Interpunkcja

Przecinek – użyty pojedynczo oddziela części wypowiedzenia; podwójnie – wydziela wyraz lub grupę.

Zasady zastosowania przecinka w zdaniu pojedynczym i złożonym

W zdaniu pojedynczym stosujemy

  • Przecinek oddziela takie same części zdania (przydawki, podmioty, okoliczniki) tworzące szereg:
    • Polacy, Niemcy, Węgrzy i Czesi spotkali się…                (podmiot szeregowy)
    • Ona jest kobietą fantastyczną, piękną, intrygującą.    (przydawki przymiotne)
    • Wrócił do szkoły zdrowy, wypoczęty, pełen sił i ochoty do nauki.
    • Rzecz dzieje się na Litwie, w powiecie nowogródzkim, w okolicach Soplicowa i Dobrzynia w latach 1811-1812.
    • Efektem jest „Pan Tadeusz”, pełen nostalgii poemat narodowy o raju utraconym.

Uwaga! Nie oddzielamy przecinkiem przydawek nierównorzędnych:
Kolejny czarny płaszcz kupiłam w Rzymie.
(pierwsza przydawka określa całe połączenie – drugą przydawkę i określany rzeczownik).

Zapamiętaj prostą zasadę: czasowniki w zdaniu muszą być oddzielone albo spójnikiem, albo przecinkiem, np.
Mama ugotowała wczoraj zupę, ulepiła pierogi i upiekła ciasto.

  • Przecinek występuje między elementami powtórzonymi:
    • Długo, długo o tym myślał.
    • W Dobrzynie, bracie, wielkie, wielkie zamieszanie.
  • Poprzedza spójniki o funkcji przeciwstawnej i wynikowej: ale, lecz, a, więc, toteż, zatem, jednak:
    • Mówił szybko, ale wyraźnie.
    • Dobro zawsze zwycięża, a nie zło.
    • Marek pilnie się uczył, toteż egzamin zdał doskonale.
    • Starał się, jednak nie udało mu się zakwalifikować do finału.
  • Poprzedza konstrukcje dopełniające, precyzujące:
    • Pociąg do stolicy, czyli Warszawy.
  • Przecinkiem oddziela się wyrażenia porównawcze, jeśli mają charakter dopowiedzenia:
    • Dziś, podobnie jak wczoraj, nie położę się spać.
  • Zwykle umieszcza się przecinek w porównaniach paralelnych:
    • zarówno…, jak (i);
    • Podobnie ubierali się zarówno mieszczanie, jak i szlachta.
    • tak…, jak.
    • Był tak szybki, jak wiatr.

Uwaga!  Jeśli porównanie składa się tylko z wyrazu porównującego (jak, jakby, jako) i słowa-skojarzenia, przecinka nie ma: Ma zęby jak koń.

  • Gdy zastosujemy wtrącenie, dodatkowe uzupełnienie treści składające się z kilku słów, imiesłowów, wyrażeń przyimkowych, musimy oddzielić je przecinkiem:
    • Lubił czytać książki, głównie przygodowe, od początku nauki w szkole.
    • Zagospodarowali się tu, jak widać, na dobre.
    • Matematyka jest, moim zdaniem, jednym z najciekawszych przedmiotów.
    • Mickiewicz urodził się na Litwie, w Nowogródku, i Litwę zawsze uważał za swoją ojczyznę.
    • Mickiewicz pisze swoje dzieło w latach 1832-1834, już na emigracji, w Paryżu.
  • Oddziela się przecinkiem wyrazy w wołaczu, zwykle poza związkami składniowymi:
    • Pani Ewo, proszę wejść!
    • Panie Tadeuszu, nich pan podejdzie!
    • Tomek, przestań hałasować!
  • Po wykrzyknieniach typu: och, ach, ech, oj, stojących na początku zdania, umieszcza się przecinek, np.:
    • Ach, gdyby to można było przewidzieć.
  • Wyrazy stojące poza zdaniem: ściśle, słowem, innymi słowy, rzeczywiście ujmuje się przecinkiem, np.:
    • Słowem, jest to coś, co mogłoby się stać tematem najbardziej wstrząsającego dramatu.
    • Innymi słowy, oblała egzamin.
    • Rzeczywiście, nawet to ładne.

W zdaniu pojedynczym nie stosujemy

Nie ma przecinka przed spójnikami o charakterze łącznym, rozłącznym i wyłączającym:

  • i, oraz, albo, lubtudzież, a, bądź, czy, ani, jakby, niż, ni.
    • Wrócił do pracy zdrowy i wypoczęty.
    • Chciałbym się uczyć biologii lub chemii.
    • Nie poruszał ręką ani nogą.
    • Między ustami a brzegiem pucharu.

Uwaga! Gdy te spójniki są powtórzone, oddziela się je przecinkami:
Lubił i komedie, i horrory, i melodramaty.

  • Jeśli porównanie składa się tylko z wyrazu porównującego (jak, jakby, jako) i słowa – skojarzenia, przecinka nie ma:
    • Ma zęby jak koń.

 

W zdaniu złożonym

  • Jeśli mamy do czynienia ze zdaniem podrzędnie złożonym, przecinek stawiamy w wypadku połączenia zdań następującymi spójnikami i zaimkami:
    • by, aby, żeby,
    • bowiem, albowiem, bo,
    • gdyż, ponieważ,
    • że, ,
    • jak, niż,
    • który, kiedy, gdzie,
    • mimo że,
    • póki,
    • co,
    • choć.
  • Wszedł, aby móc sprawdzić.
  • Powiedz, jak to robisz.
  • Uważaj, co jesz.
  • Mickiewicz od 1829 roku przebywał w Odessie, gdzie poznał środowisko postępowej inteligencji rosyjskiej.

