Fleksja (Gramatyka)

Sprawdzian z części mowy i fleksji

1. Wśród podanych wyrazów wskaż rzeczowniki, które są jednocześnie żywotne, nieosobowe i pospolite. A. pilot B. mieszkaniec C. wąż D. zegarek E. papuga 2. Uporządkuj podane imiesłowy: wracając, wróciwszy, piszący, pisany, śpiewając, napisawszy, ukrywszy, sprzątająca, ukryty, marząc. 3. W którym ze zdań liczebnik pełni funkcję podmiotu? A. Jola zainteresowała się baletem sześć lat temu. B. Dwadzieścia dwie koperty czekały w skrzynce pocztowej Alicji. C. Tysiące zostały wyrzucone w błoto. D. Dziewiętnasty rząd w teatrze nie

Odmiana liczebników

Liczebniki to wyrazy oznaczające ilość lub kolejność osób, zwierząt czy rzeczy, np. pierwszy maja, dwa samochody, trzeci dom, dwadzieścia złotych, pięćdziesiąt osiem tysięcy sto trzydzieści siedem sadzonek.   Liczebniki Główne, np. dwa, osiem, tysiąc osiemset dwadzieścia jeden. Porządkowe, które oznaczają kolejność, np. dwudziestyósmy,trzydziesty piąty, czwarty. Zbiorowe, które oznaczają ilość elementów w danym zbiorze; np. dwoje, troje, pięcioro. Ułamkowe, np. ćwierć, półtora, trzy czwarte. Liczebników zbiorowych używamy: w połączeniu z rzeczownikami

Osobliwości w odmianie wyrazów

Osobliwości w odmianie wyrazów Fleksja (nauka o odmianie wyrazów) jest działem morfologii (nauki o budowie wyrazów). Polska fleksja jest bardzo regularna – to pocieszenie przede wszystkim dla cudzoziemców, chcących opanować polszczyznę. Niemniej jednak pamiętajmy o wyjątkach wśród tych regularności. Na szczęście, fleksyjne pułapki należą do najłatwiejszych w gramatyce. Deklinacja Trzeba podkreślić, że w polskiej gramatyce mamy siedem przypadków. Są to: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik oraz wołacz. Rozpoznajemy je dzięki pytaniom diagnostycznym: mianownik    –

Fleksja – zadania

Fleksja jest to nauka o odmianie wyrazów. Deklinacja – to odmiana przez przypadki i liczby. Dotyczy: rzeczowników, przymiotników, imiesłowów przymiotnikowych, liczebników (przez liczby tylko liczebniki porządkowe), zaimków (rzeczownych, przymiotnych i liczebnych). Koniugacja – to odmiana czasownika przez: osoby, czasy, liczby, tryby. Co to znaczy, że polszczyzna jest językiem fleksyjnym? Językom fleksyjnym przeciwstawiamy języki pozycyjne. Polecenia sugeruje, że polszczyzna nie jest językiem pozycyjnym. Ponieważ fleksja to odmiana wyrazów, można wysnuć wniosek, że

Dawne formy fleksyjne

Polecenie: Proszę dokończyć przysłowie: Mądrej głowie dość…   Liczba podwójna Obecnie wyrazy odmieniające się przez liczby mogą występować albo w formach liczby pojedynczej, albo w formach liczby mnogiej. Jednakże w staropolszczyźnie do XVI wieku występowała również liczba podwójna. Używano jej do oznaczenia podwójności, zawsze z liczebnikiem dwa w odpowiedniej formie. W liczbie podwójnej mogły występować rzeczowniki, przymiotniki, czasowniki i odpowiednie zaimki. Końcówki liczby podwójnej oczywiście musiały być inne niż końcówki

Imiesłowy

Imiesłowy nie są samodzielnymi częściami mowy. Wyróżniamy dziesięć klas części mowy i nie ma wśród nich imiesłowów! Dlatego na podchwytliwe pytanie, jaką częścią mowy jest wyraz dając, nie wolno odpowiadać: to jest imiesłów. Imiesłowy są szczególnymi formami czasownika, podobnie jak np. bezokoliczniki, dlatego w rozbiorze gramatycznym zdania powinny być opisywane jako czasowniki w formie imiesłowu. Imiesłowy nie mogą być orzeczeniami, gdyż nie odmieniają się przez osoby. Niektóre imiesłowy są nieodmienne

Fleksja TEST

Fleksja TEST   1. Obok podanych niżej stwierdzeń wpisz P (prawda) lub F (fałsz). a) Liczebniki to odmienne części mowy.  ………………………………………………………. b) Istnieją dwa niezależne podziały liczebników. …………………………………………….. c) Funkcją liczebnika jest określanie cech rzeczowników. ………………………………… d) Liczebniki główne odmieniają się przez osoby, liczby i rodzaje.  ……………………. e) Liczebniki zbiorowe łączą się z rzeczownikami nieodmiennymi.  …………………….. f) Liczebników ułamkowych używamy wyłącznie na matematyce. ………………………. 2. Zastąp cyfry słowami. Nazwij typ utworzonego

