Hrabia Henryk wobec rodziny, sztuki, historii.

We wstępie przypomnij funkcję bohatera:

W pierwszej części, czyli tak zwanym dramacie rodzinnym, główny bohater spełnia dwie funkcje – występuje jako poeta i Mąż. Obydwu ról nie sposób od siebie oddzielić, albowiem wzajemnie się na siebie nakładają, chociażby dlatego, że autor zastosował schemat trójkąta małżeńskiego w sposób nie do końca typowy.

W rozwinięciu przyjrzyj się bliżej jego działaniom
Hrabia Henryk zostaje postawiony wobec dwóch kobiet: prozaicznej, przeciętnej żony i udu­cho­wio­nej, olśniewającej urodą kochanki, ale owa kochanka wydaje się postacią przynależną bardziej do romantycznego świata grozy niż do realnej rzeczywistości. Staje się uosobieniem romantycznej mi­ło­ści, a przede wszystkim romantycznej poezji, której uduchowionym wyznawcą jest przecież Hrabia Henryk.

Czy z tej historii płyną jakieś wnioski? Niewątpliwie tak.

  • Po raz kolejny okazuje się, że ludzki świat pozbawiony jest autonomii, duchy, upiory, widma rządzą w nim niepodzielnie, potrafią dzięki mi­ster­nej grze i magicznym sztuczkom dokonać niemałego spustoszenia w ludzkim życiu.
    Budzą grozę i niepewność, powodują, że człowiek romantyczny nigdy nie czuje się bezpieczny.
  • Historia Henryka i Marii ma również wymiar moralny. Tragiczne losy bohatera dowodzą, że jedynie w kręgu ideałów rodzinnych człowiek może odnaleźć pełnię szczęścia.

Dziwić może ta teza z co najmniej dwóch względów. Romantycy przecież pogardzali instytucją mał­żeń­stwa, która, według ich mniemania, była kresem miłości, niszczyła prawdziwe uczucie. Czyżbyśmy mieli do czynienia z weryfikacją tak atrakcyjnej dla romantyka opinii? Sam Krasiński był ponadto bohaterem wielu skandalów miłosnych, nie zważał na konwencje obyczajowe i opinie otoczenia.

W części drugiej Hrabia Henryk spełnia funkcję przywódcy obozu arystokracji. Próbuje tym razem zrealizować się na arenie historii, uprzednio poniósłszy klęskę na polu prywatnym. Przez pryzmat widzenia bohatera oglądamy dwa obozy o diametralnie różnych dążeniach i celach: obóz arystokracji i obóz rewolucji.

Arystokraci bronią się w katedrze Świętej Trójcy. Można powiedzieć, że to „ostatnie okopy” starego porządku. Hrabia Henryk (i inni) przysięgają, że będą walczyć do końca. Szybko jednak tracą odwagę i próbują „układów” z wrogiem, lecz Hrabia Henryk pogardza taką postawą. Ostateczne starcie przy­no­si arystokratom klęskę – Orcio ginie trafiony kulą, Hrabia Henryk rzuca się w przepaść. Pankracy na czele rewolucjonistów pokonuje arystokrację i wydaje wyrok śmierci na wszystkich jej re­pre­zen­tan­tów, którzy okazali się zresztą słabi, tchórzliwi i podli. Nie znaczy to jednak, że Pankracy zwyciężył! W chwili najwyższego triumfu poraża go Boski blask – wizja Chrystusa, który oślepia wodza re­wo­lu­cjo­ni­stów.

W zakończeniu podsumuj

Hrabia Henryk jest bohaterem przegranym – na wszystkich wymienionych polach poniósł klęskę. Ocalił tylko (lub aż) swój honor.

 

Charakterystyka Hrabiego Henryka.

We wstępie przedstaw postać.

