Jakie kolory dominują w wierszu Rozłączenie? Jaką pełnią one funkcję?

Zacznij pracę od podkreślenia wszystkich kolorów w tekście. Zauważ, że dominują tu kolory zimne (siny, srebrzysty, biały, błękitny), ale również pojawiają się barwy ciepłe (czarny, szafir, różowy, krwawy). Należałoby również podzielić kolory na:

  • nacechowane emocjonalnie: „biały gołąb smutku”, „gwiazda łzę różową leje”, „gwiazda skrą siną błyska”, „osrebrzać je księżycem”, „odkreślone kirem”, „gwiazdy ciemne mgłą oddalenia”, „gwiazdy jeziora od gwiazd nieba krwawsze”, „gwiazdy jeziora świecą smutno i blado”
  • neutralne: „biała szata”, „skał szafir”, „jeziora błękit”.

Wyraźnie widać, że dominuje tu pierwsza grupa barw. Można więc wywnioskować, że mamy do czynienia z tekstem silnie subiektywizowanym i emocjonalnym. Emocje towarzyszą szczególnie estetyce sentymentalnej, np.: „biały gołąb smutku”, „gwiazda łzę różową leje”.

 

Sporządź notatkę w punktach na temat: Różne kreacje podmiotu lirycznego w twórczości Juliusza Słowackiego.

  • Emigrant, wygnaniec, samotnik: Hymn (Smutno mi, Boże…), Testament mój, Rozłączenie, Pogrzeb kapitana Meyznera, Grób Agamemnona, Paryż, W sztambuchu Marii Wodzińskiej, Rozmowa z piramidami
  • Poeta rewolucji – liryka powstańcza – Oda do wolności, Hymn, Kulik, Pieśń legionu litewskiego.
  • Poeta wieszcz mówiący o Polsce, stanowiący sumienie narodu: Grób Agamemnona, Testament mój.
  • Nauczyciel teorii genezyjskiej, przewodnik duchowy, prorok genezyjski: W pamiętniku Zofii Bobrówny, Uspokojenie, Niedawno jeszcze wasze mogiły, Anioł ognisty…

 

W wierszu Tadeusza Różewicza pt. Portrety z zeszytów szkolnych znajdź odniesienia do biografii Juliusza Słowackiego.

  • Odniesienie do słynnych portretów Słowackiego – „miał duże czarne/ jak śliwki węgierki oczy/ długi nos/ poczerniałe zęby/ wąsik/ żółtawą cerę i kędziory”.
  • Odniesienie do związku z matką – „ale nade wszystko kochał Mamę”.
  • Odniesienie do nieszczęśliwej miłości do Ludwiki Śniadeckiej – „i pannę Ludwikę/ ale ona zdradziła poetę/ i wyszła za Sadyka Paszę”.
  • Odniesienie do stylu ubierania się – „był niezwykle/ elegancki zawsze nosił rękawiczki/ oraz białe wykładane kołnierzyki”.
  • Odniesienie do głośnych pojedynków wieszczy – „wręczył wieszczowi Adamowi Mickiewiczowi/ puchar/ ale ten nie bacząc na ten gest/ pojednania/ chwycił Juliusza Słowackiego/ za kołnierz i z okrzykiem/ »paszoł won«/ wyrzucił młodszego od siebie za drzwi”.
  • Odniesienie do umiejętności związanych z obrotem papierami wartościowymi – „żył skromnie/ ale dostatnio z papierów wartościowych”.
  • Odniesienie do złożenia prochów poety na Wawelu – „po śmierci prochy poety/ zostały pochowane na Wawelu/ aby królom był równy/ jak powiedział Marszałek Piłsudski”.

 

Wyjaśnij termin „orientalizm” i wypisz utwory Słowackiego, w których dostrzegasz przejawy tego zjawiska.

Orientalizm – utrwalona w kulturze europejskiej fascynacja przejawami życia i kultury narodów Wschodu (zwłaszcza kultury arabskiej, perskiej, hinduskiej, chińskiej i japońskiej). Orientalizm występował już w literaturze antycznej, w średniowiecznej i barokowej epice, później na przykład w utworach Woltera. Na szczególne znaczenie orientalizmu w XVIII w. wpłynęły naukowe studia orientalistyczne oraz liczne przekłady literackich arcydzieł Wschodu. Romantyzm stworzył dzięki orientalizmowi świat pociągający, tajemniczy, zabarwiony kolorytem lokalnym. Orientalizm posłużył także do wykreowania niepospolitego bohatera romantycznego – pielgrzyma, wędrowca, tułacza. Romantyczny orientalizm znaleźć możemy zarówno w rozprawach teoretycznych (np. Schlegla), jak i w twórczości największych poetów epoki (np. Byrona, Goethego, Mickiewicza, Słowackiego).

