Kiedy napisać ą, ę?

  • Napisz ą lub ę w wyrazach rodzimych i zapożyczonych, które zostały całkowicie spolszczone
    • ą – pączek, wąwóz, wąż, kąt, wąsy, pstrąg, pląsy, pieniądze, ląd,
    • ę  – kolęda, wędrować, potężny, węch, klęska, jarzębina, pędzel.
  • Piszesz (zgodnie z wymową) przed spółgłoskami szczelinowymi (wymawianymi łagodnie, bez „wybuchu”) f, w, s, z, ś, ź, sz, ż, ch.
    • wąwóz, wąsy, brązowy, stęchły, węższy, więzień, gęsty, gęś, grzęźnie, węższy, węże, węch
  • Piszesz (niezgodnie z wymową) przed spółgłoskami „wybuchowymi” tj. zwarto-szczelinową p, b, t, d, c, dz, cz, ć, dź, dż, k, g.
    • kąpać, rąbać, kępa, wątroba, sprzęt, bąk, węgiel, drżący, ręce, pędzony, tęcza, chęć, bądźmy
  • Napisz ą lub ę, gdy głoski te wymieniają się nawzajem w innych formach gramatycznych danego wyrazu lub w wyrazach pokrewnych
    • dąb – dęby;
    • ząb – zęby;
    • księga – ksiąg;
    • pięć – piąty;
    • rząd – rzędy;
    • pamiątka – pamiętać.
  • Napisz ą na końcu wyrazu:
    • w 3. osobie liczby mnogiej czasu teraźniejszego
      śpiewają, chodzą, piszą, wiedzą, chcą, spacerują, myślą;
    • w 3. osobie liczby mnogiej czasu przyszłego prostego
      zaśpiewają, napiszą, zobaczą, pomyślą;
    • w narzędniku liczby pojedynczej rzeczowników, przymiotników i odmieniających się jak przymiotniki zaimków
      z matką, nad nią, nad nią, ciekawą książką, zieloną chustą, pierwszą, wspólną, swoją;
    • w bierniku liczby pojedynczej przymiotników
      twoją, moją, starszą, ciekawą.
  • Napisz ę na końcu wyrazu:
    • w bierniku liczby pojedynczej rzeczowników rodzaju żeńskiego, np.:
      ławkę, tablicę, wodę, lodówkę;
    • w mianowniku i bierniku niektórych rzeczowników rodzaju nijakiego liczby pojedynczej, np.:
      cielę, ramię, znamię, niemowlę, kurczę, prosię, źrebię, pisklę, imię;
    • w 1. osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego oraz przyszłego prostego, ale tylko wtedy, gdy 2. osoba ma końcówkę -esz, -isz, -ysz
      • maluję – malujesz (2. osoba)
      • mówię – mówisz (2. osoba)
      • niszczę – niszczysz (2. osoba)
      • biegnę – biegniesz (2. osoba)
  • Pisz ą, ę przed spółgłoskami l, ł:
    •  płynął, płynęli; wziąłem, wzięli
      Zwróć uwagę na wymowę tych czasowników. Wymawiamy je jako [płynoł, płyneli, wziołem, wzieli].

 

Kiedy napisać om, on, en, em ?

  • Pisz om, em (zgodnie z wymową) przed p, b 
    • om przed p  pompa, kompas, kompot, kompania
    • om przed b  – bomba, plomba, kombinacja, klomb
    • em przed p stempel, temperatura
    • em przed b   membrana, emblemat
  • Pisz on, en przed spółgłoskami zwartymi t, d 
    • on przed t  – konto, kontrola
    • on przed d – konduktor, kondukt, kondor, kondycja
    • en przed t  – renta, mentalny, mentol
    • en przed d mendel, kalendarz
  • Pisz również on, en przed k, g 
    • on przed k – konkurs
      on przed g kongres, Kongo, Marengo
  • Pisz grupy liter om, em, on, en bez względu na wymowę (przeważnie niezgodnie z wymową) przed spółgłoskami wymawianymi łagodnie, bez „wybuchu” (czyli przed szczelinowymi), a więc przed f, w, s, z, sz, ch 
    • komfort,
    • konwój,
    • konserwa,
    • benzyna,
    • pensja,
    • sensacja,
    • koncha,
    • sens, 
    • konszachty.
  • Napisz om, on, em, en w wyrazach rodzimych przed przyrostkami -ka, -ko 
    • kromka,
    • słonko,
    • łazienka,
    • powiedzonko,
    • plecionka,
    • ziarenko,
    • stajenka,
    • stonka.
  • Pisz -om w celowniku liczby mnogiej rzeczowników wszystkich rodzajów

    • Pokazałam moim koleżankom zdjęcia z wakacji.
    • Matka przyglądał się ptakom w parku.
  • Pisz -em w 1 osobie liczby pojedynczej czasowników 
    • umiem,
    • rozumiem,
    • wiem
  • W narzędniku liczby pojedynczej rzeczowników, przymiotników i zaimków rodzaju żeńskiego piszemy „ą”:
    M. lp.                                N. lp.
    moja ciekawa książka     moją ciekawą książką
    kolorowa łąka                  kolorową łąką
    ładna dziewczyna            ładną dziewczyną
    moja koleżanka               moją koleżanką

Zapamiętujemy!
Chodzę z kim? – z ładną, interesującą, ciekawą, wesołą, wysoką, miłą i sympatyczną dziewczyną!

  • W bierniku liczby pojedynczej przymiotników oraz zaimków i liczebników przymiotnych, a także w bierniku rzeczownika „pani” piszemy „ą”: M. lp.              B. lp.
    starsza            starszą
    młodsza           młodszą
    twoja                twoją
    nasza               naszą
    piąta                 piątą
    pani                  panią
  • •„ą” piszemy w narzędniku liczby pojedynczej rzeczowników rodzaju męskiego zakończonych w mianowniku na -a, -o. M. lp.               N. lp.
    władca             władcą
    poeta               poetą
    monarcha        monarchą
    maharadża      maharadżą
    Kościuszko      Kościuszką
  • ą” pisze się w wyrazach rodzimych wtedy, gdy wymienia się w wyrazach pokrewnych na „ę”.błąd           – błędny
    gąszcz       – gęstwina
    mąż           – mężny
    pamiątka   – pamiętny
    kłąb           – kłębiaste
    krąg          – okrężna
    dąb           – dębowa
  • „ą” pisze się w dopełniaczu liczby mnogiej rzeczowników nijakich, które kończą się w mianowniku liczby pojedynczej na „ę”:M. lp.             D. lm.
    dziewczę        dziewcząt
    kurczę           kurcząt
    niemowlę       niemowląt
    prosię            prosiąt
    jagnię            jagniąt

„ą” w czasownikach

  • „ą” piszemy przed „ł” w formach osobowych czasu przeszłego liczby pojedynczej rodzaju męskoosobowego: drgnąłem, drgnął, stanąłem, stanąłeś, stanął
  • „ą” piszemy w 3 osobie liczby mnogiej czasu teraźniejszego i czasu przyszłego prostego:

Czas teraźniejszy         Czas przyszły prosty
czytają                             napiszą
rozumieją                       zachęcą
opowiadają                     przygotują 
rozmawiają                    opowiedzą

 

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Ortografia TEST

Ortografia

Podstawowe zasady polskiej ortografii.