Nie chodzi o dzieła sztuki obecne w poezji. Lecz o obrazy, które poeci potrafią malować słowami.

Jakie mogą być obrazy poetyckie?

  • realistyczne,
  • zwięzłe, ścisłe,
  • schematyczne, uproszczone statyczne,
  • jasne, rozpoznawalne, czytelne,
  • chaotyczne,  przypadkowe,
  • dosłowne, jednoznaczne

lub

  • fantastyczne,
  • rozmazane, nieczytelne, rozmyte,
  • plastyczne, obrazowe, malownicze,
  • dynamiczne,
  • tajemnicze, zagadkowe,
  • działające na wyobraźnię,
  • uporządkowane,
  • symboliczne, wieloznaczne.

Przykłady

1.
Poszedłem w lasy ogromne szukać buków czerwieni
jeżyn dojrzałych dzięciołów małych rogów jelenich
jagód prawdziwych wilg piskląt żywych mrowiska
Jan Twardowski O lasach

2.
Drzewa ogromne, że nie widać szczytu,
Słońce zachodząc różowo się pali
Na każdym drzewie jakby na świeczniku,
A ludzie idą ścieżką, tacy mali.
(…)
A tam nad nami uczta. Dzbany złota,
Czerwone wina w osinowej miedzi.
I wiezie dary powietrzna karoca
Dla niewidzialnych królów czy niedźwiedzi.
Czesław Miłosz Wyprawa do lasu

3,
W drzewach, w zielonych okien ramie
przez widma miast – srebrzysty gotyk.
Wirują ptaki płowozłote
jak lutnie, co uciekły z rąk.
W lasach zielonych – białe łanie
uchodzą w coraz cichszy taniec.
Tańczą panowie, tańczą panie
„na moście w Awinion”.
Krzysztof Kamil Baczyński  Sur le pont d’Avignon

Element wspólny tych trzech fragmentów to las (park), zieleń. Ale zobacz, jak różnie to samo widzą poeci.

1.
O lesie przedstawionym przez Jana Twardowskiego można powiedzieć, że:

  • jest ogromny (powiedziane wprost), przedstawiony jest latem (dojrzałe jeżyny),
  • rosną w nim buki,
  • mieszkają w nim dzięcioły, jelenie i mrówki,
  • jest bardzo bliski człowiekowi, prawdziwy, istniejący.

2.
O lesie przedstawionym przez Czesława Miłosza można powiedzieć, że:

  • jest stary,
  • rosną w nim ogromne drzewa,
  • przedstawiony jest o zachodzie słońca,
  • spacerują po nim ludzie,
  • wydaje się prawdziwy, istniejący naprawdę, dostępny.

3.
O lesie przedstawionym przez Krzysztofa Baczyńskiego można powiedzieć, że:

  • jest prawdopodobnie miejskim parkiem albo połacią roślinności w okolicach mostu,
  • zamieszkują go dziwne, nieistniejące stworzenia (ptaki płowozłote, białe łanie),
  • jest lasem stworzonym przez wyobraźnię artysty.

Jakie to obrazy?

  • OBRAZY REALISTYCZNE
    1. Bardzo konkretnie nazwane elementy lasu, jego mieszkańcy, świat roślin i zwierząt.
  • OBRAZY REALISTYCZNE z elementami FANTASTYCZNYMI
    2. Las jest prawdziwy, realistyczny, ale zachodzące słońce czyni go magicznym. Zaczyna działać wyobraźnia – pojawiają się elementy baśniowe (karoca).
  • OBRAZY FANTASTYCZNE z elementami REALISTYCZNYMI   
    3. Wszystko jest tu dziwne – las, jego mieszkańcy: płowozłote ptaki i białe łanie, tańczący ludzie na moście. Realistyczna jest zieleń – barwa kojarzona z lasem.


Język

Do budowania poetyckich obrazów potrzebne są środki. Nie pędzel i farby, lecz słowa, które tworzą środki artystyczne.

