Charakterystyka Młodej Polski

Charakterystyka Młodej Polski

Czas trwania epoki 1890-1918

  • Rok 1890 – przyjmuje się za początek Młodej Polski ze względu na debiuty poetów młodopolskich.
  • Kres epoki, to rok 1918 – data umotywowana historycznie – koniec I wojny światowej, odzyskanie niepodległości, początek dwudziestolecia międzywojennego.

Uwaga – modernizm nie oznacza kresu pozytywizmu. Obie epoki w latach 90. funkcjonowały równolegle, a nawet właśnie w tych czasach powstawały największe dzieła pozytywistyczne.

Programy literackie Młodej Polski – to artykuły zawierające i propagujące nową ideologię. Główne wypowiedzi to:

  • Pro arte – Zenona Przesmyckiego (Miriama),
  • Confiteor – Stanisława Przybyszewskiego,
  • Młoda Polska – Artura Górskiego.

 

Obraz epoki

  • Przełom wieków XIX i XX. Były to czasy wyjątkowe dla artystów. Szalone – bohema artystyczna, apoteoza sztuki, poczucie końca wieku. Naprawdę nowatorskie pomysły w dziedzinie malarstwa, poezji, teatru.
  • Paryż poetów, takich jak Rimbaud, Baudelaire, szaleńców i skandalistów, z kolei Kraków – zwariowanego Przybyszewskiego, głoszącego maksymalny prymat sztuki nad wszelkimi innymi dziedzinami życia.
  • W dramaturgii europejskiej odbywa się wielka reforma teatru – jej rzecznikiem w Polsce miał się okazać Stanisław Wyspiański.
  • A Polska, choć i tu kwiat inteligencji tonął w oparach kawiarnianych rozmów, nie bez dodatku opium, to nadal była krajem pod zaborami, tęskniącym za wolnością. I choć znaki tych czasów to sztuka, reforma, poczucie końca świata, dekadencja, to temat ojczyzny nadal należy do najważniejszych.
  • W tym czasie wytwarza się i mocno wyodrębnia nowa warstwa społeczna – inteligencja. Ludzie, którzy żyją z pracy umysłu, ze spożytkowania teatru. Pedagodzy, lekarze, prawnicy, pisarze, artyści. Spadkobiercy szlacheckiej odpowiedzialności za kraj – zresztą z reguły ze szlachty się wywodzący. Przenoszą się do miast takich jak Kraków. Tworzą sztukę przez duże S. Są bywalcami knajp i uczestnikami skandali, ale i budują kulturę. Gorszą, bawią się, ale i pracują. I w takim Krakowie tworzy i mieszka, i zbyt młodo umiera, Stanisław Wyspiański. Z pewnością numer jeden epoki.

 

Ośrodki polskiej kultury końca wieku

  • Kraków – uznaje się za stolicę Młodej Polski, a Boy nazywał go ,,lewobrzeżnym Paryżem”. Działo się tak zapewne dlatego, że mieszkańcy Galicji zażywali najwięcej swobody, jeśli chodzi o wpływy zaborców. Tu funkcjonował uniwersytet, działali uczeni, wydawano dość niezależną prasę. Konserwatywni mieli pismo Czas, bardziej liberalni – Reformę. Tutaj działał Przybyszewski, tu tworzył ­Wys­piański i Boy-Żeleński.
  • Lwów – był ponoć bardziej zachodni, otwarty i wielkomiejski niż Kraków. Działały tu uniwersytet, politechnika, biblioteki, muzea, teatry grające nowoczesny repertuar, wydawnictwa publikujące najnowsze dzieła europejskie. Tworzyli tu: Jan Kasprowicz, Leopold Staff, Stanisław Brzozowski, Karol Irzykowski. Przebywała Gabriela Zapolska. Tu także dotarł Przybyszewski i Tadeusz Pawlikowski (dyrektor teatru) z Krakowa. Tętniło zatem na całego artystyczne życie Lwowa.
  • Warszawa – pogrążona w stanie wojennym nie stała się stolicą moderny. Pozostała ostoją pozytywizmu, bo działali tu Prus, Orzeszkowa i Sienkiewicz, silne były tradycje realizmu, mit literatury odpowiedzialnej za losy narodu. Życie, prasa, teatry były ostro cenzurowane – młodopolska bohema nie mogła zanadto rozwinąć skrzydeł. Natomiast dość aktywnie rozwijała się działalność wydawnicza. To w Warszawie najpierw wychodziło Życie pod redakcją Przesmyckiego czy słynna Chimera (w latach 1901-1907).
  • Zakopane – to miasto właśnie w dobie młodopolskiej zrobiło karierę. Przybywali tu najwybitniejsi twórcy. Tatry były dla nich natchnieniem, modą, wzorem krajobrazu, ucieczką od zatęchłego miasta i tematem sztuki. Bywalcami i piewcami Tatr stali się Tetmajer, Kasprowicz, Miciński, Witkiewicz (ojciec, potem syn), Żeromski.