Zaimek TEST

Zaimek  TEST 1. Zaimki: kto, co, który, jaki, gdzie są zaimkami: A. nieokreślonymi, B. przeczącymi, C. dzierżawczymi, D. pytającymi. Odp. …………………………………. 2. Wpisz w odpowiedniej formie podany w nawiasie zaimek A. Zapytałem (ona) ………………………………………………., czy pożyczy mi Krzyżaków. B. Jutro oddam (ty) …………………………… wszystkie pożyczone przeze mnie kasety. C. (Ja) ………………………………………………………zupełnie nie zależy na opinii Agaty. D. Marku, czy możesz pożyczyć (oni) ………………………………………. tę starą mapę? 3. W których zestawach zdań wszystkie

Liczebnik TEST

Liczebnik TEST   1. Jakich liczebników użyjesz, by określić liczbę rzeczowników: ludzie, drzwi, dzieci? a) ułamkowych, b) zbiorowych, c) porządkowych, d) głównych. Odp. …………………… 2. W którym z poniższych zdań liczebnik został użyty niepoprawnie? A. Na zabawę choinkową przyszło tylko kilkanaścioro dzieci. B. Zuza zaprzyjaźniła się z dwiema dziewczynami z młodszej klasy. C. Czterem dzieciom udało się wspiąć na najwyższe drzewo. D. Jarek uczył się tabliczki mnożenia przez czternaście tygodni. Odp. …………………… 3. Liczebnik

Przymiotnik TEST

Przymiotnik TEST   1. Spośród podanych wyrazów wskaż tylko przymiotniki: a) różowy b) ładnie c) chłopięcy d) napisany e) czerstwy f) umykający g) wredny h) maluśki Odp. …………………. 2. Jakimi częściami mowy są pozostałe z powyższych wyrazów? Odp. …………………. 3. Dopisz stopień wyższy i najwyższy do przymiotnika (jeśli to możliwe): a) ciekawy …………………………………..     …………………………………………………. b) marmurowy­ ……………………………..     …………………………………………………. c) kwadratowy­ ……………………………..     …………………………………………………. d) chory ……………………………………..     …………………………………………………. 4. Popraw błędy w zdaniach: a) Ta książka jest bardziej ciekawa od tamtej. b) Czytam

Czasownik

Czasownik   Czasownik samodzielna, odmienna część mowy  Odpowiada na pytania   co robi? co się z nim dzieje? w jakim jest stanie? Piotr czyta. Magda marznie. Tomek się śmieje. Śnieg topnieje. Woda paruje.  Funkcja                         nazywa wykonywane czynności: stół stoi, samochód jedzie, Magda pisze, pies szczeka nazywa zmiany zachodzące w przyrodzie: kwiaty kwitną, liście opadają, mróz trzyma. nazywa stany: lód topnieje, woda wrze, zupa kipi, rzeka zamarza, Piotr cieszy się. Rozróżniamy czasowniki

Czasownik TEST

Czasownik  TEST Uwaga! W zadaniach zamkniętych może być więcej niż jedna poprawna odpowiedź.   1. Wstaw w odpowiednie miejsca tabeli: myśleć, mówić, zagrać, przybyć, robić, nagrodzić, spakować, słuchać, jeść, zacząć  Czasowniki dokonane  Czasowniki niedokonane 2. Pogrupuj podane czasowniki na formy nieodmienne, odmieniające się przez osoby, odmieniające się przez przypadki. \marzyć, robiąc, powiedziawszy, zwiedzamy, wędrujący, jechać, zamurowano, wzbogacany, oprowadza, zakryty, myśląca, zamknięto  czasowniki nieodmienne czasowniki odmieniające się przez osoby czasowniki odmieniające się

Rzeczownik TEST

Rzeczownik TEST 1. Odmienne i samodzielne części mowy to: A. czasowniki, liczebniki, spójniki, przyimki B. przymiotniki, rzeczowniki, zaimki, wykrzykniki C. zaimki, rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki D. przyimki, czasowniki, rzeczowniki, partykuły Odp. ………………….. 2. Wśród podanych wyrazów wskaż rzeczowniki, które są jednocześnie żywotne, nieosobowe i pospolite: A. pilot, B. mieszkaniec, C. słoń, D. ołówek, E. papuga. Odp. ………………….. 3. Spośród podanych rzeczowników wybierz nieodmienne i uzupełnij nimi zdania: Missisipi, Brda, kakao, mleko, emu, struś. A.

Imiesłowy – podział

Imiesłowy Czym właściwie są imiesłowy? Są odmianą czasownika. Specjalną nieosobową formą czasownika. Kiedy mówimy chcę (ja chcę), wiadomo, która to osoba. Kiedy mówimy chcesz (ty), chcecie (wy) – też z osobą jest sprawa jasna. Ale kiedy coś robimy, chcąc – to tu nie ma określonej osoby. Podobnie zrobiwszy, napisawszy, pytając.   Podział Imiesłowy przymiotnikowe Zadaj mu pytanie – jaki, jaka, jakie? To takie formy czasowników, które tak jak przymiotniki określają cechy

Spójnik

 Spójnik Spójnik – niesamodzielna, nieodmienna część mowy  Funkcja spajanie (łączenie) wyrazów w zdaniu pojedynczym lub zdań składowych w zdaniu złożonym. Spójnik jest dla nas szczególnie istotny przy określaniu zdań współrzędnych i podrzędnych (bo od niego właśnie zależy rodzaj zdania). Przykłady: Będę pisał i liczył. Kupię lody albo gofry. Pójdę na spacer, ale najpierw odrobię lekcje. Przykłady spójników: i, oraz, ale, a, ani, lecz, jednak, zaś, albo, że, więc, bo, dlatego, czyli,

Wykrzyknik

Wykrzyknik Wykrzyknik – niesamodzielna, nieodmienna część mowy Funkcja Uwydatnianie emocji i woli mówiącego. Za ich pomocą możemy wyrazić nasze uczucia (ból, rozpacz, zachwyt, złość, zadowolenie). oj!, ojej!, aj!, ach!, och!, hej!, hop!, halo!, hura!, hi, hi!, hejże! halo! biada! wara! precz! Wykrzyknika możesz też użyć, gdy chcesz kogoś zawołać, np. Hej, Tomek! Niektóre wykrzykniki naśladują odgłosy instrumentów oraz zjawisk przyrody, np. bim-bam – to odgłos dzwonu, tra ta ta ta –

Rzeczownik

Rzeczownik   Rzeczownik – samodzielna, odmienna część mowy  Odpowiada na pytania   kto? co?  Kto?  Piotr czyta. Co ?  Deszcz pada.  Funkcja                          nazywa  osoby  uczeń, ojciec, Polak, wrocławianin, kucharz rzeczy  plecak, tablica, szkoła  zjawiska przyrody  deszcz, burza, wichura, śnieg, grad  zwierzęta  kot, koń, pies, żyrafa  rośliny  dąb, tulipan, kaktus, trawa  uczucia  tęsknota, miłość, radość, smutek  cechy  mądrość, młodość, starość, brzydota  czynności  pisanie, sprzątanie, malowanie  pojęcia  abstrakcja, myśl, analiza  stany  apatia, zamyślenie,

Przymiotnik

Przymiotnik Przymiotnik –  samodzielna, odmienna część mowy  Odpowiada na pytania   jaki?, jaka?, jakie? który?, która? które? czyj?, czyja?, czyje? biały płaszcz kamienne schody pilny uczeń matczyna miłość braterska przyjaźń porównanie homeryckie  Funkcja                          nazywa cechy i właściwości rzeczowników ciekawa płyta, młodzieżowa bluza, babcine okulary określa kształt i barwę okrągły stół, biała lampa określa materiał, z jakiego dana rzecz jest wykonana lniane zasłony, drewniany płot Zapamiętaj na przykładzie: Rzeczownik książka można opisać za pomocą różnych

Liczebnik

Liczebnik Liczebnik –  samodzielna, odmienna część mowy  Odpowiada na pytania   ile?, ilu? który z kolei? sto, miliard, pół, jedna czwarta ósmy, piąty, pierwszy, tysiąc drugi  Funkcja                     określanie      liczby osób, zwierząt, rzeczy, zjawisk dwadzieścia dni, sto par, pół masła ćwierć pomarańczy dwa psy kolejności osób, zwierząt, rzeczy, zjawisk dwudziesty pączek, drugi na mecie, setny z rzędu, druga burza, Odmiana liczebników Liczebniki główne i porządkowe odmieniają się przez przypadki i rodzaje np. dwie książki,

Zaimek

Zaimek Zaimek –  samodzielna, odmienna część mowy Odpowiada na pytania kto? co? czyj? jaki? który? Przykłady: ja, ona, oni, mój, wasz, twój, żaden, wszyscy, się, ten, tamten Funkcja Zastępowanie innych części mowy w zdaniu rzeczownika przymiotnika liczebnika przysłówka Przykłady: Jurek jest moim bratem. On jest kochany. Masz ładną bluzkę. Chciałabym mieć taką. Wzięłam na wycieczkę 100 zł. Nie wiem, czy tyle mi wystarczy. Mieszkam blisko. Tam, za rogiem.   Zaimki