Na podstawie przedstawionego fragmentu oraz znajomości powieści ukaż dramatyzm decyzji Tomasza Judyma oraz motywy jego wyboru.

Tuż obok stóp Judyma było szerokie, suche zawalisko, otwór w postaci leja zwróconego wierzchołkiem na dół. W głębi ziemi pod nim były niegdyś galerie kopalni. Warstwy skał piaskowca i łupku gliniastego, wskutek „wyrabowania” budynku podtrzymującego piętro, zarwały się od własnego ciężaru i spadając, odłamami swymi napełniły puste przestrzenie pokładów węgla. Gleba zewnętrzna zsunęła się w przepaść wraz z murawą, krzewami i utworzyła dół głębokości dwudziestu metrów.
W miejscu rozdarcia widać było pręgi piachu siwe i jasnożółte. Naokół stały karłowate, nędzne sosny.
Jedna z nich rosła na samym brzegu zawaliska. Oberwana ziemia ściągnęła w głębinę prawy jej korzeń, a lewy został na twardym gruncie. Tak ją dzieje kopalni rozdarły na dwoje. Pień jej stał jedną połową swoją w górze, a drugą szedł wraz z zawaliskiem, niby istota ludzka, którą na pal wbito. Tamten, z bryłami ziemi w dół ściągnięty, prężył się jak członki na torturach. Wszczepione w glebę pazury górne trzymały się z całej siły.
Judym zsunął się w zawalisko, żeby go nikt nie widział. Rzucił się na wznak. Pod sobą w głębi ziemi słyszał od czasu do czasu huk wystrzałów dynamitu i prochu. W górze widział obłoki sunące po niebie lazurowym.
Obłoki jasne, święte, zaczerwienione obłoki…
Tuż nad jego głową stała sosna rozdarta.
Widział z głębi swojego dołu jej pień rozszarpany, który ociekał krwawymi kroplami żywicy. Patrzał w to rozdarcie długo, bez przerwy.
Widział każde włókno, każde ścięgno kory rozerwane i cierpiące. Słyszał dookoła siebie płacz samotny, jedyny, płacz przed obliczem Boga.
Nie wiedział tylko, kto płacze…
Czy Joasia? – Czy grobowe lochy kopalni płaczą?
Czy sosna rozdarta?

1. Usytuuj dzieło w czasie i epoce

Powieść z 1900 roku, typowy model prozy Stefana Żeromskiego. Należy do utworów młodopolskich, kształtuje symbol Judymowego poświęcenia utrwalony w polskiej kulturze.

2. Co musisz pamiętać o lekturze?

  • Jest to powieść modernistyczna.
  • Zwróć uwagę na wiele aspektów bezdomności w utworze – doświadczanie i obserwowanie ich w znacznym stopniu skłoniło bohatera do podjęcia wiadomej decyzji.
  • Zinterpretuj symbol rozdartej sosny: symbolizuje sytuację wyboru, przed jaką stoi Judym: szczęście osobiste czy dobro ogółu.

Tomasz Judym

  • Judym to jednocześnie społecznik, buntownik, idealista i człowiek rozdarty wewnętrznie.
  • To ambitny lekarz o społecznikowskim zacięciu.
  • Nie był wygodnym współpracownikiem.
  • Przypomnij losy Judyma i jego pochodzenie społeczne: to ubogi syn szewca pijaka, który skończył studia dzięki finansowej pomocy ciotki.
  • Zwróć uwagę na historyczne okoliczności wyborów dokonywanych przez Judyma – sytuację polityczną Polski i filozofię pozytywistyczną.
  • Bohater sam motywuje swój wybór drogi życiowej:
    Nie mogę mieć ani ojca, ani matki, ani żony, ani jednej rzeczy, którą bym przycisnął do serca z miłością, dopóki z oblicza ziemi nie znikną te podłe zmory. Muszę wyrzec się szczęścia. Muszę być sam jeden. Żeby obok mnie nikt nie był, nikt mię nie trzymał.

Dramatyzm decyzji Tomasza Judyma

  • Rozdarta sosna jest symbolem dramatycznej decyzji bohatera.
  • Judym jest rozdarty wewnętrznie.
  • Dylemat moralny doktor Judym rozstrzyga drastycznie na rzecz idei.
  • Judym wybrał służbę idei poświęcania się dla dobra najuboższych, odrzucając miłość swojej ukochanej.
  • Wykorzystaj opinię Konińskiego, który umiejscawia Ludzi bezdomnych w przestrzeni etosu chrześcijańskiego, dostrzegając w postaci doktora Judyma spełnienie Chrystusowego ideału życia, wyrażającego się przede wszystkim w miłości bliźniego i pomocy niesionej cierpiącym.
  • Zastanów się: czy na własnym (i Joasi) nieszczęściu uda mu się zbudować szczęście innych? Czy pozbawiając siebie prawa do posiadania domu, rodziny, właściwie po prostu rezygnując z samego siebie, będzie mógł skutecznie zmierzyć się ze światem? Czy taka postawa nie wyjaławia go wewnętrznie? I czy aby dobrze służyć innym, należy naprawdę zrezygnować z własnego szczęścia?

3. Co wyczytasz z przytoczonego tekstu?

  • dokładny opis drzewa – symbol rozdarcia duchowego
  • dualizm sceny: ziemi, sosny, nieba i kopalni, uczuć
  • płacz – podkreślający trud decyzji