 

Programy literackie, które określiły epokę Młodej Polski

Mówiąc o programach literackich epoki, czyli inaczej o teoretycznej, publicystycznej podbudowie Młodej Polski, należy wymienić trzy nazwiska:

  • Zenon Miriam-Przesmycki
  • Stanisław Przybyszewski
  • Artur Górski
  • Miriam – odkrywca i propagator Norwida. Redagował gazetę pt. Chimera w latach 1901-1907, a wcześniej jeszcze czasopismo pt. Życie. Wydał cykl artykułów, w których głosił hasło sztuka dla sztuki i postulował autonomiczność literatury. Uważał, że sztukę należy wyzwolić od tendencyjności i od użyteczności, wierzył też w uszlachetniający wpływ piękna. Poetów uważał za elitę kulturalną. W 1914 r. wydał zbiór artykułów programowych pt. Pro arte.
  • Stanisław Przybyszewski – to z kolei barwna, oryginalna osobowość. Od jego nazwiska wywodzi się nawet termin – przybyszewszczyzna, charakteryzujący pewien sposób bycia i myślenia. „Jak rzadko kto w literaturze wcielił i wypowiedział siłę i prowokację modernistycznego buntu” – napisał o nim Kazimierz Wyka. Na łamach czasopism publikował artykuły: Confiteor, O nową sztukę. Kontynuował myśl Miriama, iż sztuka jest najwyższą wartością i celem samym w sobie.
    Wokół Przybyszewskiego istniała atmosfera skandalu. Wynikało to ze stylu życia, jaki wiódł, ostentacyjnej cyganerii, słynnych romansów – powikłanego życia prywatnego. Miał żonę Norweżkę, córkę z malarką Anielą Pająkówną, romans z żoną poety Jana Kasprowicza, którego małżeństwo rozbił. W filozofii swojej głosił siłę seksu i stanów patologicznych – one to bowiem obnażają „nagą duszę”, bez ingerencji mózgu i sił racjonalnych. A – wg Przybyszewskiego – tragizm ludzkiej natury wynika właśnie z antagonizmu pomiędzy duszą a mózgiem…
  • Artur Górski – był najbardziej umiarkowanym publicystą epoki, która zresztą od cyklu jego artykułów wzięła swoją nazwę. Górski w cyklu pt. Młoda Polska postulował autonomię polskiej literatury, głosił i wyznawał kult sztuki, a także wartość talentu artysty i jego prawo do szczerości.

Inne kierunki rozwoju:

  • powieść naturalistyczna,
  • powieść psychologiczna,
  • powieść obyczajowa,
  • symbolizm i naturalizm w prozie.

Jak rozpoznać naturalizm w prozie?

  • Pisarz ukazuje związek człowieka z naturą, biologiczność istoty ludzkiej, jej instynkty.
  • Ważną rolę w fabule odgrywa cykl natury.
  • Pisarz obnaża ciemne strony ludzkiej egzystencji.
  • Stosuje drobiazgowe i drastyczne opisy.

Romantyzm w Młodej Polsce, a dokładniej nawiązania do epoki, kontynuacja motywów romantycznych, objawiła się pod różnymi postaciami:

  • jako bunt jednostki przeciw Bogu (np. w Hymnach Kasprowicza);
  • jako kult jednostkowego artysty (poezja,sztuka dla sztuki);
  • jako motyw narodowowyzwoleńczy (Wesele, Wyzwolenie Wyspiańskiego),
  • jako temat powstań (Wierna rzeka Żeromskiego, Warszawianka, Noc listopadowa Wyspiańskiego).

Wesele Stanisław Wyspiańskiego stało się dramatem narodowym i wielkim wydarzeniem literackim. Punktem wyjścia jest wesele inteligenta, poety, z chłopką, które ma miejsce w chłopskiej chacie. Rozegrają się tu jednak sceny inne, fantastyczne, wizyjne, wypełnione postaciami z zaświatów.

Podjęte zostaną tematy:

  • zrywu narodowego,
  • niemocy społecznej,
  • charakterystyki inteligencji,
  • charakterystyki wsi,
  • ludomanii i dekadencji.
  • W dramacie napotykamy różnorakie symbole: przedmioty, jak podkowa, złoty róg, osoby, jak Stańczyk, sceny – jak finalny chocholi taniec.symbolizm i naturalizm w prozie.

 

Najważniejsze wydarzenia

  • 1891 – I seria Poezji Przerwy-Tetmajera,
  • 1894 – polski przekład Kwiatów zła Baudelaire’a,
  • 1895 – Rozdzióbią nas kruki, wrony… Stefana Żeromskiego,
  • 1896 – pierwsze pokazy kinematografu w Warszawie i Lwowie,
  • 1898 – Krzak dzikiej róży Jana Kasprowicza,
  • 1898 – manifest Młoda Polska Górskiego,
  • 1899 – Przybyszewski w Krakowie – Confiteor,
  • 1900 – Ludzie bezdomni Żeromskiego,
  • 1901 – premiera Wesela Wyspiańskiego,
  • 1901 – Sny o potędze – Staff,
  • 1902 – Hymny Kasprowicza,
  • 1903 – Nagroda Nobla dla Skłodowskiej,
  • 1904 – Chłopi Reymonta,
  • 1905 – rewolucja w Rosji – wybuch rewolucji w zaborze rosyjskim, krwawe stłumienie jej przez wojska carskie,
  • 1905 – za karę za rewolucję zamknięcie Uniwersytetu i Politechniki w Warszawie,
  • 1911 – pierwsza polska ekranizacja literatury – Dzieje grzechu wg Żeromskiego – film niemy,
  • 1912 – pierwsza polska Kronika Filmowa,
  • 1913 – Księga ubogich Kasprowicza,
  • 1913 – otwarcie Teatru Polskiego w Warszawie,
  • 1914 – wybuch I wojny światowej – militarne organizacje polskie z Galicji przekształcają się w Legiony Polskie pod wodzą Piłsudskiego, a przy armii austro-węgierskiej.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

LITERATURA OKRESU Młodej Polski

MŁODA POLSKA – TABELA

Programy literackie, które określiły epokę Młodej Polski

Uporządkuj i zaprezentuj literacki dorobek Młodej Polski

Młoda Polska – charakterystyka epoki

Poezja młodopolska

Powieść młodopolska

W kręgu symboliki Młodej Polski

Nurty i przedstawiciele Młodej Polski

Tematy charakterystyczne dla literatury Młodej Polski

TEST z Młodej Polski

";?>
PODYSKUTUJ: