Zacznij:

Oczywiście zdefiniuj pojęcie parenezy. Pokrótce przedstaw jej kulturotwórcze funkcje. Następnie podkreśl ogromną rolę tego zjawiska w literaturze średniowiecza.

Średniowieczna literatura parenetyczna

Rozwiń:

Omów podstawowe wzorce parenetyczne, ilustrując to przykładami tekstów:

  • Rycerz – jego życie organizuje rycerski etos (pobożność, odwaga, honor, lojalność względem seniora feudalnego). Jest silny i prawy. Ideał: Roland, Lancelot.
  • Władca – przede wszystkim winien być sprawiedliwy. Jest autorytetem z urodzenia, Pomazańcem Bożym, ale nie zwalnia go to z odpowiedzialności za poddanych. Ideał: król Artur, także Bolesław Chrobry w opisie Galla Anonima.
  • Święty – może być (i na ogół jest) ascetą. Wówczas stara się zapomnieć o zwykłym życiu i materialnym świecie. Umartwiając się i poddając wyrzeczeniom, oddaje swą duszę Bogu. Ideał: św Aleksy. Inny charakter ma model franciszkański – tu istotny jest postulat ubóstwa, ale też umiłowania świata. Ideałem oczywiście św. Franciszek z Asyżu.

Zakończ:

Podkreśl, że literatura parenetyczna była popularna także w późniejszych epokach (choć raczej nie w XIX i XX wieku). Nawiąż do wzorca renesansowego ziemianina czy Sarmaty oświeconego.

Najważniejsze teksty:

  • Legenda o św. Aleksym,
  • Pieśń o Rolandzie,
  • Kwiatki św. Franciszka,
  • Opowieści o rycerzach Okrągłego Stołu,
  • Kronika Galla Anonima.

Ważne pojęcia:

  • Literatura parenetyczna – przedstawia wzorce osobowe określonej grupy społecznej w ujęciu autora. Parenetyczność może być zarówno podstawową, jak i drugorzędną funkcją tekstu literackiego.
  • Etos – zespół wartości i zachowań odpowiadający danej grupie społecznej. W przypadku etosu rycerskiego składają się nań zarówno wartości – jak honor czy lojalność, jak i cała obyczajowość rycerska obejmująca zachowania dworskie, bitewne czy towarzyskie.