Kim jest autor, a kim narrator?

  • Autor to ktoś spoza tekstu.

    • To on tworzy tekst.
    • Wymyśla, spisuje, od niego zależy los postaci.
    • To on decyduje, czy wszystko rozgrywa się tu i teraz, czy dawno, dawno temu.
    • Jeśli zechce – uśmierci wszystkich ukochanych bohaterów i zamiast happy endu będziemy płakać w finale powieści.
  • Autor jednak nie działa sam. Przede wszystkim stwarza narratora.

    • Wszystko, co dzieje się w powieści, poznajemy dzięki głosowi narratora.
    • To narrator opowiada, przedstawia obiektywną lub własną wersję wypadków.

Typy narracji:

  • trzecioosobowa – obiektywna – wszechwiedząca,
  • pierwszoosobowa – subiektywna – o ograniczonej wiedzy.

 

Jak układają się stosunki pomiędzy autorem a narratorem?

Autor = Narrator

  • Autor może utożsamić się z narratorem i mówić we własnym imieniu.
  • Zupełnie jawnie przyznaje się, że tak jest, używa wtedy 1. osoby i na przykład pisze autobiografię.
    Ja – Antek Paździoch – urodziłem się w Pluśmikach i teraz spisuję swoje życie…

Autor ≠ Narrator

  • Autor stwarza osobę mówiącą (narratora), jej głos opowie wszystkie zdarzenia.
  • To narratora będziemy słuchać, o autorze zapomnimy.
    Są dwie możliwości.

Pierwsza sytuacja:

  • Narrator jest opowiadaczem, tylko przekazuje, co się dzieje.
  • Wie wszystko.
  • Mówi w 3. osobie.
  • Sam w biegu zdarzeń nie uczestniczy.
    Była północ. Wiał wicher, księżyc świecił, ludzie spali w swoich komnatach. Duchy wykradały się z grobowców, a Justyna szła po ponurym dziedzińcu…
  • W tej sytuacji często myślimy, że narrator i autor to te same osoby, i rzeczywiście są sobie bliscy, ale trzeba zapamiętać: to mówi narrator! Jest odrębną osobą, a jego podobieństwa z autorem możemy badać lub nie.

Druga sytuacja:

  • Narrator żyje w świecie powieści.
  • Jest jednym z bohaterów albo obserwatorem.
  • Może mówić w 1. osobie.
  • Nie wie wszystkiego – przedstawia tylko swój punkt widzenia.
    Była północ. Wiał wicher, księżyc świecił. Duchy z pewnością wykradały się z grobowców. Szłam po pustym dziedzińcu z bijącym sercem. Nie wiem, czy wszyscy spali – macocha na pewno gotowała wywar ze szczawiu i pajęczyn…
  • Kto jest tu narratorem?
    Justyna! Ona nie wie wszystkiego, dlatego mówi: chyba, pewnie.Narrator trzecioosobowy powiedziałby:
    W tym czasie, w innej komnacie macocha gotowała wywar z pajęczyn i szczawiu, a w sąsiednim zamczysku spokojnie pochrapywał młody książę, nie przeczuwając niebezpieczeństwa.Tak jakby ten narrator patrzył przez ściany i ponad dachami. Dlatego nazywamy go narratorem wszechwiedzącym. Niektórzy nazywają go bogiem powieściowego świata. Jego opowiadanie różni się oczywiście od relacji kogoś, kto tkwi w powieściowym świecie i bierze udział w zdarzeniach. Dlatego mamy do czynienia z różnymi rodzajami narracji i narratora. A autorzy testu, przedstawiając fragment tekstu, być może zechcą, aby uczeń wskazał i określił, z jakim narratorem ma do czynienia.

 

Jak rozpoznać narratora lub typ narracji?

Pytania w teście mogą być sformułowane następująco:

  • W jakim stosunku do świata powieści znajduje się narrator (w, ponad, poza)…,
  • Z jakim typem narratora mamy do czynienia w pponiższym fragmencie opowiadania…,
  • Kto jest tu narratorem w zaprezentowanym fragmencie utworu… itp.

Aby określić, z którym typem narracji się spotkaliśmy, zastosujemy żelazny zestaw pytań.

Zestaw pytań o narrację – zadaj je narratorowi!

  • 1. W której osobie mówisz?
  • 2. Czy wiesz wszystko?
  • 3. Czy mieszkasz w przestrzeni powieści?
  • 4. Jak się nazywasz?
  • 5. Czy bierzesz udział w przedstawionych wypadkach?
  • 6. Co mogę o tobie powiedzieć?

Wynik A

  • 1 – w 3. osobie,
  • 2 – tak,
  • 3 – nie,
  • 4 – nie wiadomo,
  • 5 – nie,
  • 6 – jestem anonimem = narrator wszechwiedzący.

Wynik B

  • 1 – w 1. osobie,
  • 2 – nie wszystko,
  • 3 – tak,
  • 4 – imię i nazwisko,
  • 5 – tak,
  • 6 – wiele wiadomości daje powieść = narrator pierwszoosobowy, określony, należący do świata powieści.

Zapamiętaj:

Narrator wszechwiedzący (bóg powieści)

  • Istnieje poza światem powieści.
  • Przemawia w 3. osobie.
  • Wie wszystko: może wybiegać w przyszłość, zna przeszłość, patrzy przez ściany itp.
  • Nie ujawnia się osobiście.

Narrator zanurzony w świecie powieści (np. jedna z postaci)

  • Istnieje w świecie powieści i bierze udział w biegu wydarzeń.
  • Przemawia w 1. osobie (najczęściej).
  • Zna tylko swój wycinek rzeczywistości.
  • Mówi o sobie – ujawnia swoje emocje i obserwacje.

Ciekawe!
Patrzymy w telewizor. Ktoś stworzył program, ale przekaźnikiem, sposobem, byśmy go zobaczyli, jest ekran. Samego ekranu nie widzimy, choć taki ważny – jest przezroczysty.

Otóż niektórzy porównują narrację do ekranu. Taka trzecioosobowa, niedostrzegalna nazywa się narracją przezroczystą.

Gdy narrator ujawnia się, staje się subiektywny – już nie jest taka przezroczysta. Podobnie z ekranem. Zamaluj go na zielono albo w kratkę, tuż przed ulubionym serialem. Zobaczycie, co się stanie.

Czy może być kilku narratorów w utworze?

Tak, często się to zdarza, gdy autor tak konstruuje narrację, aby pokazać różne spojrzenia na dane zjawisko. Wtedy czytelnik, wysłuchawszy kilku głosów, może sam wyrobić sobie zdanie.

Facebook aleklasa 2