artysty w społeczeństwie i kategoria piękna. Te zagadnienia pojawiają się w Fortepianie Szopena i traktacie Promethidion.
  • Znajdziemy również utwory, które Norwid poświęcił własnej twórczości. Artysta miał świadomość, że jest niezrozumiany przez sobie współczesnych, niedoceniany, skazany na opinię dziwaka. Ten temat porusza np. słynny utwór Klaskaniem mając obrzękłe prawice…
  • W swoich utworach dość ostro krytykował Polaków jako społeczność: zwracał uwagę na brak u rodaków poczucia obowiązku wobec kraju, miernotę, zacofanie, prymitywizm… Mimo to jako emigrant, tułacz-wygnaniec odczuwał głęboki i wzruszający związek z ojczyzną, za którą po prostu tęsknił. Dał temu wyraz w licznych wierszach, takich jak Moja piosnka II, Epos-nasza.
  • Norwid nie pisał wierszy sensu stricto religijnych (poza nielicznymi wyjątkami, np. litanią Do Najświętszej Maryji Panny…), jednak cała jego twórczość jest wyrazem głębokiego i dojrzałego chrześcijaństwa, różniącego się od chrześcijaństwa współczesnych mu poetów, którzy przeżywali religię zupełnie inaczej – np. tworzyli własne, nieortodoksyjne wizje (np. towianizm, którego wyznawcą był Mickiewicz i przez krótki czas Słowacki).

Jaka to epoka?

Romantyzm, ale jego schyłek. W czasie, kiedy tworzy Norwid, działają również epigoni romantyzmu, tacy twórcy jak np. Teofil Lenartowicz, Wincenty Pol czy Władysław Syrokomla. W ich wierszach pojawia się sentymentalny ton, patriotyczna nuta, a czasem drażniąca współczesnego czytelnika cukierkowość… Norwid nie idzie utartymi, epigońskimi ścieżkami. Wybiera własną, samotną drogę twórczą, ŚWIADOMIE ryzykując, że jego twórczość pojmie i doceni dopiero „późny wnuk”, czyli przyszłe pokolenia czytelników… Nie pomylił się. Został odkryty w Młodej Polsce przez Miriama, wydawcę elitarnego czasopisma Chimera, który poświęcił twórcy cały numer.
W porównaniu z utworami epigonów romantyzmu twórczość Norwida jest zaskakująca, buntownicza, pełna bólu i goryczy.

Te utwory zawsze z nim skojarz:

  • 1848-1849 – powstaje Zwolon;
  • 1851 – Promethidion;
  • 1857 – Czarne kwiaty;
  • podstawowe utwory z niewydanego za życia poety zbioru Vade-mecum, takie jak Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie, Klaskaniem mając obrzękłe prawice…, W Weronie, Fatum, Do obywatela Johna Brown, Fortepian Szopena;
  • 1872 – wtedy powstał Pierścień wielkiej damy.

 

Zobacz:

Cyprian Kamil Norwid – biografia

Cyprian Kamil Norwid – jak pisać o…

Cyprian Kamil Norwid – praca domowa

Na czym polega nowatorstwo poezji Norwida?

Norwid na maturze

Cyprian Kamil Norwid jako filozof

Cyprian Kamil Norwid – życie i twórczość