1.
Język jest prosty, czytelny, pozbawiony symboli, ukrytych treści. Jedyne środki artystyczne to epitety dopowiadające, uzupełniające treści:

  • (lasy) ogromne (a nie małe),
  • (jeżyn) dojrzałych (nadających się do jedzenia, niezielonych),
  • (dzięciołów) małych (gatunków spotykanych w polskich lasach),
  • (rogów) jelenich (zwierząt, których poroże najczęściej kojarzy się z polskim lasem),
  • (jagód) prawdziwych,
  • (piskląt) żywych.

2.
Z obrazem lasu kojarzą się pejzaże i szczegóły, które w rzeczywistości nie mają z nim nic wspólnego:

  • korona drzew układa się jak szczyty wysokich gór,
  • światło tak odbija się na liściach i gałęziach, że drzewa przypominają świeczniki z zapalonymi światełkami, las jest spersonifikowany – świętuje, ma swoją ucztę, pije wino, podejmuje gości.

Środki artystyczne:
peryfrazy, porównanie, przenośnie, epitety.

3.
Język trudny – konieczne jest wnikliwsze czytanie, poszukiwanie dodatkowych sensów, poruszenie wyobraźni, zadawanie pytań. Środki artystyczne (przenośnie, porównania, peryfrazy) utrudniają zrozumienie tekstu:

  • zieleń układa się jak rama obrazu, w środku którego jest główna scena,
  • gotyk to styl w architekturze charakteryzujący się ostrymi, wysokimi, spiczastymi budowlami (tu drzewa tworzą jakby gotycką konstrukcję),
  • porównanie ptaków do latających lutni,
  • łanie poruszające się delikatnie, stąpające cicho jak w uduchowionym tańcu.

 

Kolorystyka lasu

W jakich barwach występuje przyroda? Czy tylko zieleń buduje las?

1.

  • buków czerwieni
  • Kolory domyślne: czerń (fiolet) jeżyn, granat jagód, realistyczne kolory piórek dzięciołów.
  • Las jest zwykły, normalny, w prawdziwych kolorach, jakie znaleźć możemy w atlasach przyrodniczych.

2.

  • Słońce zachodząc różowo się pali, dzbany złota, czerwone wina, osinowa miedź
  • Dominującą barwą zachodzącego słońca jest róż, ale mienią się też inne kolory: złoty, czerwony, rudy (miedziany).

3.

  • w zielonych okien ramie, srebrzysty gotyk, ptaki płowozłote, białe łanie
  • Tu dominuje zieleń lasu mieniąca się srebrem (może błyszczą drzewa iglaste, świerki). Nad lasem fruwają magiczne złote ptaki, a po lesie stąpają białe sarny.

 

Słowa, którymi da się określić obrazy poetyckie w wierszach, najbardziej pasujące do powyższych fragmentów.

1.
realistyczne, prawdziwe, autentyczne, zwykłe, naturalne, zwięzłe, ściśle określone

2.
Uwaga! Połączenie obrazów realistycznych i fantastycznych.

3.
fantastyczne, plastyczne, barwne, tajemnicze, niezwykłe, magiczne, nierzeczywiste, zagadkowe, baśniowe, działające na wyobraźnię

Wyobraź sobie rysunki, które miałyby powstać na podstawie obrazów poetyckich stworzonych w wierszach. Jak wyglądałby na nich las?

1.
Zwykły las – normalne drzewa, zachowane proporcje, dzięcioł pukający w pień, mrowisko, jeleń, czarne jagody, krzaki jeżyn. Drzewa stoją prosto – tworzą obraz statyczny.

2.
Dominujący mocny róż przeplatany złotem– kolor zachodzącego słońca w lesie. Konary ukryte w blasku słońca, jakby za mgłą światła. Wyłaniająca się nad nimi karoca i zwężenie koron drzew ku górze nadają obrazowi dynamiki.

3.
Ciemna połać zieleni, z którą kontrastuje biel łani i złoto ptaków o kształcie lutni. Na obrazie widać ruch, delikatne falowanie przyrody. Taniec przyrody, ruch ptaków i łani dynamizują obraz.