Dokonaj charakterystyki Rodiona Raskolnikowa.

W charakterystyce postaci uwzględnij następujące elementy:

  • Wstępną prezentację postaci – tutaj warto przedstawić Raskolnikowa jako byłego studenta, po­cząt­ku­ją­ce­go filozofa, twórcę teorii, w której uzasadnił, że jednostki wybitne, genialne mają prawo de­cy­do­wać o losach swoich mniej utalentowanych, „zwyczajnych” bliźnich i dla dobra ogółu przekroczyć nawet ogólnie przyjęte normy postępowania. Rozważ, w jakim stopniu bytowanie na granicy prze­trwa­nia popchnęło go do stworzenia swojej kontrowersyjnej teorii i dokonania zbrodni. Podkreśl, że bohater żyje w skrajnej nędzy, przywołaj fakty potwierdzające tę opinię, np. warunki mieszkaniowe, brak pieniędzy na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Przypomnij sobie reakcję bohatera na fakt, że siostra zamierza poślubić Łużyna, by ratować rodzinę z biedy. Zastanów się, jaką wiedzę o Ra­skol­ni­ko­wie dzięki temu zyskujesz.
  • Wygląd zewnętrzny – zwróć uwagę na nędzny strój Rodiona – to nie tylko dowód jego biedy, ale również indywidualizmu. Dziwaczny kapelusz, w którym szedł przez plac Sienny, wyróżniał go spośród tłumu.
  • Cechy charakteru – podkreśl, że Raskolnikow to postać wewnętrznie skomplikowana, chwilami nawet pełna sprzeczności: bez wątpienia wrażliwy na ludzką krzywdę, gotowy nieść pomoc innym (np. rodzinie Marmieładowa) i jednocześnie zdolny do zabójstwa, gardzący tłumem, przekonany o własnej nieprzeciętności, o czym świadczy stworzona przez niego teoria na temat ludzi wyjątkowych. Zauważ także: był w stanie zabić, ale nie potrafił już udźwignąć ciężaru winy, przegrał z własnym sumieniem, chociaż wcześniej uważał, że ma prawo przekroczyć jego granice. Zatem silny i słaby jednocześnie. Weź pod uwagę, że to rzeczywistość boleśnie weryfikuje przekonanie Rodiona o własnej wyjątkowości. W czasie napadu wpada w panikę, zabija także niewinną siostrę Alony – Lizawietę. Nie umie nawet dokonać rabunku – zostawia dużą sumę pieniędzy, a zabiera trochę drobiazgów o nie­wiel­kiej wartości. Uciekając w przerażeniu, część z nich gubi. Chaotyczność jego działań dowodzi raczej słabości. Także późniejsze zachowanie Raskolnikowa nie mogło być dla niego dowodem bycia nad­czło­wie­kiem. Choruje, majaczy, rzeczywistość miesza mu się ze snami, z wyobrażeniami. Ściąga na siebie podejrzenia, żywo reagując na wszelkie komentarze dotyczące zabójstwa. Prowokuje rozmówców, niemal przyznając się do tego czynu. Idzie do mieszkania lichwiarki, przedstawia się stróżowi własnym nazwiskiem. Wciąż obawia się aresztowania, sądzi, że śledczy wie już o wszystkim.
  • Stosunek do świata – niewątpliwie buntowniczy. I w pewnym sensie nihilistyczny. Zauważ; Ra­skol­ni­kow nie może i nie chce zaakceptować norm społecznych, w których żyje. Dlatego zabija li­chwiar­kę, która w jego przekonaniu była symbolem porządku społecznego sankcjonującego wyzysk i nędzę. Jednocześnie weź pod uwagę fakt, że bohater Zbrodni i kary chce kierować się w życiu ro­zu­mem, nie sercem. Podejmując decyzję o popełnieniu zbrodni, dokonuje prostego i bezdusznego ra­chun­ku arytmetycznego. Zinterpretuj w tym miejscu słowa Rodina podczas jednej z rozmów z Sonią – Raskolnikow powie: „To tylko jedna wesz”. W jego postawie widać również wyraźnie kryzys wiary – problem tak widoczny we współczesnym świecie. Rodion próbuje się modlić, ale nie może, mówi „A może Boga wcale nie ma”.
  • Podsumowanie zawierające własną opinię – to już kwestia indywidualna. Warto zauważyć, pu­en­tu­jąc swoje rozważania na temat bohatera Zbrodni i kary, że w postaci Raskolnikowa sumuje Dostojewski i romantyczne, i pozytywistyczne idee. Z pozytywizmem może łączyć bohatera chęć pomocy naj­uboż­szym. Dostrzega on całą niesprawiedliwość świata, ale nie widzi drogi naprawy w nauce i pracy. Rodion jest jednocześnie człowiekiem samotnym, wrażliwym, pełnym wewnętrznych rozterek. W teo­riach z jego artykułu można dostrzec romantyczny kult wybitnych jednostek.

