Wybór pomiędzy podejściem ilościowym a jakościowym w rozprawie doktorskiej nie jest wyłącznie decyzją dotyczącą techniki gromadzenia danych. Wybór ten wynika z przyjętej koncepcji problemu badawczego, sposobu ujmowania analizowanego zjawiska oraz rodzaju wiedzy, jaką badacz zamierza uzyskać. O trafności rozwiązania metodologicznego nie przesądza zatem stopień formalizacji procedury, lecz jej spójność z pytaniami badawczymi, założeniami teoretycznymi i planowanym zakresem wnioskowania.
Podejście ilościowe i logika pomiaru
Badania ilościowe są szczególnie uzasadnione wtedy, gdy problem badawczy zakłada pomiar natężenia zjawiska, porównywanie grup, analizę zależności między zmiennymi lub weryfikację hipotez. Ich zastosowanie wymaga jednak precyzyjnej operacjonalizacji konstruktów teoretycznych oraz doboru takich wskaźników, które rzeczywiście odzwierciedlają analizowane pojęcia.
Sama możliwość zastosowania metod statystycznych nie przesądza jeszcze o wartości poznawczej projektu. Istotne pozostają trafność i rzetelność pomiaru, sposób doboru próby, adekwatność modelu analitycznego oraz granice uogólniania wyników. Doktorant powinien również zachować ostrożność przy interpretowaniu współwystępowania zmiennych, ponieważ zależność statystyczna nie jest równoznaczna z relacją przyczynową.
Podejście jakościowe a rekonstrukcja znaczeń
Badania jakościowe opierają się na odmiennej logice poznawczej. Stosuje się je przede wszystkim wtedy, gdy celem jest rekonstrukcja doświadczeń, znaczeń, mechanizmów działania lub procesów zachodzących w określonym kontekście społecznym, organizacyjnym czy kulturowym.
W takim projekcie znaczenie mają:
- uzasadniony dobór przypadków lub uczestników;
- transparentność procedury analitycznej;
- konsekwencja w stosowaniu przyjętych kategorii;
- refleksyjność badacza;
- możliwość prześledzenia drogi od materiału empirycznego do interpretacji.
Kryterium jakości nie stanowi tutaj reprezentatywność statystyczna, lecz wiarygodność i metodologiczna spójność procesu interpretacyjnego.
Metoda powinna wynikać z problemu badawczego
Pytanie „ilościowo czy jakościowo?” należy więc traktować jako wtórne wobec pytania o cel poznawczy rozprawy. Jeżeli badacz zmierza do testowania relacji pomiędzy zmiennymi, zasadne może być podejście ilościowe. Jeżeli natomiast chce wyjaśnić znaczenia, procesy lub mechanizmy, większy potencjał może mieć strategia jakościowa. W części projektów właściwe będzie także podejście mieszane, o ile integracja obu perspektyw wynika z logiki badania, a nie jedynie z chęci zastosowania większej liczby metod.
Doktorant, który przygotował już własną koncepcję badawczą, może skorzystać ze wsparcia merytorycznego oferowanego przez serwis e-doktoraty.pl. Po zapoznaniu się z założeniami projektu możliwe jest wskazanie dodatkowych źródeł, sformułowanie dodatkowych wytycznych do przyjętej strategii oraz zwrócenie uwagi na aspekty wymagające pogłębienia. W rozprawie doktorskiej to bowiem nie sama metoda, lecz spójność problemu, teorii i procedury badawczej decyduje o jakości metodologicznej projektu.
