Cechy twórczości Kochanowskiego

Sformułowania tematów:

• Jan Kochanowski – człowiek i poeta – jako bohater własnej twórczości.
• Fraszki i pieśni jako manifest humanizmu.
• Renesansowa filozofia życia Jana a Czarnolasu.
• Rola Kochanowskiego w rozwoju literatury polskiej.
• Treny wyrazem kryzysu światopoglądowego poety.

Treści podstawowe:

Orientacja w twórczości pierwszego wieszcza, zwanego „ojcem literatury polskiej”.

  • Fraszki:
    O żywocie ludzkim
    Na lipę
    Ku muzom
    Do gór i lasów
  • filozoficzne refleksje: człowiek a fortuna, los, przeznaczenie
  • idee epikurejskie i stoickie
  • afirmacja natury, życia ludzkiego
  • Pieśni
    Podobnie jak we fraszkach Kochanowski obrazuje ludzki los, zastanawia się nad światem i człowiekiem.
  • Odprawa posłów greckich – pierwszy polski dramat nowożytny. Wyraża patriotyzm poety – Troja jest metaforą Rzeczypospolitej
  • Psalmy – Kochanowski jako tłumacz i poeta.
  • Treny – poświęcone ukochanej córce Urszulce, mają dwoje bohaterów: zmarłą i zbolałego ojca. Wyrażają bunt i zwątpienie, a potem uspokojenie człowieka dotkniętego tragedią.

Jak uatrakcyjnić odpowiedź?

  • Cytatami. Poezja Kochanowskiego jest wdzięczna, łatwo zapada w pamięć – dobrze będzie na poparcie jego tez filozoficznych przytoczyć odpowiednie fragmenty. Choćby słynne porównanie ludzi do zabawek: „wemkną nas w mieszek jako czynią łątkom”, albo „miło szaleć póki czas po temu”, albo „nie masz na świecie żadnej pewnej rzeczy” i wiele innych.
  • Wiedzą o opracowaniach dotyczących Jana Kochanowskiego – np. W. Weintrauba Rzecz czarnoleska, M. Korolki Jana Kochanowskiego żywot i sprawy czy M.R. Mayenowej O języku poezji Jana Kochanowskiego.
  • Nawiązaniami późniejszych poetów, dla których Kochanowski był autorytetem: choćby twórczością Juliana Tuwima – autora Rzeczy czarnoleskiej.
  • Informacją o tym, że wielu badaczy literatury postrzega Treny jako zapowiedź baroku, właśnie poprzez rozbicie harmonii uporządkowanego świata poety, rozpacz, zwątpienie, bunt.
  • Orientacją w poetyce Jana Kochanowskiego: gatunki, jakie uprawiał, przykłady porównań, sposobu obrazowania świata, chwytów kompozycyjnych.

 

Patriotyczne postawy odrodzenia

Sformułowania tematów:

• Temat „obywatel i państwo” i jego różne ujęcia stylistyczne i gatunkowe w renesansie
• Troska o ojczyznę w twórczości ludzi polskiego renesansu
• Program naprawy Rzeczpospolitej w renesansie.

Zapamiętaj!
Wypowiedzi patriotyczne dali wszyscy prawie twórcy odrodzenia.

• Mikołaj Rej w Krótkiej rozprawie… i Żywocie człowieka poczciwego (dialog i traktat)
• Jan Kochanowski w poezji (Pieśni) i Odprawie posłów greckich (tragedia)
• Piotr Skarga w Kazaniach sejmowych
• Andrzej Frycz Modrzewski w traktacie O poprawie Rzeczypospolitej (publicystyka)

 

Renesansowa wieś

Sformułowania:

• Różna ujęcia tematu: wieś w literaturze renesansowej.
• Modele życia ludzkiego w twórczości pisarzy XVI w.
• Wieś w renesansowej literaturze.
• Wzorzec życia ziemiańskiego w świetle literatury renesansu.

Zapamiętaj!
Kontrast ujęcia sielankowego (Kochanowski) z ujęciem realistycznym (Szymonowic). Literatura renesansu jest raczej pochwałą życia wiejskiego, zgody z naturą, pracy i rozrywek „wsi spokojnej, wsi wesołej”. Jednak obrazek z Żeńców wskazuje również na stosunki społeczne i konflikty wsi.

Zobacz:

Powinności obywatelskie w twórczości Jana Kochanowskiego

Problematyka patriotyczna w utworach Jana Kochanowskiego.