Klasyfikacja tekstów literackich

W teście egzaminacyjnym pojawią się tzw. teksty kultury, które będziesz musiał zrozumieć i zinterpretować, aby wskazać poprawne odpowiedzi w pytaniach zamkniętych i udzielić poprawnych odpowiedzi na pytania otwarte.

Są trzy rodzaje literackie

Każdy tekst literacki należy do któregoś z poniższych rodzajów. Tekst, który otrzymasz na tekście egzaminacyjnym, też. Pytanie w tej sprawie może być bezpośrednie i proste:

Do którego z rodzajów literackich przypiszesz tekst?

Ale może być bardziej przebiegłe:

Wskaż wyznaczniki epickości tekstu.

Jakie cechy tekstu kwalifikują go do dramatu, a jakie do liryki? Najważniejsze wiedzieć, że np. narrator jest typowy dla epiki, a podział na głosy, sceny, obecność didaskaliów – dla dramatu.

 

Rodzaje literackie

  • Liryka

    • Liryka ogarnia utwory poetyckie.
    • Oczywiste, że ze swojej natury są krótsze od epiki, ale nie to jest najważniejsze.
    • Tu nie ma narratora, przemawia podmiot liryczny, który wyraża swoje uczucia. Subiektywnie odbiera świat, przetwarza poetycko i takie obrazy darowuje odbiorcom.
  • Epika

    • Do epiki zaliczamy utwory, w których narrator, opisuje zdarzenia, świat, ludzi.
    • Wejdą tu rozmaite teksty prozatorskie, bo epikę się czyta z bardzo różnych powodów: dla informacji, rozrywki, z ciekawości.
    • Epika prezentuje świat przedstawiony, w który wkraczamy za sprawą lektury.
    • Wszelkie zatem opowiadania, nowele, powieści, listy, relacje możemy śmiało zaliczyć do epiki.
  • Dramat

    • Dramaty to utwory przeznaczone do realizacji na scenie.
    • Pisane na potrzeby teatru są podzielone na akty, sceny, kwestie aktorów, wreszcie posiadają didaskalia – odautorskie informacje dodatkowe dotyczące np. stroju lub wyglądu sceny. Autor dramatu pisze:
      Scena 2. W nawiasie: (Scena jest pusta, w centrum dwie świece).
      Te wskazówki w nawiasie to didaskalia.

Uwaga!
Didaskalia – wtrącenia dramatopisarza, informujące o wyglądzie sceny, zawierają wskazówki co do stroju i zachowania bohaterów. Jest to tekst poboczny dramatu, w przeciwieństwie do tekstu głównego, czyli dialogów i monologów.

 

Wyznaczniki rodzaju literackiego

LIRYKA

  • podmiot liryczny
  • obraz poetycki
  • uczuciowość (subiektywizm)
EPIKA

  • narrator
  • fabuła
  • świat przedstawiony
  • opisowość
DRAMAT

  • podział na akty, sceny, głosy
  • obecność didaskaliów

 

Gatunki literackie

LIRYKA

  • sonet
  • pieśń
  • hymn
  • fraszka
  • oda
  • tren
  • epigramat

EPIKA

  • epos
  • powieść
  • opowiadanie
  • nowela
  • esej

DRAMAT

  • tragedia
  • dramat romantyczny
  • komedia
  • opera
  • scenariusz filmowy

Pamiętaj!
Do tekstów kultury należą:

  • teksty literackie,
  • teksty publicystyczne,
  • teksty popularnonaukowe,
  • źródła historyczne,
  • akty prawne,
  • instrukcje,
  • słowniki,
  • encyklopedie,
  • mapy,
  • reprodukcje dzieł sztuki,
  • tabele,
  • diagramy,
  • wykresy,
  • schematy.

Facebook aleklasa 2