Makabryczne sceny w „Kordianie” – ich funkcje i sens.

We wstępie

Przypomnij cechy literatury romantycznej:

  • skłonność do przesycania obrazu świata przedstawionego motywami okropności, zbrodni, sza­leń­stwa, nieokiełznanych namiętności i pasji uwolnionych spod kontroli rozumu,
  • częste związki bohaterów z siłami zła, mocami szatańskimi, ciemnymi i niezgłębionymi. spotyka się w nich dość często.

Rozwinięcie

Przytocz wybrane sceny makabryczne z lektury, na przykład:

  • Akt I – opowieść starego sługi Grzegorza o męczeństwie zesłanych na Syberię żołnierzy i czynie młodego oficera Kazimierza. Scena, w której Tatarzy zarzucają rzemienne powrozy na szyje bez­bron­nych jeńców, a następnie wloką ich trupy po kamieniach, na których pozostają „włosów siwych garście, z krwi wyrwane kroplami”, jest wstrząsająca.
  • Akt III – drobny epizod mający miejsce podczas uroczystości koronacyjnych:
    Książę uderzył starą kobietę z dziecięciem,Potknęła się i dziecko do rynsztoka padło.Zbiegł się tłum… teraz cały ucieka przed księciem,I tylko widać starą nad dzieckiem kobietę,Ciałem dziecię zakrywa… To odwaga rzadka!
    Jak dowiadujemy się z relacji uczestników uroczystości, dziecko zginęło, a kobieta została gdzieś zawleczona przez żandarmów.
  • Akt III – grozę budzi również sceneria zebrania spiskowców planujących zamordowanie cara. Odbywa się ono w lochach katedry, pośród trumien polskich królów. Podczas zebrania ginie człowiek – zdemaskowany przez szyldwacha szpieg. Dyskusji Kordiana z Prezesem towarzyszą odgłosy ko­pa­nia grobu dla zabitego, zajmują się tym dwaj bezimienni spiskowcy.
  • Akt III – droga Kordiana do komnaty, w której śpi car. Bohaterowi ukazują się różne przerażające widma, będące, być może, tylko projekcjami jego wyobraźni. Spełzające ze ścian węże, krew kapiąca z korony, czarny człowiek z oczyma bez powiek próbujący zmyć ją z podłogi, drzewa z liśćmi z ludz­kich uszu i kwiatami z ludzkich oczu, orszak trupów niosących żółte gromnice i ustawiających z tru­mien schody do pałacowego okna, przerażająca zjawa z ognistą twarzą wychodząca z carskiej kom­na­ty…
  • Historia pięknej młodej Angielki, którą wielki książę zamordował, a następnie rozkazał trupa za­mknąć w szafie.

 

Motywacja – w jakim celu wprowadza Słowacki do Kordiana makabryczne sceny?

  • Aby pokazać, uzmysłowić, unaocznić czytelnikom/widzom męczeństwo narodu polskiego, który na wzór Winkelrieda przyjmuje na siebie ciosy wrogów.
  • W scenie z opowieścią Grzegorza i w epizodzie z zabitym dzieckiem postacie wyraźnie dzielą się na okrutnych oprawców i bezbronne ofiary. Czy ich cierpienie i śmierć mają jakikolwiek sens? Czy ma jakikolwiek sens poświęcenie Kordiana, czy męki, nie tylko fizyczne, ale przede wszystkim psy­chicz­ne, na które sam się zdecydował, rzeczywiście coś zmieniają, coś znaczą? Próbą odpowiedzi na to pytanie jest właśnie przywoływany kilkakrotnie w dramacie mit Winkelrieda, w jego świetle każdy, kto cierpi, kto przyjmuje na siebie cios, ratuje i osłania innych, toruje dla nich drogę… Zamęt w umyśle Kordiana stara się posiać Doktor (wcielenie Mefistofelesa) w scenie przedstawiającej szpital wariatów. Doktor sugeruje, że cierpienie niewinnych nie ma żadnej większej wartości, a ludzie, którzy tak jak Kordian poświęcają się dla dobra ojczyzny, powinni zostać zamknięci jako obłąkani. Problem ten nie zostaje w utworze ostatecznie rozwiązany, czytelnik sam musi opowiedzieć się po jednej ze stron.
  • Makabryczne sceny łączą się z motywem szatańskim, są znakiem ingerencji ciemnych sił w dzieje świata. To diabła – „dwa rogi wytrysły mu z czoła” – zobaczył Kordian na drodze do carskiej komnaty. To diabeł wychodził z komnaty cara, przed którą Kordian padł zemdlony.
  • Makabryczne sceny służą wreszcie do scharakteryzowania cara i wielkiego księcia Konstantego. Zostali oni przedstawieni jako ludzie pot wory wszelkimi możliwymi sposobami walczący o władzę, zdolni do największych okrucieństw, najbardziej przerażających zbrodni (ojcobójstwo).

 

W zakończeniu – podsumuj obserwacje i wnioski.

Sceny makabryczne w Kordianie sprawiają, że utwór idealnie spełnia założenia swojej epoki. Nie ma nic bardziej romantycznego nad nastrój grozy, tajemnicze krwawe zdarzenia. Ale makabra w dramacie Słowackiego nie ogranicza swych funkcji do estetycznych. Jest poważnym argumentem w dyskusji etycznej – w przeciwstawieniu sił dobra i zła.

 

Zobacz:

W dramatach Juliusza Słowackiego (zwłaszcza późnych) bardzo wiele jest scen makabrycznych, przerażających, jakby wyjętych z horroru. Poszukaj takich momentów w Kordianie, krótko je przypomnij i zinterpretuj.

Przedstaw przebieg wydarzeń w dramacie Słowackiego Kordian

Juliusz Słowacki – Kordian

Kordian na maturze

Kordian – bohater literacki

Kordian Juliusza Słowackiego jako sąd nad powstaniem listopadowym

Kordian – praca domowa

Kordian do matury

Udowodnij, że Kordian to utwór o dojrzewaniu.