Uwaga! Nie rozdziela się połączeń: chyba że, mimo że, właśnie gdy, zwłaszcza że, pod warunkiem że. Przecinek stawia się przed nimi: Ojciec nie wiedział, mimo że powinien.

Pamiętaj! Przecinkiem rozdzielasz zdanie podrzędne od zdania nadrzędnego:

  • bez względu na kolejność tych zdań;
  • bez względu na to, czy zdanie podrzędne jest połączone z nadrzędnym za pomocą spójnika, czy zaimka względnego.
    Kiedy deszcz przestał padać, na niebie pojawiła się tęcza.
    Robert biegł tak szybko, że nie mogłem go dogonić. 
    Zachwyciły mnie Bieszczady, w które wybrałem się w zeszłym roku.
  • Zawsze oddzielone są zdania współrzędne bezspójnikowe:
    • Wyszedł wczoraj, nie wrócił.
    • Czuł się nie najlepiej, jechał coraz wolniej.
    • Zawodnik biegł, wszyscy patrzyli na niego z podziwem.
Zawsze oddzielone są zdania współrzędne

  • przeciwstawne (wprowadzają je odpowiednie spójniki: a, ale, lecz, zaś, natomiast):
    • Ja mówię jedno, a ona coś zupełnie innego.
    • Przy jego boku  walczyły Legiony Polskie, a cesarz cenił sobie odwagę Polaków
    • Już mieli zaczynać, lecz ktoś im przeszkodził.
    • Ja się starałem, natomiast Marek nie.
    • Ksiądz Robak umiera raniony w bitwie z Moskalami, ale praca emisariusza nie idzie na marne.
  • synonimiczne (czyli):
    • Wyjadę ostatni, czyli zapłacę najwięcej za pobyt.
    • Do Soplicowa wkracza wielka historia, czyli wojska polskie podążające na Rosję.
  • wynikowe (zatem, więc, toteż, dlatego):
    • Umówiłem się, więc czekam.

Uwaga! Przed spójnikiem w zdaniu złożonym przecinek stawiamy zawsze bez względu na charakter zdania.

  • Wyodrębnia się przecinkami człon wtrącony.
    • Książka, którą mi pożyczyłeś, zrobiła na mnie spore wrażenie.
    • Nauczyciel, który uczy mnie geografii, prowadzi także kółko naukowe.

Uwaga! Przecinek możesz postawić w wyrażeniach złożonych przed spójnikami i, oraz, tudzież, albo, lub, czy, bądź, ani, ni wtedy, kiedy występują one po zdaniu wtrąconym (tj. ujętym w dwa znaki interpunkcyjne).
Ojciec wybiera się na wakacje, o których tak marzył, i będzie sobie mógł wreszcie wypocząć.

  • Przecinek w wypowiedzeniach złożonych, w których jednym ze składników jest równoważnik zdania, stawiasz w taki sposób, jak w wypowiedzeniach, które składają się z dwóch zdań.
    • To dobrze, że już skończyłeś.
    • Zawsze go fascynowało to, co odległe i tajemnicze.
    • To świetnie, że wakacje zaczynają się już za miesiąc.
  • Gdy równoważnik zdania zawiera imiesłów zakończony na -ąc lub wszy, bez względu na to, czy ma on określenia, oddziela się go przecinkiem:
    • Przeglądał gazety, leżąc.
    • Jadąc, czytałem książkę.
    • Krzycząc głośno, tłumaczyła swoje zdenerwowanie.
    • Uczestnicy polowania ustawiali się w szyku, czekając, aż ogary nagonią zwierza.
    • Wojski przykładał ucho do ziemi, nasłuchując kroków zbliżającej się zwierzyny.
    • Nie będąc źródłem energii, witaminy spełniają ważną rolę w organizmie.

Oczywiście obawa przed dwuznacznym zrozumieniem całego zdania pozwala postawić przecinek gdzie indziej: Krzycząc, głośno tłumaczyła swoje zdenerwowanie.

Uwaga! Nie oddziela się przecinkiem imiesłowowych równoważników zdania, gdy występują bezpośrednio po spójniku lub zaimku: Kolega powiedział, że biorąc udział w konkursie, mamy szansę na pierwszą nagrodę.

Pamiętaj! Nie rozdziela się przecinkiem zdań

  • współrzędnych łącznych (i, oraz, tudzież):
    • Zapiszę się na zajęcia i będę systematyczny.
  • rozłącznych (albo, lub, bądź)
    • Wyjdę albo zostanę.
    • Rozpocznę w tym roku studia bądź pójdę do pracy.
    • Wieczorem wybiorę się na spacer lub będę oglądał telewizję.
  • połączonych spójnikami wyłączającymi: ani, ni,
  • porównawczymi: niż.

Uwaga! Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy wymienione spójniki powtarzają się w zdaniu. Przecinek stawiasz wówczas przed drugim i następnym spójnikiem.

Nie lubię ani cukierków, ani wafelków.
Ani nie mam czasu, ni ochoty.
Albo pójdę do Olki na urodziny, albo pojadę z Agą na lodowisko.

  • Nie oddziela się też utartych zwrotów mających charakter zdań:
    • Licho wie co tu teraz począć.

Facebook aleklasa 2

Podstawowe zasady polskiej interpunkcji

Pamiętaj o znakach interpunkcynych

Ortografia