Temat wypracowania maturalnego często odnosi się do postaci występującej w przytoczonym fragmencie.  I byłby lubiany, gdyby nie straszące polecenia typu „określ kreację”, „prześledź proces degradacji”. Tymczasem chodzi o proste sprawy.

Polecenia z tematu

KREACJA

O co chodzi?

  • Pytają, w jaki sposób została przedstawiona postać. Jakimi metodami ją przedstawiono i jako kogo – innymi słowy, na  kogo ją wykreowano.

Zadaj pytanie

  • W jaki sposób jest opisana – wygląd, zachowanie, czy wzbudza emocje?
  • W jakim czasie się pojawia?
  • W jakiej sytuacji się pojawia – jaka atmosfera temu towarzyszy?
  • Czy odgrywa jakąś szczególną rolę – wodza, niewolnika, kochanka, zbrodniarza?
  • Jaki jest: słaby,  silny, mądry, zły, dobry?

Przykład:
Niech będzie  Wernyhora z Wesela.

  • Przybywa na siwym koniu, jako Pan – Dziad z lirą.
  • Pojawia się o północy – wzbudza lęk, szacunek, zapał do walki.
  • Pojawia się na weselu, by porwać lud do powstania.
  • Odgrywa rolę wodza, legendarnego mocarza,  autorytetu.
  • Jest dumny, wzniosły, władczy jak przywódca.

 

ZANALIZUJ EMOCJE

O co chodzi?

Chcą, abyś opisał stan emocjonalny bohatera, który zaobserwowałeś we fragmencie. Albo postawę lub poglądy, jakie tu głosi.

Zadaj pytanie

  • Gdzie to się dzieje, w jakiej atmosferze?
  • Jak zachowuje się postać?
  • Co mówi – po kolei?
  • Czy zmienia się w trakcie sceny, czy prezentuje niezmienną postawę?
  • Wypunktuj emocje lub poglądy.
  • Nazwij je.

Przykład:
Niech będzie Gustaw z IV części Dziadów i jego emocje.

  • Noc dziadów w domu księdza.
  • Dziwne zachowanie – jak obłąkany.
  • Mówi o nieszczęśliwej miłości, zgubnych lekturach romantycznych, naturze kobiet, miłości jako cierpieniu.
  • Zmienia tematy, nasilenie stanu  (płacze, szydzi, ironizuje), ale postawa wrażliwego, opanowanego uczuciem romantyka nie ulega zmianie.
  • Jest romantycznym kochankiem,  intensywnie przeżywa uczucie, nadwrażliwy, szalony, emocjonalny.

 

ZAOBSERWUJ  PROCES PRZEMIANY

O co chodzi?

Skup się na zmianach, jakim ulega bohater, porównaj różne etapy jego życia.

Zadaj pytanie

  • Kim jest postać w punkcie wyjścia – i jaka jest?
  • Co powoduje przemianę?
  • Jakie są znamiona zmiany?
  • Czy przemiana jest pozytywna czy negatywna?
  • Czy ta przemiana coś znaczy?

Przykład:
Niech to będzie Makbet

  • Na początku rycerz wierny królowi.
  • Żądza władzy i przepowiednia czarownic.
  • Zabójstwo, pycha, lęk przed ujawnieniem zbrodni,  następne mordy.
  • Jest to proces degradacji moralnej.
  • Przemiana rycerza w zbrodniarza pokazuje siłę zła i negatywne skutki zbrodni.

 

Ważne pytania przy temacie o bohaterze

  • Czy jesteś postacią pierwszoplanową, poboczną, czy epizodyczną?
  • Czy reprezentujesz typ, czy postać silnie zindywidualizowaną?
  • Czy jesteś dynamiczna czy statyczna (zmieniasz się w toku akcji, czy nie)?
  • Jaki masz wpływ na akcję – jesteś aktywna czy pasywna?
  • Jaki jest stosunek autora do Ciebie? Czyli jesteś pozytywny, negatywny, czy jesteś głosem autora, jego porte parole?
  • Jak mówisz: czytam dialog, monolog czy opis?
  • Jak jesteś scharakteryzowany: bezpośrednio czy pośrednio – poznaję Cię po czynach?

Zobacz:

Odnajdź w tekście – o co chodzi?