Nowe kierunki propagujące nowe formy to:

  • ekspresjonizm,
  • awangarda poetycka,
  • futuryzm,
  • dadaizm,
  • nadrealizm,
  • neoklasycyzm.

Tematem nowej poezji będą: technika, miasto, maszyny, tłum.

Ekspresjonizm

Ojczyzną nurtu były Niemcy, a podjęło go nowe pokolenie około 1910 roku. Ekspresja – to wyrażanie, uzewnętrznianie tego, co tkwi głęboko we wnętrzu człowieka. Poezja musi wyrażać to wnętrze – tak jak obraz Muncha pt. Krzyk materializuje i obrazuje, zdawałoby się abstrakcyjne, zjawisko.

Awangarda poetycka

Nurt francuski reprezentowany przez Apollinaire’a – piewcę ,,nowej poezji”. Ma być ona aktem twórczym i powołać do istnienia nowy świat, a ponieważ stwarza rzeczy nieistniejące – poecie przysługuje pełna i nieograniczona wolność twórcza.

  • Twórcy awangardy głosili:
    • swobodny tok obrazowania,
    • liryzm wizualny (kształt utworu też ma być widoczny, np. wiersz w kształcie fontanny, żołnierza itp.),
    • prozaizmy w poezji,
    • poezja kreacyjna – czyli powołująca do istnienia nowy świat, który dotąd istniał tylko w wyobraźni poety.
  • Wiąże się z awangardą termin liryzmu wizualnego – czyli dążenie do tego, by utwór wyrażał, mówił coś również swoją stroną wizualną, układem graficznym. Tworzono więc wiersze–fontanny i wiersze–automobile, układając wersy w przedziwne rysunki.

Futuryzm

Nurt stworzony przez Filippa Thomassa Marinettiego, odrzucający przeszłość, a głoszący apoteozę przyszłości.  Za temat poezji obrali sobie futuryści cywilizację miast i technikę.

  • Głosili, że:
    • wojna to jedyna higiena świata;
    • profesorowie, archeolodzy i muzea to gangrena tego świata.
  • Przedstawiciele futuryzmu:
    • Filippo Marinetti,
    • Włodzimierz Majakowski w Rosji.
  • Filippo Marinetti – cechy poezji:
    • tylko przyszłość,
    • pejzaże miast,
    • techniki cywilizacji,
    • bunt przeciw tradycji i dziedzictwu przeszłości,
    • kult przemocy i wojny,
    • nowy język poetycki,
    • odrzucenie ortografii i interpunkcji.
  • Hasło: Ryczący automobil jest piękniejszy niż Nike z Samotraki.

Dadaizm

To już skrajna koncepcja poetycka. Ruch dada rozwinął się w Szwajcarii, a nazwę wziął od zabawki niemowlęcej. Programem dadaistów był bezsens, celem bunt przeciw całemu światu. Poematy ,,dada” składać się miały z przypadkowo złożonych sylab lub słów.

  • Głosili:
    „Włóżcie słowa do kapelusza, wyciągnijcie na chybił trafił, a otrzymacie poemat dada”.
    Mieszanka sylab nie przetrwała długo, lecz dadaizm stał się źródłem kierunku w malarstwie (tzw. collage).

Neoklasycyzm

To najmniej rewolucyjna koncepcja nowej poezji. Poeci tego nurtu stosują swojego rodzaju odwrót w stronę klasyki.

  • Przedstawiciele futuryzmu:
    • Paul Valéry (Francuz) tworzy filozoficzne aluzje, abstrakcje intelektualne, lecz formę utworów buduje według klasycznych wzorców.
    • Thomas Eliot (Anglik) pragnie przeżywać doświadczenia minionych epok i proponuje ponadczasowe rozumienie świata – zwłaszcza w swoim słynnym dziele pt. Ziemia jałowa.
  • Paul Valéry – echy poezji:
    • poezja „czysta”
    • erudycja, intelekt
    • tradycyjne gatunki (oda, sonet)
    • porządek, synteza wiersza

Surrealizm (nadrealizm)

jest konsekwencją realizacji psychoanalizy w literaturze i sztuce. Odkrywając podświadomość, Freud stworzył nowe przestrzenie dla artystów wszelkich dziedzin – ale zdegradował rozum, świadomość i logikę myśli. Surrealiści zapragną utrwalić sen, wizję, halucynację – będą je malować lub rekonstruować słowem. Wykorzystują grę skojarzeń, strofami złożonymi ze swobodnie kojarzonych słów.

  •  Do głównych twórców należą:
    • André Breton,
    • Paul Eluard,
    • Louis Aragon.
  • André Breton – Cechy poezji:
    • próbuje zapisać własne skojarzenia, wizje, wyłączając rozum,
    • poezja – areną podświadomości.

Poeci rosyjscy!

Dwudziestolecie jest epoką rozkwitu poezji rosyjskiej. Tworzą mistrzowie tacy jak: Jesienin, Achmatowa, Błok, Majakowski.

  • Szczególnie warte uwagi są biografie poetów – ofiar reżimu stalinowskiego: Osip Mandelsztam – zesłany na Syberię za wiersz przeciw Stalinowi, zmarł w drodze na Kołymę oraz Borys Pasternak – poeta, pisarz, autor słynnej powieści Doktor Żywago – nie mógł odebrać przyznanej mu Nagrody Nobla. Powieść zostaje zakazana w Związku Radzieckim.


Zapamiętaj!

Tematem nowej poezji będą:

  •  technika
  •  miasto
  •  maszyny
  •  tłum

Guillaume ­Apollinaire

był pół-Polakiem (Apolinary Kostrowicki), awangardowym poetą francuskim, osobą znaną w paryskich kręgach artystycznych, wreszcie – dzielnym żołnierzem I wojny światowej. To on jest autorem terminu surrealizm i nadał prądowi imię, używając słynnej metafory koła (człowiek chciał naśladować chód, więc wymyślił koło i tak powstał surrealizm). Znany wiersz Prześliczna rudowłosa napisał dla swojej żony Jaqueline Kolb, z którą ożenił się krótko przed śmiercią.

Czym wyróżnia się akmeizm na tle nowatorskich prądów i tendencji w literaturze dwudziestolecia?
Obroną tradycji, piękna i tendencji klasycyzujących.

  • Futuryzm parł do przodu, odrzucał przeszłość w ogóle.
  • Dadaizm proponował przypadkowe składanki z sylab, abstrakcjonizm deformował kształty rzeczywiste.
  • Nadrealizm poszukiwał materii poetyckiej w sferze nieświadomości, snu, halucynacji.

Akmeizm, powstały ok. 1912 r., chciał bronić ,,czystego piękna”, zamiast drążyć współczesną problematykę, odwoływał się do literackich tradycji, a nazwę swą wywiódł z greki, w której akme znaczy szczyt. Jak widać, był to nurt niezbyt rewolucyjny, nic dziwnego, że wzbudzał niechęć i wrogość artystów zaangażowanych w rewolucyjną działalność. Trzeba bowiem wiedzieć, że akmeizm jest głównie zjawiskiem literatury rosyjskiej, jego przedstawiciele to: Osip Mandelsztam, Anna Achmatowa. Poeci, którzy przekonali się, że odwrót od panującej rzeczywistości nie jest łatwy.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

2. NOWE w literaturze i sztuce dwudziestolecia. – Nowe tendencje w powieści. Nowe nurty w poezji . Nowe kierunki w sztuce.

Wymień i scharakteryzuj nowe tendencje w poezji XX wieku.

Dwudziestolecie międzywojenne – TABELA

Dwudziestolecie międzywojenne w Polsce – TABELA