Praca domowa  Don Kichot

1. Don Kichot – idealista czy szaleniec? Jak oceniasz tę postać?

Argumenty przemawiające za idealizmem

  • Bohater świadomie wybiera styl życia błędnego rycerza, gdyż jest znudzony przyziemnością i nijakością wiejskiego bytowania.
  • W wieku 50 lat postanawia zrealizować swoje literackie inspiracje i przeżyć przygodę swojego życia.
  • Chce wskrzesić zapomniane ideały rycerskie w epoce, w której liczą się tylko dobra materialne.
  • Pragnie zaznaczyć swój indywidualizm i oryginalność.
  • • Jego niekonwencjonalny styl życia nie czyni właściwie nikomu szkody – przecież dzisiaj dorośli ludzie także uczestniczą w tzw. bractwach rycerskich, traktując rozgrywki i turnieje jako odskocznię od nudy i szarej codzienności.
  • Don Kichot mimo swego dziwactwa zyskuje sobie jednak podziw i uznanie innych bohaterów powieści – Sancho Pansa towarzyszy mu przecież w jego szalonych eskapadach z wolnej i nieprzymuszonej woli.
  • Walkę z wiatrakami można odczytać symbolicznie jako aktywne przeciwstawienie się złu w świecie.
  • Idealizacja damy serca to próba ocalenia wzniosłego, pięknego wymiaru miłości, to wyraz niezgody na trywialną zmysłowość.
  • Przed śmiercią dystansuje się do swojej pasji, ale bynajmniej nie żałuje tego, co przeżył.

Argumenty przemawiające za szaleństwem

  • 50-letni mężczyzna pod wpływem lektury romansów rycerskich postanawia przeobrazić się w błędnego rycerza i porzuca swój majątek.
  • Utożsamia się ze średniowiecznym rycerstwem, jego nieaktualnymi ideałami, nie potrafi się odnaleźć w epoce, w której przyszło mu żyć.
  • Terroryzuje całe otoczenie, zmuszając je do uczestnictwa we własnym szaleństwie.
  • Wyrządza nieobliczalne szkody, morduje niewinne zwierzęta, zmusza ludzi do walki, dewastuje wiatraki, powodując liczne konflikty – jest groźnym dla otoczenia szaleńcem.
  • Nie odróżnia wytworów swojej wyobraźni od rzeczywistości.
  • Wymyśla sobie postać damy serca, Dulcynei z Toboso, i nakłada własną projekcję na osobę prostej wiejskiej dziewczyny, która nawet nie wie, że jest obdarzana tak irracjonalnym uczuciem.
  • Gdyby nie zdrowy rozsądek i opieka Sancho Pansy szaleńcze wyczyny Don Kichota skończyłyby się prawdopodobnie tragicznie, to Sancho ratuje przyjaciela przed skutkami jego obłędu.
  • Czy teraz widzicie, jak różnie można interpretować te same fakty?
  • Czy da się odpowiedzieć jednoznacznie na pytanie postawione na początku dyskusji?
  • Chyba nie – ocena bohatera Cervantesa w dużej mierze zależy od naszej własnej osobowości i od cech, które w niej przeważają – czy będzie to idealizm i romantyczna oryginalność, czy też racjonalizm i zdroworozsądkowe podejście do życia. 


2. Wyjaśnij znaczenie terminu „donkiszoteria”.

Donkiszoteria jest pojęciem ambiwalentnym, czyli niejednoznacznym. Dzisiaj rozumiemy pod tym słowem idealistyczną, choć śmieszną i niepotrzebną walkę z urojonym przeciwnikiem. Donkiszoteria oznacza także walkę, często nadmiernie brawurową i na pokaz, z przejawami zła w świecie. To również narażanie się na przygody, awantury i nadmierne ryzyko w imię indywidualnych „wyższych” racji. Pojęcie to miałoby więc wydźwięk raczej negatywny, chociaż nieco żartobliwy.
Czy jednak donkiszoteria jest do końca anachroniczna i godna uśmiechu politowania? Można ją przecież rozumieć jako bunt idealisty i marzyciela przeciw przyziemnej przeciętności czy też bunt indywidualisty przeciwko małostkowemu i ograniczonemu społeczeństwu.


