Mowa zależna i niezależna


Cudze myśli, poglądy możemy przytaczać w dwojaki sposób:

  • przytaczając dosłownie cudze słowa – mowa bezpośrednia (niezależna).
    „Nie odrobiłeś lekcji!” – krzyknęła ze zdenerwowaniem matka Pawła.
  • omawiając wypowiedź w formie sprawozdawczej, pośredniej – mowa pośrednia (zależna).
    Zdenerwowana matka Pawła krzyknęła, że syn nie odrobił lekcji.

 

Zamiana mowy niezależnej na zależną

Żeby przekształcić zdanie w mowie niezależnej na zależną trzeba nasz cytat uzależnić składniowo od zdania nadrzędnego.
– Matka powiedziała mi: „Posprzątaj pokój”.
– Matka powiedziała mi, żebym posprzątała pokój.

Albo
– Anka zapytała mnie: „Czy spotkałaś się wczoraj z Robertem?”
– Anka zapytała mnie, czy spotkałam się z Robertem.

Zauważ, że zdania w mowie niezależnej nie jest związane składniowo ze zdaniem wprowadzającym przytoczenie. Dopiero przy zamianie na mowę niezależną takie zdanie staje się zależne i przybiera formę zdania podrzędnego dopełnieniowego.

 

Przy zamianie mowy niezależnej na zależną pamiętaj o regułach:

  • Zdaniu oznajmującemu w mowie niezależnej odpowiada w mowie zależnej zdanie podrzędne dopełnieniowe, zaczynające się przeważnie od spójnika że:
    • Nauczyciel powiedział nam: „Dzisiaj idziemy na wycieczkę”.
    • Nauczyciel powiedział nam, że dzisiaj idziemy na wycieczkę.
  • Zdaniu pytającemu w mowie niezależnej, rozpoczynającemu się od zaimka pytającego – odpowiada w mowie niezależnej zdanie podrzędne dopełnieniowe z tym samym zaimkiem:
    • Marek spytał mnie: „Kiedy spotkałeś się z Anką?”
    • Marek spytał mnie, kiedy spotkałem się z Anką?
  • Zdaniu pytającemu, które nie rozpoczyna się od zaimka pytającego – odpowiada w mowie zależnej zdanie podrzędne, zaczynające się od partykuły pytającej czy:
    • Bartek spytał mnie: „Napisałeś wypracowanie z polskiego?”
    • Bartek spytał mnie, czy napisałem wypracowanie z polskiego.
  • Zdaniu rozkazującemu w mowie niezależnej odpowiada zdanie dopełnieniowe, rozpoczynające się od spójników: żeby, aby, ażeby, by:
    • Matka powiedziała Marcie: „Pozmywaj naczynia!”
    • Matka powiedziała Marcie, żeby pozmywała naczynia!
  • W mowie zależnej opuszczamy te elementy, które nadałyby wypowiedzi ton emocjonalny, np. wykrzykniki.
  • Pomijamy też cechy gwarowe czy naleciałości żargonowe osoby, której wypowiedź omawiamy.

Facebook aleklasa 2