Podmiot

  • Podmiot jest to nadrzędna część zdania, która nazywa:
    • osoby,
    • rzeczy,
    • zjawiska,
    • pojęcia,
    • stany,
    • cechy,
    • czynności.
  • Podmiot jest wykonawcą czynności.
  • O podmiot najczęściej pytamy:
    kto? co?
  • Typowym dla podmiotu przypadkiem jest mianownik, ale w określonych konstrukcjach występuje on w dopełniaczu (kogo? czego?)

    – Brakuje pieniędzy na zakup leków.     (czego brakuje?)
    – Matka poszła do sklepu.     (kto poszedł?)
    – Zjawili się sami niezadowoleni.    (kto się zjawił?)
    – Uczciwość, to nie jest jedyna jego cecha charakteru.       (co nie jest jedyna cechą jego charakteru?)
    – Bieganie jest bardzo zdrowe.        (co jest zdrowe?)
    – Wycieczka do Gdańska bardzo się udała.        (co się podobało?)

Podmiot + orzeczenie = związek główny
Podmiot + orzeczenie = związek zgody

 

Podmiotem może być:

  • rzeczownik (najczęściej)
    – Monika dobrze się uczy.
    – Klasa została podzielona na grupy.
    – Zabrakło czasu na dokończenie zadania
  • zaimek rzeczowny 
    – Ona jest bardzo pracowita.
    – On poszedł po rozum do głowy.
  • przysłówek    
    – Precyzyjnie to znaczy dokładnie.
  • przymiotnik     
    – Chorzy czekają przed gabinetem lekarza.
  • spójnik  
    – „I” jest spójnikiem.
  • Bezokolicznik
    – Podróżować można na różne sposoby.
    – Tańczyć jest przyjemnie.
    – Wyjeżdżać z wakacji nie jest łatwo.
  • liczebnik   
    – Siedem jest liczbą nieparzystą.
  • przyimek  
    – „Od” jest przyimkiem.
  • imiesłów przymiotnikowy czynny
    – „Walczący zostali rozdzieleni.
  • Całe wypowiedzenie
    – „Oda do młodości” to wiersz Adama Mickiewicza.

Rodzaje podmiotów:

podmiot gramatyczny

  • Pytamy o niego: kto? co?
    • Wyrażony jest zawsze w mianowniku.
      – Klara kocha Wacława.
      – Janek idzie do szkoły.
      – O wynikach konkursu zostały poinformowane również one. (kto? – one).

podmiot logiczny  

  • Pytamy o niego: kogo? czego?, komu? czemu?
    • Wyrażony jest rzeczownikiem w dopełniaczu lub celowniku.
    • Jest podmiotem tylko logicznym (tzn. wynika z sensu zdania, a nie z jego budowy gramatycznej)
    • Najczęściej związany jest z orzeczeniem, w którym jest mowa o braku, ubywaniu, przybywaniu czegoś, np. wody ubywało, przybywało lat
      – Po tym co powiedział, ubyło mu zwolenników.
      – Marka nie było w szkole. (rzeczownik w dopełniaczu, kogo? czego? – Marka)
      – Wielu gości przybyło na dzisiejszą wystawę.
      – Magdzie jest zimno. (rzeczownik w celowniku, komu? czemu? – Magdzie)

podmiot domyślny

  • Bezpośrednio w zdaniu nie występuje (nie jest wyrażony jako osobny wyraz), ale jego istnienia domyślamy się na podstawie orzeczenia lub zdań poprzednich.
    – Bardzo lubię Michała. (ja)
    – Jest zabawny. (on, czyli Michał)
  • Rozpoznać go możemy po końcówkach osobowych czasowników.
    – Chodźcie do kina. (wy); chodźmy do kina. (my); chodź do kina. (ty)
  • Określić go możemy na podstawie kontekstu wypowiedzi lub zdań wcześniejszych.
    – Rodzice za bardzo się o mnie boją. Nie pozwalają mi wychodzić wieczorami na spacery z psem. (kto? – domyślamy się, że chodzi o rodziców, stąd podmiot domyślny: rodzice).
    – Marek lubi chodzić na imprezy. Często wraca do domu nad ranem! (kto? – Marek)

podmiot szeregowy

  • Funkcję podmiotu pełni jednocześnie kilka wyrazów pozostających względem siebie w stosunku współrzędnym (tworzą szereg).
    – Gruszki, śliwki, jabłka i winogrona są moimi ulubionymi owocami.
    – Mama z tatą wyszli do teatru.
  • Orzeczenie, łączące się z tego typu podmiotem, przybiera formy liczby mnogiej.
  • Dopuszczalna jest forma liczby pojedynczej kiedy:
    • składniki podmiotu wyłączają się wzajemnie.
      – Ani Marek, ani Tomek nie odrobił pracy domowej.
      – Ani Zosia, ani Marysia nie była w górach.
    • Odmianą podmiotu szeregowego jest tzw. podmiot towarzyszący.
      – Wazon z kwiatami stał na komodzie.
      – Alicja z papugą siedzi przed domem.
      – Babcia z wnuczkami ogląda wystawę sklepową.   

Zapamiętaj!

  • Podmiot towarzyszący wyrażony jest w narzędniku.
  • Gdy podmiot towarzyszący jest nierównorzędny znaczeniowo z podmiotem w mianowniku orzeczenie przybiera postać liczby pojedynczej
    – Alicja z kotem siedzi przed domem. (Alicja jest człowiekiem, kot zwierzęciem)
  • Kiedy obydwa podmioty są równorzędne orzeczenie przybiera formy liczby mnogiej.
    – Ojciec z matką oglądają telewizję. Magda z Agatą poszły do kina.

podmiot zbiorowy

  • Wyrażany jest rzeczownikiem w liczbie pojedynczej oznaczającym zbiorowość. – Mieszczaństwo (szlachta) jest stanem społecznym.
    – Wojskowi siedzą na trybunach.
    – Chłopi pracowali w polu.
    – Politycy powinni zajmować się sprawami kraju.

 

Zdania bezpodmiotowe

Są zdania, w których nie ma wyrażonego podmiotu, ale także nie można się go domyślić ani na podstawie formy orzeczenia, ani na podstawie zdań poprzednich.

Należą do nich zdania:

  • w których orzeczenie wyrażone jest nieosobową formą czasownika zakończoną na -no, -to.

    – Zamknięto dyskotekę.  
    – Zburzono most.
    – Odkryto nową planetę.
    –  Mówiono, że to oni byli winni.

  • w których występują czasowniki można, trzeba, należy.

    – Można rozmawiać.
    – Trzeba być ostrożnym.
    – Należy przemyśleć jego propozycję.

  • mówiące o zjawiskach przyrody/pogodowych.

    – Świta.
    – Około południa zachmurzyło się.
    – Ściemnia się.
    – Zanosi się na deszcz.

  • mówiące o stanach fizycznych i psychicznych ludzi.

    – Mdli mnie.
    – Burczy mi w brzuchu.
    – Kłuje mnie w boku.
    – Piecze mnie w żołądku.
    – Zimno mi. Zrobiło mi się zimno.
    – Wstyd mi było.

  • występujące w wielu tekstach urzędowych, w których przeważnie nakazuje się lub zakazuje.
    – Zabrania się palenia!
    – Nie śmiecić!
    – Nie karmić zwierząt!

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Części mowy a części zdania

Części zdania

1. Składnia informacje – podstawowe