3. Jakie wartości uosabiają don Kichot i Sancho Pansa?

Warto zauważyć, że postaci błędnego rycerza i jego giermka są celowo stworzone przez autora na zasadzie kontrastu. Uosabiają dwie strony życia, dwie, diametralnie się różniące postawy życiowe i światopoglądowe. Są zarazem swoim przeciwieństwem i koniecznym uzupełnieniem. To wszakże przyjaciele – pomagają sobie nawzajem, ratują się z najtrudniejszych opresji – jeden nie mógłby istnieć bez drugiego.

Don Kichot to:

  • typ wychudłego ascety
  • marzenia, wzniosłość, patos
  • skrajny idealizm
  • walka w imię wysokich ideałów etycznych, honoru i sławy
  • pragnienie naprawiania świata i pokonywania zła
  • miłość platoniczna do idealnej kochanki
  • refleksyjność

Sancho Pansa to:

  • typ grubawego, przysadzistego wesołka
  • życiowy praktycyzm, przyziemność
  • racjonalizm, a nawet tzw. zdrowy chłopski rozum
  • walka z konieczności i dla łupów
  • pragnienie spokojnego i dostatniego życia
  • miłość cielesna, czerpanie z życia radości
  • zmysłowość


Jaki to gatunek?


Odpowiedź wcale nie jest jednoznaczna.

  • Przede wszystkim to powieść, nawiązująca do popularnej w literaturze hiszpańskiej powieści awanturniczo-łotrzykowskiej.
  • Zawiera elementy średniowiecznego eposu i romansu rycerskiego, badacze literatury dopatrują się w niej podobieństw do Pieśni o Rolandzie.
  • Można też ją traktować jako parodię eposu rycerskiego.
  • Jest także podobna do orientalnych nowel i opowiadań, np. do Księga tysiąca i jednej nocy. Nie jest to dziwne, gdyż kultura arabska miała duży wpływ na literaturę Półwyspu Iberyjskiego.
  • Możemy też odnaleźć motywy z powieści pasterskiej.


Co oznacza sformułowanie „błędny rycerz”?

Pierwsze sylwetki błędnych rycerzy pojawiają się w bretońskim cyklu Opowieści o królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu. Traktowali oni swoje wojownicze rzemiosło jako sztukę dla sztuki, jak również jako swoiste posłannictwo – obrony słabych i uciśnionych, walki z tym wszystkim, co zagraża człowiekowi i jest utożsamiane ze złem – czyli smokami, potworami, złymi czarodziejami, a także… niegodziwymi rycerzami. Kochali pojedynki i walkę dla samej walki, nie mieli stałego miejsca zamieszkania, na rzecz realizacji własnych rycerskich ideałów wyrzekali się materialnych dostatków. Wojowali w imię honoru lub dla damy swego serca, nie było dla nich większej nagrody niż uczciwe zwycięstwo w honorowym pojedynku. Postać błędnego rycerza przeniknęła na stałe do kanonu europejskiej literatury.


Czy w polskiej literaturze mamy w XVII wieku próbę wskrzeszenia eposu rycerskiego?

Tak, jest nią dziełko Wacława Potockiego Transakcja wojny chocimskiej. Nie ma w nim jednak cech parodii, jest absolutnie poważne i zachowuje w pełni konwencję gatunku. Opisuje wojnę polsko-turecką, przedstawia polskich rycerzy jako niezłomnych obrońców „przedmurza chrześcijaństwa” przed nawałą „muzułmańskich psów”. Potocki, pragnąc reaktywować wzorzec pozytywnego Sarmaty, wyolbrzymia takie cechy Polaków, jak: patriotyzm, bitewna odwaga, poświęcenie dla ojczyzny. Idealizuje także postać hetmana Karola Chodkiewicza, przedstawiając tego człowieka w starszym wieku jako wzór młodzieńczej sprawności i zapału. Na jedno słowo ukochanego wodza zmęczeni żołnierze znowu ochoczo ruszają do walki.

Cóż, eposy rycerskie, a raczej ich wersje XVII-wieczne służyły różnym celom – Transakcja wojny chocimskiej miała charakter tyrtejski i parenetyczny.

Facebook aleklasa 2