Orientalizm w liryce Słowackiego – Rozmowa z piramidami, Grób Agamemnona, Hymn (Smutno mi, Boże…), Na szczycie piramid.

 

Znajdź topos ojczyzny jako okrętu w twórczości Juliusza Słowackiego i innych twórców. Wypisz cytaty.

• Juliusz Słowacki, Testament mój

Lecz wy, coście mnie znali, w podaniach przekażcie,
Żem dla ojczyzny sterał moje lata młode;
A póki okręt walczył – siedziałem na maszcie,
A gdy tonął – z okrętem poszedłem pod wodę…

• Piotr Skarga, Kazania sejmowe (Kazanie wtóre)

Ten namilszy okręt ojczyzny naszej wszytkich nas niesie, wszystko w nim mamy, co mamy. Gdy się z okrętem źle dzieje, gdy dziur jego nie zatykamy, gdy wody z niego nie wylewamy, gdy się o zatrzymanie jego nie staramy, gdy dla bezpieczności jego wszytkim, co w domu jest, nie pogardzamy: zatonie, i z nim my sami poginiemy. W tym okręcie macie syny, dzieci, żony, imienia, skarby, wszytko, w czym się kochacie. W tym tak wiele dusz jest, ile ich to królestwo i państwa przyłączone mają.

• Ignacy Krasicki, Świat zepsuty

Wzmagają się wały,
Grozi burza, grzmi niebo; okręt nie zatonie,
Majtki, zgodne z żeglarzem, gdy staną w obronie;
A choć bezpieczniej okręt opuścić i płynąć,
Podściwiej być w okręcie, ocalić lub zginąć.

 

Omów założenia filozofii genezyjskiej

W 1843 roku Słowacki uznał, iż praktyki Andrzeja Towiańskiego nie mają nic wspólnego z wartościami filozofii mistycznej i odszedł z Koła Sprawy Bożej. W czasie letnich wakacji w Pornic nad Adriatykiem napisał Genesis z Ducha i w ten sposób sformułował własny system filozoficzny. Od tytułu dzieła został on nazwany genezyjskim. Opierał się na przekonaniu, że „wszystko przez Ducha i dla Ducha stworzone jest, a nic dla cielesnego celu nie istnieje”. Słowacki wyszedł z założenia, iż na początku był Bóg, który wyłonił z siebie duchy. Te z kolei zażądały widzianych kształtów. Historia świata rozpoczyna się więc nie tylko od myśli Boga, ale również od woli duchów.

Pierwszą materialną formą duchów był glob. Dalej duchy tworzyły kamienie, skały, kryształy. Potem nastąpił wielki kataklizm i rozpoczęła się prawdziwa praca ducha – zmaganie się z formą. Należy jednak pamiętać, że duchy nie istnieją bez formy, więc unicestwiają stary kształt i tworzą nowy, piękniejszy i doskonalszy. Historia świata jest dla Słowackiego procesem wyzwalania się ducha, przemiany materii. Jednak materia stawia opór, więc ewolucja odbywa się przez katastrofy, a duch jest wiecznym rewolucjonistą.

Każdy naród ma także swego ducha, a naród polski jest tym, który przeszedł przez najwięcej form i osiągnął doskonałość. Polska powinna być więc przewodnikiem wszystkich narodów. Mamy tu do czynienia z wariantem romantycznego mesjanizmu.

Jakie były założenia filozofii genezyjskiej Słowackiego?

Wymień utwory Juliusza Słowackiego, w których dostrzegasz motyw przemijania.

  • Słowacki jako budowniczy legend wielkich bohaterów – Na sprowadzenie prochów Napoleona, Sowiński w okopach Woli, Testament mój (kreacja poety wieszcza).
  • Zawodność ludzkiej pamięci – W sztambuchu Marii Wodzińskiej.
  • Przemijanie potęgi cywilizacji i kultury – Paryż, Rzym.
  • Niezgoda na swoją samotność i bezsens ludzkich poczynań – Hymn (Smutno mi, Boże…).
  • Okres genezyjski – wszystko przemija i jednocześnie wszystko zostaje – Anioł ognisty…, Kiedy się w niebie gdzie zejdziemy sami.

 

Wymień gatunki literackie, które uprawiał Juliusz Słowacki.

  • Dramat – Kordian, Balladyna, Horsztyński, Lilla Weneda, Mazepa
  • Poemat dygresyjny – Beniowski
  • Poemat prozą – Anhelli
  • Powieść poetycka – Żmija, Jan Bielecki, Lambro, Ojciec zadżumionych, W Szwajcarii
  • Hymn, oda, list poetycki, pieśń, elegia

 

Podaj cechy gatunkowe poematu dygresyjnego.

