Pisownia partykuł

Kiedy razem, a kiedy osobno?


Pisownia partykuły: -że, -li

  • Partykuły -że, -li pisz zawsze razem
    – Idźże w końcu do domu.
    – Zróbże sobie chwilę przerwy.

Pisownia partykuł: no, czy, niechaj, niech, oby

  • Partykuły no, czy, niechaj, niech, oby piszemy oddzielnie:
    – Podejdź no tutaj!
    – Niech nikt się nie skarży!

Pisownia partykuły -by

  • Partykułę -by piszemy zawsze łącznie z:
    • osobowymi formami czasowników – zrobiłbym, poszłoby, malowałaby;
    • ze spójnikami gdy, że, a gdyby, żeby, aby;
    • z wyrazem porównawczym – jakby, niby;
    • innymi partykułami – niechby

  • Partykułę -by piszemy zawsze osobno z:
    • nieosobowymi formami czasowników – uszyto by, robić by
    • czasownikami modalnymi (warto, można, trzeba) pełniącymi funkcję czasownika – trzeba by, można by, warto by.

 

Pisownia wyrazów z partykułą nie

Partykułę nie piszemy łącznie zawsze z:

  • rzeczownikami
    nieszczęście, nieporządek, nieśmiałość, nieostrożność
    Uwaga! Wyrazy zakończone na -anie, -enie, -cie są także rzeczownikami, chociaż odczasownikowymi, dlatego partykułę nie piszemy z nimi łącznie niepalenie, nieściąganie, niemycie.
  • przymiotnikami w stopniu równym
    niemiły, niegłupi, niedrogi, niegrzeczny
  • przysłówkami odprzymiotnikowymi w stopniu równym
    – niemiło, nielekko, nieładnie, niedobrze, nieprzekonująco.
  • imiesłowami przymiotnikowymi czynnymi i biernymi zakończonymi na -ący, -ny, -ony, -ty
    – nieumiejący, nierosnący, niedomyty, nieodgadniony, nieugięty

Uwaga!
Możesz napisać nie oddzielnie z rzeczownikiem, przymiotnikiem i imiesłowem przymiotnikowym, gdy napotkasz wyraźne przeciwstawienia treści w zdaniu:

  • To nie przyjaciel, ale wróg.
  • Mieliśmy nie łatwy, ale trudny egzamin.
  • Talerz był nie umyty, ale brudny.

 

Partykułę nie piszemy rozdzielnie z:

  • czasownikami w formie osobowej
    – nie potrafię, nie byłem, nie pojadę;
  • formami nieosobowymi czasownika zakończonymi na -no, -to
    – nie umyto, nie zrobiono, nie pojechano, nie zbito;
  • przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym
    – nie milszy, nie najmilszy, nie większy, nie głupszy, nie największy, nie najgłupszy, nie najlepszy;
  • bezokolicznikami
    – nie dostawać, nie śpiewać;
  • przysłówkami odprzymiotnikowymi w stopniu wyższym i najwyższym
    – nie milej, nie najmilej, nie gorzej, nie najładniej;
  • przysłówkami niepochodzącymi od przymiotników
    – nie bardzo, nie całkiem, nie teraz;
  • imiesłowami przysłówkowymi współczesnymi i uprzednimi (-ąc, -łszy, -wszy)
    – nie robiąc, nie śpiewając, nie dojechawszy, nie zjadłszy, nie zrozumiawszy;
  • liczebnikami
    – nie drugi, nie piętnasty, nie pół, nie półtora;
  • wyrażeniami przyimkowymi
    – nie za granicą, nie nad morzem, nie przy drodze;
  • zaimkami
    – nie taka, nie ja, nie wy, nie tamten, nie każdy, nie wszędzie;
  • partykułami: byle, lada
    – nie byle jaki, nie byle gdzie, me lada gratka, nie lada okazja;
  • z wyrazami występującymi w znaczeniu czasownikowym lub w funkcji orzecznika:
    – nie szkoda, nie warto, nie wolno, nie trzeba, nie żal, nie sposób, nie należy;
  • z wyraźnymi przeciwstawieniami
    – Nie bohater, lecz tchórz;
    – Nie szczęście, ale wyjątkowy pech.
    – Nie ładny, ale brzydki;
    – Piję nie mleko, ale herbatę.
    – Nie dziś, ale jutro;
    – Nie tutaj, ale tam.
    – Nie czytający, ale oglądający
    – Nie wiszące ani nie leżące przedmioty

 

Zapamiętaj wyjątki!

  • niejeden (w znaczeniu „wielu”) – Niejeden uczeń nie przygotował się do lekcji.
  • nieswój (w znaczeniu „niezdrów”) Tomek jest jakiś nieswój, chyba ma gorączkę.
  • niewiele, niewielu – Niewiele materiału zostało nam do przerobienia.
  • nieco, niecoś – Nieco narozrabiałem w autokarze.
  • niejaki – Niejaki Arkadiusz K. jest poszukiwany za napad.
  • niektórzy – Niektórzy lubią poezję.
  • niekiedy – Niekiedy mam ochotę na odrobinie szaleństwa.
  • niegdyś – Niegdyś nie było takich huraganów.

czasowniki:

  • niedowidzieć ( = słabo widzieć) – Wnusiu, przeczytaj mi sms, bo niedowidzę;
  • niedomagać (= chorować) – Moja babcia od dwóch miesięcy niedomaga;
  • niedosłyszeć (= słabo słyszeć) – Czy możesz powtórzyć, bo niedosłyszałam;
  • nienawidzić, – Nienawidzę uczyć się zasad ortografii.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Części mowy. Podstawowe informacje. (ćwiczenia)

Partykuła

Zasady polskiej ortografii

Podstawowe zasady polskiej ortografii

Ortografia

Ortografia TEST

PODYSKUTUJ: