Figury stylistyczne należą do bardzo ważnych środków językowych.

Ich rola w utworach literackich to:

  • wzmocnienie ekspresji (siły wyrazu) i zabarwienia emocjonalnego;
  • kształtowanie piękna i oryginalności wypowiedzi.

 

Do tropów poetyckich zaliczamy:

  • epitet,
    czyli określenie rzeczownika uwydatniające charakterystyczne cechy przedmiotu. Epitetem może być:

    • przymiotnik złote serce,
    • imiesłów: rozbrajający uśmiech,
    • rzeczownik: księga myśli.

Epitety mają charakter potoczny lub przenośny. Skłonność do używania epitetów może być charakterystyczną cechą stylu jakiegoś pisarza lub epoki;

  • porównanie,
    czyli zestawienie dwóch przedmiotów lub zjawisk podobnych do siebie ze względu na jakąś cechę wspólną. Człony porównań zespalane są ze sobą za pomocą spójników: jak, jak gdyby, jakby lub wyrażenia na kształt. Podobnie jak epitety porównania funkcjonują w języku potocznym i literackim. W ramach stylizacji porównania stereotypowe mogą występować w funkcji artystycznej. Porównania literackie powinny być oryginalne, często są rozbudowane;
  • porównanie homeryckie,
    zwane tak od imienia greckiego poety Homera, który w swoich eposach posługiwał się tym właśnie tropem. Jest bardzo rozbudowane, pomiędzy dwa człony porównawcze wpleciona jest opowiastka, najczęściej z życia zwierząt;
  • metafora (przenośnia),
    czyli wyrażenie, w którym słowa użyte niezgodnie z ich zwykłymi znaczeniami uzyskują nowe znaczenie. Wyrazy w znaczeniu przenośnym często są używane w języku potocznym, np.: „noga stołowa”, „skrzydło domu”. Częściej kojarzą się nam one jednak ze stylem artystycznym.


Wśród metafor rozróżniamy:

  • personifikację (uosobienie) – polega ona na nadaniu przedmiotom lub pojęciom cech ludzkich:
    zaduma polna, osmętnica…
    Idzie po polach
    (Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Na Anioł Pański);
  • animizację (ożywienie) – nadanie przedmiotom martwym lub pojęciom cech istot żywych:
    Bo liść zielony w biegu potrącony nogą,
    Podnosił się, drżał chwilę…
    (Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz);
  • hiperbolę (wyolbrzymienie) – nadanie jakiemuś zjawisku lub przedmiotowi znaczenia większego niż rzeczywiste:
    Przelatywał tysiąc wielobarwnych motylów
    (Stefan Żeromski, Wiatr od morza);
  • metonimię (zamiennię) – przeniesienie nazwy z jednego przedmiotu na inny na podstawie zachodzącego między nimi obiektywnego związku: „oglądałem Wyspiańskiego” – zamiast „obraz Wyspiańskiego”,
    „Grunwald” – zamiast „Bitwa pod Grunwaldem”.
  • synekdochę (ogarnienie) – uwzględnia zależności ilościowe między przedmiotami lub pojęciami. Zazwyczaj jest ona zbudowana według łacińskiej zasady „pars pro toto” (czyli „część zamiast całości”) – np.
    zamiast „mądry człowiek” powiemy „tęga głowa”,
    zamiast „dobry pisarz” – „dobre pióro”.
  • peryfrazę (omówienie) – użycie rozbudowanej opisowej konstrukcji zamiast jednego wyrazu:
    ujął ją sen żelazny, wieczny, nieprzespany (Jan Kochanowski, Treny) – zamiast „zmarła”;
  • eufemizm – odmiana peryfrazy, wyraz lub zwrot o łagodniejszej wymowie użyty zamiast wyrazu dosadnego:
    „przylepiło się mu do rąk” – zamiast „ukradł”,
    „człowiek przesadnie oszczędny” – zamiast „skąpiec”;
  • alegorię – rodzaj rozwiniętej metafory, obraz lub opowiadanie, mające w całości sens przenośny. Jej bardzo ważną cechą jest to, że ma ustabilizowane, zawsze to samo znaczenie (np. paw zawsze jest alegorią dumy i pychy, papuga – jarmarczności i tandety, itp.). Może być wpleciona w utwór literacki. Ukryte znaczenie alegoryczne tkwi także w paraboli (przypowieści). Przykładem może tu być Dżuma Alberta Camusa.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Metafora

8. Tropy stylistyczne

Przeczytaj utwór Horacego Do Mecenasa i wskaż występujące w nim tropy (figury stylistyczne).

Środki stylistyczne

 

Leksykalne i słowotwórcze środki stylistyczne