Jaki portret artysty wyłania się z wiersza Testament mój Juliusza Słowackiego?

Wstęp I

Testament to dokument, w którym człowiek wyraża swą wolę dotyczącą podziału majątku i który pozostawi po sobie po odejściu z tego świata. Jest to dokument, który po spełnieniu pewnych warunków ma moc prawną. Jednak w przypadku testamentu Juliusza Słowackiego nie mamy do czynienia z podziałem budynków i pieniędzy – to testament poetycki, specyficzny gatunek literacki, z którym zetknęliśmy się choćby w późnym średniowieczu przy lekturze fragmentów „Wielkiego testamentu” François Villona.

Wstęp II

Juliusz Słowacki nie był człowiekiem bogatym, więc jego poetycki testament nie jest rozdziałem dóbr materialnych – poeta rozmyślał o spadku duchowym, który pozostawi najbliższym i przyszłym pokoleniom Polaków, o losach swojej „lutni”, czyli twórczości.

Rozwinięcie

Juliusz Słowacki nie pozostawił tzw. prawdziwego dziedzica swojego nazwiska, nie miał bowiem dzieci. Adresatami jego poetyckiego testamentu jest garstka przyjaciół i przyszłe pokolenia Polaków, w tym także i my, żyjący w XXI w. Jesteśmy spadkobiercami jego myśli i twórczości, a to wielka odpowiedzialność, którą obarcza nas autor dzieła.

Czego dowiadujemy się o nim samym? Słowacki pisze o sobie z goryczą. Nie zaznał zrozumienia ani wielkiej chwały za życia. Wcale jednak tego nie pragnął; nie chodziło mu o poklask. Postrzega siebie – jak czytamy w Testamencie moim jako sternika na walczącym okręcie, spadkobiercę świetnej przeszłoś­ci ojczyzny. Ukazuje siebie jako patriotę, który zawsze pragnął dobra ojczyzny i dla niej poświęcił swą młodość.

W Testamencie… poeta nakazuje „spalić serce w aloesie” i oddać je matce. Serce to ważny symbol romantyczny, a spalenie w aloesie oznacza uczynienie go nieśmiertelnym, ocalenie od zapomnienia. Tyle w kwestii prywatnej, ważniejsze jednak jest przesłanie ogólne – kierowane do przyjaciół i przyszłych pokoleń rodaków:

Lecz zaklinam – niech żywi nie tracą nadziei
I przed narodem niosą oświaty kaganiec;
A kiedy trzeba, na śmierć idą po kolei,
Jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec!…

Poeta zobowiązuje Polaków do poświęcenia się w imię wolnoś­ci narodu i uczuć patriotycznych. To wezwanie typowo romantyczne! Ale mamy tu też nakaz przypominający oświeceniowe hasła – mam tu na myśli „oświaty kaganiec” niesiony narodowi.

Najważniejszym „spadkiem”, duchowym dziedzictwem, które pozostawi po sobie poeta, jest jego poezja. Charakteryzuje ją jako siłę fatalną, która przetrwa długo po jego śmierci. Będzie ona męczyła kolejne pokolenia Polaków, będzie gnieść i uwierać ich dusze, będzie budziła w nich niepokój, nie pozwoli usnąć ich sumieniom i uczuciom patriotycznym. Jednym słowem – będzie zmuszać do działania, to poezja o wielkiej mocy, która przerobi zwykłych zjadaczy chleba w aniołów – w bojowników o idee, idealistów. Mamy tu więc do czynienia z horacjańskim toposem non omnis moriar („nie wszys­tek umrę”) – poeta pozostaje świadomy swego geniuszu, niezwykłości swoich dzieł i tego, że przetrwają one wieki. Jest to także poezja tyrtejska, czyli zachęcająca do walki, budząca ducha patriotyzmu i chęć poświęcenia się dla ojczyzny. W tym utworze ważny jest motyw walki o wolność kraju – nawet gdy trzeba będzie oddać życie za ojczyznę, nie powinno to przerażać ani zniechęcać prawdziwych patriotów.

Zakończenie

Testamenty poetyckie to utwory podsumowujące, w nich artyści formułują przesłanie swojej twórczości, ale nie tylko – tego typu dzieła nie są wolne od wątków osobistych. Dla całościowego odbioru dorobku danego twórcy testamenty mają wielkie znaczenie.

Na koniec warto jeszcze wspomnieć o tym, że w utworze pojawił się bardzo ważny motyw romantyczny – samotnego bohatera, który swoje życie poświęcił ojczyźnie, sprawom narodu – mamy więc tu do czynienia z prometeizmem.

 

Zobacz:

Testament mój – Juliusz Słowacki

Zbierz argumenty na to, że Testament mój Juliusza Słowackiego to utwór będący poetyckim rozrachunkiem z jego życiem i twórczością.

Jak rozumiesz wymowę wiersza Testament mój Słowackiego?

Analiza porównawcza Testament mój Słowacki i Testament Herbert.

Testament mój – Juliusz Słowacki

Juliusz Słowacki – życie i twórczość

Poezja Juliusza Słowackiego

Słowacki na maturze

Juliusz Słowacki – jak pisać o…

Motywy twórczoś­ci Juliusza Słowackiego