 

Bohaterowie Zbrodni i kary wobec dobra i zła

Formuła tematu stawia pewien problem – pytanie: jacy naprawdę są bohaterowie Dostojewskiego? Trzeba na nich spojrzeć w kategoriach moralnych.

Możesz przyjąć formę rozprawki, stawiając na początku tezę, np. bohaterowie Dostojewskiego to postacie niejednoznaczne, miotające się między moralnym upadkiem a najwyższymi uczuciami, mię­dzy szczęściem a nędzą, między wiarą a niewiarą.

  • Zbierz argumenty: jest ich wiele. Przywołaj historię Soni: zauważ, że to piękna, młoda dziewczyna, głęboko wierząca, o duszy prostej i szczerej, którą jednak rodzinna nędza zmusiła do zarabiania wła­snym ciałem. W odniesieniu do głównego bohatera gra rolę niemal anielską – obdarzywszy go głęboką miłością, doprowadza do jego wewnętrznej przemiany. Kocha Rodiona, a gdy dowiaduje się odeń o jego zbrodni, namawia go do przyznania się do winy i odpokutowania grzechu. Kiedy to nastąpi – będzie mu towarzyszyć na katordze. Podkreśl wyraźnie, że w tej postaci świętej ladacznicy Dostojewski raz jeszcze realizuje swą ideę głębokiego dobra, tkwiącego w każdym człowieku, nawet takim, któremu zdarzyło się fatalnie zbłądzić. Inny wymowny przykład to Swidrygajłow: okryty ponurą sławą z przeszłości (rzekome zabicie czternastoletniej dziewczyny, dziwne relacje z żoną) próbuje brutalnie uwieść Dunię, a jednocześnie stać go na to, by wręczać duże pieniądze skruszonej grzesznicy. Zwróć uwagę na tragiczny koniec jego historii i skomentuj to wydarzenie. Nie zapomnij o głównym bohaterze. To również przykład ilustrujący postawioną tezę: pod wpływem miłości Soni Raskolnikow – zabójca lichwiarki – sięga po Pismo Święte. Dopiero wówczas „rozpoczyna się nowa historia, historia stop­nio­wej odnowy człowieka, historia stopniowego odradzania się, stopniowego przechodzenia z jednego świata w drugi”. Nawet odrażający Marmieładow przejawia chwilami pozytywne cechy, odkrywa ludzką twarz człowieka, który nie jest w stanie podźwignąć się z upadku.
  • Przykłady obuduj komentarzem, jakimś trafnym spostrzeżeniem, np.: w kształtowaniu losów nie­któ­rych bohaterów widać wyraźną regułę – paradoksalnie grzech staje się niezbędny, by nastąpiło „zmartwychwstanie”, duchowe przeobrażenie.
  • Sformułuj ostateczną konkluzję, np. że bohaterowie Zbrodni i kary wybierają – dosłownie – między Chrystusem i szatanem, z tym, że pierwiastki dobra i zła tkwią w nich samych. Co za tym idzie – najbardziej świetlana postać może u Dostojewskiego popełnić nagle najohydniejszą zbrodnię, a naj­gor­sza kanalia – dokonać czynu godnego świętego. Bardzo rzadko zdarza im się osiągać harmonię, z reguły pozostają w zawieszeniu między dobrem a złem. Zaznacz, że tego rodzaju postawa życiowa, na cześć pisarza, nazwana nawet została dostojewszczyzną.