Mieć węża w kieszeni
Skąd to określenie?
Tymi słowami określamy kogoś, kto jest bardzo skąpy. Ma pieniądze, ale bardzo niechętnie po nie sięga. Zachowuje się tak, jakby zamiast pieniędzy miał w kieszeni jadowitego węża i bał się włożyć tam rękę.

Galeria skąpców i chciwców

  • Harpagon, czyli tytułowy Skąpiec, bohater komedii Moliera. Bogaty paryski mieszczanin. Oszczędza na wszystkim, podkrada nawet owies własnym koniom. Jest zakłamany i nieuczciwy, potajemnie zajmuje się lichwą. Z chytrości uknuł intrygę – tak zaplanował małżeństwo swych dzieci, aby nie wydać ani grosza na posag dla córki i na wesele dla syna. Skąpstwo Harpagona doprowadziło do rozpadu jego rodziny – dzieci go nienawidzą i pragną wziąć odwet za własną krzywdę.
  • Ebenezer Scrooge z Opowieści wigilijnej Karola Dickensa – przez całe życie gromadzi pieniądze, a sam żyje na granicy nędzy. Oszczędza na wszystkim – jedzeniu, ubraniu, ogrzewaniu mieszkania. Ma chorobliwą manię gromadzenia pieniędzy. Ale w wigilijną noc dokonuje się przełom w życiu Scrooge’a. Zrozumie, ile radości przynosi dzielenie się majątkiem z tymi, którzy nic nie mają.

Symboliczne pieniądze

  • Wdowi grosz – jedna z przypowieści Nowego Testamentu. Ofiarowany w świątyni przez ubogą wdowę jeden grosz miał większą wartość niż datki bogaczy, ponieważ oni oddali niewielką część swojego majątku, ona zaś wszystko, co posiadała.
  • Judaszowe srebrniki – za trzydzieści srebrników Judasz Iskariota, jeden z dwunastu apostołów, zdradził i wydał na śmierć Chrystusa. Dręczony wyrzutami sumienia zwrócił pieniądze faryzeuszom i odebrał sobie życie. A jaki był dalszy los srebrników? Kapłani nie chcieli ich z powrotem włożyć do skarbca, gdyż mogły sprowadzić nieszczęście na świątynię. Kupiono więc za nie plac Garncarski, przeznaczając go na cmentarz dla pielgrzymów. Miejsce to odtąd zwane było Polem Krwi.

Jaki był stosunek do pieniędzy w różnych epokach literackich?

  • Średniowiecze – wyrzeczenie się bogactwa w imię wiary w Boga, przyjęcie postawy ascetycznej. W miastach przebywało wielu żebraków oczekujących jałmużny.
  • Renesans – człowiek powinien cieszyć się życiem, a więc ma prawo korzystać z dóbr. Byle z umiarem i w dobrym celu.
  • Barok – epoka pełna wątpliwości i sprzeczności. Z jednej strony – przepych, bogactwo, wielkie majątki. Z drugiej – obawa przed śmiercią, wątpliwości co do sensu życia. Wiele kosztownych ozdób z tej epoki pochodzi ze Wschodu (czas wielkich wojen).
  • Oświecenie – krytyka magnaterii opływającej w dobra. Pieniądze należy przeznaczyć na reformy, wojsko, oświatę. Na ratowanie zagrożonego upadkiem państwa.
  • Romantyzm – pieniądz stoi w sprzeczności z uczuciem, poświęceniem dla dobra ojczyzny.
  • Pozytywizm – prawdziwą wartość ma pieniądz wydany w słusznej sprawie, np. jako pomoc dla ubogich. Ale przede wszystkim zarobiony ciężką pracą.
  • Modernizm – artyści tej epoki nie dbają o korzyści materialne. Sztukę tworzą dla… sztuki. Gardzą mieszczaństwem, które zabiega o majątki.

Pieniądz w przysłowiach i frazeologizmach

  • Grosz do grosza i będzie kokosza – pochwała oszczędności
  • Obrastać sadłem – bogacić się
  • Dobry żart tynfa wart – zasługuje na nagrodę (tynf to moneta z XVII w.)
  • Wtykać swoje trzy grosze – udzielać nieproszonych rad
  • Złote jabłka (jajka) – dochodowy interes
  • Cienko prząść – żyć w biedzie
  • Być biednym jak mysz kościelna – być bardzo biednym
  • Pieniądze leżą na ulicy – łatwo je zdobyć
  • Pranie brudnych pieniędzy – wprowadzanie do obiegu pieniędzy pochodzących z nielegalnych transakcji. Pranie – bo tak określił to gangster wszech czasów Al Capone. Założył sieć fikcyjnych pralni i twierdził, że to właśnie z nich czerpie tak ogromne zyski.

Zdecydowanie brudne pieniądze:

  • Łapówka – wręczenie pieniędzy komuś w zamian za jakąś przysługę.
  • Lichwa – pożyczanie pieniędzy na bardzo wysoki procent ludziom, którzy są w trudnej sytuacji.

Literackie skarby i skarbnice

  • Skarb ukryty przez czterdziestu rozbójników, odkryty przez Ali Babę, który podsłuchał hasło otwierające wrota sezamu.
  • Skarbiec Egiptu (Faraon Bolesława Prusa). Skarbiec ten był pilnie strzeżony – wydobycie z niego czegokolwiek było praktycznie niemożliwe, nawet dla faraona Ramzesa XIII, który po wizycie w labiryncie czuł się „najuboższym z królów świata”.
  • Grobowce faraonów – egipskie grobowce zawierają nie tylko mumie faraonów i ich rodzin, ale i bogactwa kolejnych dynastii.

Cytaty

Długie szaty krępują ciało, a bogactwa dusze.
Sokrates

Kiedy przemawia złoto, elokwencja jest bezsilna.
Erazm z Rotterdamu

Ubóstwo uczy wszelkich sztuk.
Plaut

Nagromadzone pieniądze albo panują nad człowiekiem, albo mu służą.
Horacy

Bieda jest lepszym spoiwem niż szczęście.
Erich Maria Remarque

Zobacz:

Pieniądze

Pieniądze – TEST

Czy zgadzasz się z twierdzeniem: Pieniądze często kosztują bardzo dużo?

Pieniądze szczęścia nie dają – na przykładzie Opowieści wigilijnej ustosunkuj się do tych słów.