Jakie cechy wskazują, że Pan Tadeusz jest eposem?

  • Epos to utwór, który kreśli panoramiczną wizję społeczeństwa w przełomowym dla niego momencie historycznym.
    Dzieło Mickiewicza niewątpliwie tę definicję spełnia. Wprawdzie przedstawia tylko społeczność szlachecką, ale pamiętajmy, że w dawnej Polsce jedynie szlachta pretendowała do miana narodu.
    Obserwujemy formy życia polskiego, które wkrótce ulegną dekompozycji, dlatego też autor próbuje utrwalić w pamięci, ocalić od zapomnienia dawny kształt. Stąd częsty zabieg hiperbolizacji, idealizacji postaci, które w rzeczywistości ze względu na swój wybujały temperament, skłonności do pieniactwa i warcholstwa wcale na nobilitację nie zasługują.
  • Momentem przełomowym dla społeczności szlacheckiej jest kampania napoleońska 1812 roku, ale nie tylko. Wydarzeniem, które w sposób ewidentny zapowiada zmierzch sarmackiej Rzeczypospolitej, jest decyzja Tadeusza i Zosi o zniesieniu pańszczyzny. Z tego też powodu Tadeusz – postać wcale nie pierwszoplanowa – został umieszczony w tytule dla zaakcentowania, że nowy kształt Polski związany jest właśnie z postępowaniem najmłodszego pokolenia. Tadeusz otrzymał ponadto imię po Kościuszce – przywódcy powstania chłopskiego, wyznawcy demokratycznych haseł.

 

Pan Tadeusz jako epos

Pod względem formalnym utwór Mickiewicza również spełnia wymogi epopei.

  • Epos rozpoczyna się inwokacją: „Litwo, ojczyzno moja” Mickiewicza. Poeta zwraca się do odległej ojczyzny i Matki Boskiej, prosząc, jak to w inwokacji być powinno, o pomoc w tworzeniu dzieła.
  • Napisany został trzynastozgłoskowcem, a więc metrum, które w literaturze przypisane jest dziełom poważnym.
  • Narrator – jest tu w przeważającej części trzecioosobowy, zdystansowany, przedstawia odbiorcy osoby i wydarzenia, sam zaś swoje uczucia ujawnia tylko w Inwokacji.
    Uwaga! W toku narracji Pana Tadeusza zauważamy obecność jeszcze jednego narratora – głosu, który wyraża opinie lub poglądy ogółu, nie wszystko wie do końca, często przedstawia domysły, używa słów podobno, mówiono – tak jak w przypadku opowieści o Księdzu Robaku.
  • W sferze języka występuje:
    • rozlewność epicka;
    • poetyka detalu;
    • różnorodność form wypowiedzi, dynamizacja tekstu oraz typowy dla dzieł epickich zabieg retardacji.
    • porównania homeryckie – są obecne w eposie Mickiewicza w opisach przyrody, drzew, chmur, burzy czy sadu, np. Chmury.
    • realizm szczegółu – czyli metoda opisywania rzeczy z taką dokładnością, tak, że na podstawie tego opisu można by odmalować daną rzecz. Tak opisywane są: słynny serwis rodowy, strój zaręczynowy Zosi, rodzaje grzybów i drzew litewskich itd.
  • Epizodyczność akcji – wiele jest w Panu Tadeuszu epizodów – opisy przyrody, spór Rejenta i Asesora o psy, gra Jankiela – nie stanowią przecież głównej osi wydarzeń, a spełniają ważną rolę w utworze.
  • Bohater zbiorowy – ta cecha eposu jest tu także realizowana. Bohaterem jest szlachta – zróżnicowana wewnętrznie, czasem nieco idealizowana, lecz szlachta polska doby napoleońskiej – dlatego właśnie utwór nazywany jest epopeją szlachecką.

Uwaga!
Wszystkie te elementy odnajdziemy w eposach starożytnych mistrzów. Nie spełnia Pan Tadeusz jedynie zasady decorum, mnóstwo w nim efektów komicznych, styl podniosły często ustępuje narracji mniej poważnej, nacechowanej elementami humoru.

Facebook aleklasa 2

Zobacz:

Co zapamiętać o konstrukcji eposu?

Wskaz cechy eposu w Panu Tadeuszu

Pan Tadeusz na egzaminie

Odwołując się do lektury, wskaż podobieństwa i różnice eposu polskiego Pana Tadeusza i Iliady

Udowodnij, że Pan Tadeusz Mickiewicza spełnia wymagania gatunku, jakim jest epos

Jakie cechy eposu homeryckiego kontynuuje Adam Mickiewicz w „Panu Tadeuszu”, a co różni oba eposy?

Nawiązania do eposu homeryckiego w późniejszych epokach

Pan Tadeusz jako epopeja narodowa

Udowodnij, że Pana Tadeusza Adama Mickiewicza można określić mianem epopei narodowej.

Pan Tadeusz – praca domowa