Hrabia Henryk – główny bohater Nie-Boskiej komedii – na początku akcji jest arystokratą, bogatym, świeżo poślubionym człowiekiem. Nosi imię Mąż, później w dalszych częściach występuje jako Hrabia Henryk – dojrzały wdowiec, przywódca arystokratów w walce z rewolucjonistami.

W rozwinięciu oceń bohatera poprzez obserwację jego czynów

Początkowo dokonuje czynów złych – podąża za Dziewicą, porzuca rodzinę. Dziewica, którą możemy traktować albo jako uosobienie romantycznej miłości, przeciwieństwo nudnego i schematycznego życia w rodzinie, albo jako uosobienie poezji – odciągającej człowieka od zwykłego, prozaicznego życia – okazuje się siłą niszczącą rodzinę Męża… Jakkolwiek by interpretować tę postać, Henryk dokonał wyboru. Porzucił rodzinę, dla znikomej rozkoszy. Okazał się egoistą. Był zapatrzony wyłącznie w sie­bie, nie myślał o żonie ani synku, złamał ślubną przysięgę. Popełnił błąd nie tylko wobec rodziny. Hrabia Henryk zgrzeszył wobec prawdziwej poezji, poezji twórców romantycznych. Używał jej egoistycznie dla pustego poetyzowania i rozkoszy, dlatego stała się dla niego przekleństwem. Jego czyny, zwłaszcza gdy występuje w roli męża, są więc bardzo dyskusyjne moralnie.

Hrabia Henryk przechodzi jednak metamorfozę: z Męża staje się Hrabią Henrykiem, z nieszczęśliwego poety i małżonka – troskliwym ojcem, wodzem arystokratów, bojownikiem o ideę ogólną. I w tej roli spełnia się lepiej. Choć nie jest w stanie niczego zrobić dla swego syna, otacza go miłością i troską. Dzięki małżeństwu, a później samotnemu wychowywaniu chorego dziecka, Henryk uczy się wy­trwa­ło­ści i zaczyna rozumieć swój egoizm, pychę i błędy. Natomiast jako przywódca obozu arystokratów okazuje się człowiekiem odpowiedzialnym, gotowym wytrwać w swych postanowieniach, prze­ko­ny­wać i nie dopuścić do klęski. Jest szlachetny i honorowy, pogardza zdradą i tchórzostwem. Powaga, odpowiedzialność, inteligencja i odwaga ujawniają się także przy spotkaniu z przywódcą wrogiego obozu – Pankracym. Z rozmowy wynika, że przeciwnik obdarza go szacunkiem, obaj mężczyźni dotrzymują danego sobie słowa. W argumentacji Henryka słychać także dumę z pochodzenia, z wy­so­kie­go rodu – i poczucie odpowiedzialności jakie z tego wynika. Nawet wtedy, gdy zostaje zupełnie sam, a wszyscy jego towarzysze chcą się poddać i prosić o łaskę, Henryk decyduje się na krok ostateczny. Zdaje sobie sprawę z tego, czym jest świat bez wartości, zna mechanizmy rządzące rewolucją. Nie chce być świadkiem upadku świata. Popełnia samobójstwo, rzucając się w przepaść.

W zakończeniu spróbuj wyważyć opinię

Nie jest to postać jednoznaczna. Możemy mówić o tym, że Henryk jest zarówno romantykiem, go­to­wym porzucić wszystko dla ulotnych wartości, wielkiej, nieskrępowanej więzami formalnymi miłości, dla poezji, jak i dojrzałym przywódcą obozu arystokratycznego, człowiekiem, który zrozumiał, jakie idee i wartości są w życiu ludzkim najważniejsze. Owszem ma na sumieniu poważne grzechy – ale też zrozumiał je, nawrócił się – a to postawa godna szacunku.

 

Opisz, jak ocenia Krasiński obie warstwy – rewolucjonistów i arystokratów.

