Składniowe środki stylistyczne

Zdania złożone współrzędnie służą statycznym opisom przyrody, charakterystyce postaci, równoważniki zdań zaś dynamizują wypowiedź. Pytania retoryczne mają skłonić do refleksji, a zdanie wykrzyknikowe służy wyrażeniu emocji, ekspresji.

Środki składniowe nie tworzą nowych znaczeń, tylko są związane z budową składniową zdania.

Zaliczamy do nich:

  • powtórzenia,
  • refren,
  • anaforę,
  • inwersję,
  • polisyndeton
  • apostrofę,
  • elipsę,
  • apostrofę,
  • inwokację,
  • antytezę,
  • pytanie retoryczne,
  • wykrzyknienie.

Składniowe środki stylistyczne:

Apostrofa – bezpośredni patetyczny zwrot do osoby, bóstwa, upersonifikowanej idei lub przedmiotu, w którym autor prosi o natchnienie i pomoc w tworzeniu dzieła. Najczęściej spotykamy ją na początku utworów poetyckich o podniosłym, uroczystym charakterze. Przykład:
„Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi się podziała?” z Trenu X Jana Kochanowskiego.

Inwokacja – stanowi szczególny rodzaj rozbudowanej apostrofy. Zawsze umieszczana jest na początku utworu, występowała w wielkich eposach Homera i naszej epopei narodowej Pan Tadeusz („Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie!”);

Powtórzenie – służy zwróceniu uwagi na pewien fragment tekstu. Ma kilka odmian. Są to:

  • anafora, czyli rozpoczynanie kolejnych zdań od tego samego wyrazu lub zwrotu. Po ten środek często sięgają poeci, na przykład Wisława Szymborska w wierszu Katedra:
    A to jest moje miasto pod popiołem.
    A to jest moja laska i wstążki prorockie.
    A to jest moja głowa pełna wątpliwości.Pojawia się on również w prozie (zdania z Popiołów Stefana Żeromskiego: „Usłyszałem cichy szelest godzin nieżywych. Usłyszałem cichy krok rozpaczy idącej ku mnie”;
  • polisyndeton – to wielokrotnie powtarzany na początku zdania spójnik. Zacytuj Deszcz jesienny Staffa:
    I zmienił go w straszną, okropna pustelnię (…);
    I kwiaty kwitnące posypał popiołem (…);
    (…) I posiał szał trwogi i śmierć przerażenia;
  • refren – może to być powtarzająca się strofa, wers lub jego część. Tak dzieje się w wierszu C.K. Norwida Moja piosnka, gdzie po każdej zwrotce powtarza się wers „tęskno mi, Panie…”;

Posługiwanie się szykiem wyrazów odmiennym od typowego dla polskiej składni nazywamy inwersją (szykiem przestawnym). Ożywia ona i urozmaica styl.
Przykład z Beniowskiego Słowackiego:

„(…) Pierwszy to i raz ostatni mówię do Ciebie (…)” – w normalnym szyku byłoby to: „pierwszy i ostatni raz”.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Środki stylistyczne

Wymień popularne w poezji barokowej środki stylistyczne

Środki językowe wpływające na styl wypowiedzi

Leksykalne i słowotwórcze środki stylistyczne

Fonetyczne środki stylistyczne

PODYSKUTUJ: