Jak zinterpretujesz tytuł powieści?

Odpowiedź:

W przypadku tradycyjnej powieści tytuł informowałby o jej zawartości czy tematyce (np. Nad Niemnem, Ojciec Goriot). W przypadku powieści Gombrowicza tytuł jest dezinformujący, ale… intrygujący. Co oznacza słowo „ferdydurke”? Właściwie nic, ten tytuł nie ma sensu. Nadanie powieści takiego tytułu – prowokującego i zabawnego, jest formą gry z czytelnikiem. Krytycy zwracają uwagę na podobieństwo brzmienia tytułu do nazwiska jednego z epizodycznych bohaterów powieści Lewisa, amerykańskiego laureata Nagrody Nobla. W tej powieści, noszącej tytuł Babbit, pojawia się postać zwana Freddy Durkee. Tytuł powieści Gombrowicza bywa także kojarzony z wymową wyrażenia „thirty door key” (klucz do trzydziestu drzwi – bohater powieści w chwili jej rozpoczęcia ma 30 lat). Sam Gombrowicz nigdy nie interpretował tytułu.

 

Jakie były poglądy Gombrowicza na pisarstwo? Odpowiedz na podstawie rozdziału pt. Filidor dzieckiem podszyty.

Odpowiedź:

W Przedmowie do Filidora dzieckiem podszytego Gombrowicz przestrzega przed dominacją form narzucanych w sztuce. Sztuka jest przez niego postrzegana m.in. jako sposób wyrażania siebie. Artysta tworzy, aby „wyrazić lepiej swoją osobowość i wytłumaczyć ją innym osobom”. Gombrowicz z ironią pisze o pisarzach, którzy kreują się na geniuszy i przybierają formy narzucone im z zewnątrz, zamiast pracować nad stworzeniem własnej formy. Gombrowicz porusza także problem odbioru dzieła literackiego – niestety, zależy on od stereotypowych opinii, a nie od prawdziwej wartości dzieła.
Autor Ferdydurke uważa sztukę za doskonalenie formy – a nie na stwarzanie dzieł doskonałych.

 

Walka niedojrzałości z dojrzałością jako ważny problem w powieści. Omów krótko ten problem – najlepiej w punktach.

Odpowiedź:

  • Kontrast między dojrzałością a niedojrzałością to jedna z głównych opozycji w powieści. Człowiek dojrzały to człowiek zamknięty w Formę… Tacy ludzie to profesorowie Józia, np. Bladaczka, Pimko, czy jego ciotka Hurlecka z domu Lin. Dzieciństwo i młodość to czas, w którym człowiek dopiero formuje się, wybiera postawę i próbuje określić wartości. Takimi młodymi ludźmi, którzy próbują znaleźć swoją Formę, są np. Miętus i Syfon.
  • Wszyscy ludzie niby dążą do dojrzałości, ale też… pragną zatrzymać w sobie niedojrzałość, która daje więcej swobody i radości życia, pielęgnuje ją w sobie. W powieści czytamy, że WSZYSTKO jest dzieckiem podszyte. Wagę problemu niedojrzałości podkreślają dwa rozdziały: Filidor dzieckiem podszytyFilibert dzieckiem podszyty.
  • W duszy Józia ciągle toczy się walka między pragnieniem dojrzałości (i np. wydostania się ze szkoły) a pragnieniem pozostania niedojrzałym.
  • Życie zmusza człowieka do dążenia do dojrzałości, ale skrycie podąża on w kierunku niedojrzałości, młodości. Inne ważne opozycje w powieści to Forma – chaos, mądrość – głupota, dorosłość – młodość.

 

Ferdydurke jest dziełem intertekstualnym. Odwołuje się do pewnych tendencji i dzieł literackich – najczęściej w celu parodystycznym. Określ, na czym polegają odwołania do:

  • powiastki filozoficznej
  • Pana Tadeusza Adama Mickiewicza
  • Roty Marii Konopnickiej?

Odpowiedź:

  • Powiastka filozoficzna – pisarz wykorzystał jej model w której na kanwie przygód i podróży (najbardziej znana powiastka filozoficzna to chyba Kandyd Woltera) zaprezentowany jest pogląd filozoficzny na temat sensu świata i życia człowieka. Najbliższe powiastce są opowiadania o Filidorze i Filibercie.
  • Pan Tadeusz – obraz dworu ziemiańskiego w Bolimowie to karykatura Soplicowa. „Ukochana” Józia, porwana przez niego dziewczyna, nosi Mickiewiczowskie imię – Zosia.
  • Rota – parodia fragmentu Roty pojawia się w wypowiedzi Syfona: „Nie damy ziemi, skąd nasz ród. Ród od chłopięcia i dziewczęcia się wywodzi”.

 

Jak ujawnia się groteska w Ferdydurke?

  • Świat przedstawiony jest absurdalny, w którym brak logiki. Rządzi nim nonsens. Bo jak inaczej wytłumaczyć porwanie 30-letniego mężczyzny i przymuszenie go do obowiązku szkolnego?
  • W powieści obecne są: karykatura, deformacja, przerysowanie. Przerysowani są nowocześni Młodziakowie, nudny i flegmatyczny Bladaczka, lekcja polskiego o wielkości Słowackiego i wielki zdrabniacz – prof. Pimko. To tylko kilka przykładów.
  • Łączenie sprzeczności – piękna i brzydoty, tragizmu i komizmu – zabawny jest pojedynek na miny, ale jego konsekwencją jest samobójstwo Syfona… Również ukazane samobójstwo chłopaka jest groteskowe.
  • Bezsensowny tytuł, zabawne zakończenie.
  • Szczególny stosunek do języka – mieszanie stylów i konwencji, tworzenie neologizmów.

 

Dlaczego Józio jest bohaterem zarazem śmiesznym i tragicznym?

Odpowiedź:

Tragizm w powieści jest podszyty groteską, a groteska – tragizmem. Józio czuje obcość świata w którym żyje, dostrzega sztuczność kultury, skazanie na Formę. Jest marionetką, ale marionetką tragiczną – bo jest tego świadomy. Inni bohaterowie – np. Bladaczka – szczerze angażują się w swe role, bo nie mają świadomości grania.

Józio nic nie może poradzić na swój los. Próbuje uwolnić się od Formy, ale są to próby beznadziejne. Jest świadomy swojej bezradności i stwierdza: „Bo nie mam ucieczki przed gębą, jak tylko w inną gębę”. Mimo że otacza go wiele osób, czuje się samotny, wyobcowany – to kolejne źródło jego tragizmu.