Poemat dygresyjny jest gatunkiem poezji narracyjnej, który ukształtował się w romantyzmie. Jest to dłuższy utwór wierszowany, który łączy w sobie elementy epickie, liryczne i dyskursywne. Jest więc synkretyczny. Fabuła poematu dygresyjnego złożona jest z luźnych epizodów, a na pierwszym planie znajduje się narrator, dla którego tekst jest pretekstem do snucia dygresji (czyli odejścia od głównego tematu), najczęściej zupełnie niezależnych od tematu zasadniczego (dlatego mówi się, że poemat Słowackiego pt. Beniowski tak naprawdę nie opowiada historii tego bohatera). Celem wprowadzania dygresji jest przedstawienie poglądów autora, rozprawianie się z przeciwnikami ideowymi, gawędzenie z czytelnikiem.

Za twórcę gatunku uważa się Byrona, którego Don Juan i Wędrówki Childe Harolda stały się wzorem do naśladowania. Słowacki jest autorem najsłynniejszego w literaturze polskiej poematu dygresyjnego pt. Beniowski.

 

Kobiety w liryce Juliusza Słowackiego. Wymień kilka utworów, których bohaterkami są kobiety.

  • Matka – Do Matki, Rozłączenie;
  • Zofia Bobrówna – W pamiętniku Zofii Bobrówny;
  • Eliza Branicka (późniejsza Krasińska) – W albumie Elizy Branickiej;
  • Maria Wodzińska – W sztambuchu Marii Wodzińskiej;
  • Ludwika Bobrówna – Do Ludwiki Bobrówny.

 

Sporządź notatkę w punktach na temat: Różne kreacje podmiotu lirycznego w twórczości Juliusza Słowackiego.

  • Emigrant, wygnaniec, samotnik: Hymn (Smutno mi, Boże…), Testament mój, Rozłączenie, Pogrzeb kapitana Meyznera, Grób Agamemnona, Paryż, W sztambuchu Marii Wodzińskiej, Rozmowa z piramidami
  • Poeta rewolucji – liryka powstańcza – Oda do wolności, Hymn, Kulik, Pieśń legionu litewskiego
  • Poeta wieszcz mówiący o Polsce, stanowiący sumienie narodu: Grób Agamemnona, Testament mój
  • Nauczyciel teorii genezyjskiej, przewodnik duchowy, prorok genezyjski: W pamiętniku Zofii Bobrówny, Uspokojenie, Niedawno jeszcze wasze mogiły, Anioł ognisty…

 

Z wiersza Juliusza Słowackiego pt. Grób Agamemnona wypisz trzy postacie kojarzone z mitologią.

  • Elektra – była córką Agamemnona i Klitajmestry, siostrą Orestesa i Ifigenii. Wspólnie z Orestesem pomściła na matce i jej kochanku, Ajgistosie, śmierć ojca. Elektra jest główną postacią tragedii Sofoklesa i Eurypidesa.
  • Arachne – to córka farbiarza Idmona z Kolofonu w Lidii, mistrzyni tkania i haftu. Jej przechwałki o własnych zdolnościach rozgniewały Atenę, która wyzwała ją na tkacki pojedynek. Atena wyhaftowała wizerunki bogów olimpijskich, obrazując ich potęgę. Arachne wyczarowała bogów w miłosnych związkach ze śmiertelnymi dziewczętami. Jej tkanina była równie piękna jak haft Ateny. Rozgniewana bogini rozdarła dzieło Arachne, a ją samą zaczęła bić czółnem tkackim. Dziewczyna powiesiła się z rozpaczy. Atena, której zrobiło się żal dziewczyny, zmieniła ją w pająka.
  • Prometeusz – w mitologii greckiej tytan, syn tytana Japetona, brat Atlasa i Epimeteusza, ojciec Deukaliona. Został ukarany przez Zeusa za to, że skradł Atenie mądrość, a Hefajstosowi ogień i nauczył ludzi jak go używać. Przywiązano go do skał Kaukazu. Codziennie przylatywał tam sęp i wyjadał Prometeuszowi wątrobę, która odrastała w nocy. Męka Prometeusza skończyła się po wielu latach, gdy Herakles zabił sępa strzałą z łuku.

Zobacz:

Juliusz Słowacki – jak pisać o…

Poezja Juliusza Słowackiego

Juliusz ­Słowacki – jego rola w literaturze polskiej

Jaką postawę przyjmuje Słowacki wobec potomnych i współczesnych w Grobie Agamemnona i Testamencie moim?

Sądy o Polsce i Polakach w twórczości Juliusza Słowackiego

Słowacki na maturze

Kordian – Juliusz Słowacki

Dokonaj podsumowania twórczości Juliusza Słowackiego, przyporządkowując do tematów odpowiednie utwory.

Wielcy bohaterowie w poezji Juliusza Słowackiego