We wstępie zaznacz sytuację autora

Dla Krasińskiego rewolucja była buntem niższych warstw społeczeństwa przeciwko szlachcie i ary­sto­kra­cji, wzniesionym, aby zniszczyć te klasy. Egzekucje odbywające się podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej (w tym ścięcie króla Ludwika XVI) traktował Krasiński jak przestrogę – bał się, aby podobne sceny nie powtórzyły się w Polsce. Krasiński nie przystąpił do powstania, ale ciągle uspra­wie­dli­wiał swoje zachowanie, tworząc różne teorie i ideologie.

W rozwinięciu scharakteryzuj obie grupy w świetle utworu

  • Rewolucjoniści to ludzie wywodzący się z niższych warstw społeczeństwa, którzy są żądni krwi, a których jedynym celem jest zburzenie istniejącego ładu zarówno społecznego – obalenie władzy arystokracji, jak i religijnego – zniszczenie chrześcijaństwa. W dramacie wśród rewolucjonistów są Żydzi (przechrzty), którzy chcą nie tylko zniszczyć chrześcijaństwo, ale także podporządkować sobie świat (poglądy antysemickie to znów wpływ ojca, który był autorem książeczki O Żydach w Polsce z 1818 roku). Rewolucjonistami w dramacie Krasińskiego manipulują przywódcy rebelii, kierują oni motłochem za pomocą siły i strachu (dla nich nie ma już autorytetów), czasem pozwalając im na zabawę (tzn. na krwawe orgie).
  • Arystokraci to obrońcy, nauczyciele prostego ludu, budowniczowie tradycji i historii wielu pokoleń – walczą w imię honoru, obrony własności i wiary chrześcijańskiej. Obrońcy dawnego porządku nie są jednakże środowiskiem bez wad. W chwilach ostatecznych ujawnia się ich tchórzostwo, fałsz, sprze­daj­ność.

W zakończeniu podsumuj

Krasiński opisując rewolucję, pokazuje najniższe warstwy (chłopów i mieszczan) jako tych, którzy w szale nienawiści mszczą się na panach za lata ucisku, głodu, niemoralności i zbrodni szlachty – świat rewolucji to apokalipsa (całkowite zniszczenie świata arystokracji) w imię haseł równości, wolności, powszechnej własności i ateizmu. Według głoszonego przez Krasińskiego prowidencjalizmu in­ter­wen­cja Boga była nieunikniona i oczywista.

Skojarz
Problem poezji romantycznej – jej kształtu, roli, przeznaczenia – jest tematem wszechobecnym w li­te­ra­tu­rze romantycznej. Zaistniał chociażby w Konradzie Wallenrodzie Mickiewicza, dygresjach Be­niow­skie­go Juliusza Słowackiego, poezjach Norwida.

Czapka frygijska
Czapka w kolorze czerwonym, którą nosił lud Paryża w trakcie Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Była znakiem sympatii dla jej ideałów i przynależności do stronnictwa rewolucyjnego.

Filozofia Hegla
Obok prowidencjalizmu głosił też Krasiński postulaty Hegla. Bardzo podobała mu się teza o prze­ci­wień­stwach, które są rzeczą naturalną, a z ich zderzenia rodzi się postęp. Na przykład według Hegla „z przeciwieństw wytwarza się synteza, która z kolei staje się tezą, a wtedy do niej przyłącza się an­ty­te­za – i tak trójrytmem rozwija się świat”. Krasiński upatrywał takiej reguły w starciu sił rewolucyjnych, a nawet stosował ją do polskiej poezji. Uważał mianowicie, że Mickiewicz to teza, Słowacki – an­ty­te­za, a jego, Krasińskiego, dzieło – będzie syntezą.

Frenetyzm romantyczny – sposób kreowania świata przedstawionego za pomocą elementów grozy, makabry, satanizmu (motyw sztyletów w Nie-Boskiej…), ekspresyjnej poetyki, oddziałującej na wy­obraź­nię czytelnika.